Ga op pad met onze City Walks!

Volg de route van de Mille Miglia – derde etappe Rome – Parma

Vandaag start de Mille Miglia, misschien wel het mooiste auto-evenement dat er bestaat. Een kleurrijke stoet aan oldtimers rijdt duizend mijl door Italië, van Brescia via onder andere Pesaro, Rome, Siena, Lucca en Parma terug naar Brescia.

In vier blogs zetten we een groot aantal mooie plekken op en dicht bij de route van elke etappe van de Mille Miglia voor je op een rijtje, zodat je tijdens je vakantie op je gemak in het spoor van de oldtimers kunt treden.

Het eerste deel van de route (van Brescia naar Cervia) vind je hier, de details van de tweede etappe (van Cervia naar Rome) lees je hier. Vandaag volgen we de derde etappe, van Rome naar Parma.

ETAPPE 3 – ROME – PARMA

Viterbo
In alle vroegte vertrekken de oldtimers vanuit Rome naar Viterbo. De tocht voert hen langs de oostkant van het Lago di Bracciano en langs het Lago di Vico naar Viterbo.

Bewonder in deze pauselijke stad het Palazzo dei Papi, het ‘Paleis van de Pausen’, dat herinnert aan de tijd dat de pauselijke zetel in de dertiende eeuw niet in Rome maar in Viterbo stond.

Maar er is meer pauselijk moois, zoals de Terme dei Papi, de oudste thermen van de stad. In navolging van paus Nicolaas V, die deze thermen liet aanleggen, laaf je je aan het warme water dat heilzame krachten zou hebben.

Montefiascone
Nog meer pauselijke geschiedenis vind je bij de volgende plaats op de route: Montefiascone, dat vooral bekend staat om zijn bijzondere wijn.

Het verhaal gaat dat een Duitse bisschop die op weg was naar Rome de wijn in Montefiascone zo lekker vond, dat hij er nooit meer wegging en zich er letterlijk dood dronk. Zo ver laten wij het niet komen, maar nieuwsgierig naar de wijn en het verhaal van die Duitse bisschop zijn we natuurlijk wel!

Gelukkig hoeven we niet lang te zoeken naar dorpsbewoners die ons de geschiedenis van de Est! Est!! Est!!! wijn uit de doeken willen doen. Zoals het oude Italiaanse mannetjes die op een dorpspleintje rondhangen betaamt, hoef je ze maar een half woord in de mond te leggen of ze vertellen je alles wat je wil weten over de geschiedenis van hun dorp. Stel ze een glas wijn in het vooruitzicht en ze nemen je nog mee naar de hoogtepunten die nog van het verhaal resten ook…

Het verhaal van de beroemde wijn uit Montefiascone begon dik negenhonderd jaar geleden, in 1111. Een grote groep Duitse geestelijken is samen met een gezelschap hooggeplaatste edelen op weg naar Rome, om daar de kroning van Hendrik V bij te wonen. Een van de reizigers in het gezelschap is bisschop Johannes Defuk (ook wel bekend met de naam Fugger), een groot liefhebber van lekker eten en vooral van lekker drinken.

Ook onderweg wilde hij zich verzekeren van uitmuntende gerechten en vooral van de beste wijnen die er in de wijde omtrek maar te vinden waren. Om er zeker van te zijn dat hij ’s avonds voor het slapen gaan een goede maaltijd en een paar goede glazen wijn kon nuttigen, stuurde hij zijn knecht, Martin genaamd, alvast vooruit. Martin moest langs de route de beste herbergen uitzoeken, en die markeren met het woord ‘Est’ (Hier is het, in het Latijn).

Mocht Martin een herberg tegenkomen die niet alleen van goede kwaliteit was, maar ook nog eens uitzonderlijk goede wijn schonk, dan zou hij twee maal het woord ‘Est’ boven de deur schrijven. Zo zou de bisschop weten dat hij absoluut niet aan deze deur voorbij mocht gaan.

De bisschop hield met argusogen alle herbergen op weg naar Rome in de gaten en koos alleen die herbergen uit, die gemarkeerd waren met het woord ‘Est’. Tot hij in Montefiascone kwam, in het noorden van Lazio. Hij moest drie keer met zijn ogen knipperen. Stond daar nu echt ‘Est! Est!! Est!!!’ boven de deur van de herberg, of begon de vermoeidheid van de lange reis hem parten te spelen? Hij keek nog een keer. Zijn ogen bedrogen hem niet: het stond er echt.

De bisschop stapte direct af en nam zijn intrek in de herberg. Hij bestelde een glas witte wijn en was direct verkocht. Nog nooit had hij zo’n lekkere wijn geproefd! In plaats van de volgende dag met het gezelschap verder te reizen naar Rome, bleef hij in de herberg in Montefiascone, waar hij elke dag aan de wijn ging. Dat duurde zo’n drie jaar, maar toen kon de lever van de bisschop al die wijn niet meer aan. Hij dronk zich letterlijk dood, in die herberg waar nog steeds de woorden ‘Est! Est!! Est!!!’ op de gevel prijken.

De wijnminnende bisschop ligt nog steeds begraven in Montefiascone, in de San Flaviano. Ook op zijn graf mochten de woorden ‘Est Est Est’ niet ontbreken. Nu zijn ze echter in steen gebeiteld: ‘Est Est Est Propter nimium est hic IO Defuk Dominus meus mortuus est’, oftewel ‘Est Est Est vanwege een overdaad aan Est is hier mijn meester Johannes Defuk gestorven’.

Geniet van een glas Est! Est!! Est!!! – en sla zelf een voorraadje in bij een van de enoteche in het stadje voor je weer verder rijdt, naar het Lago di Bolsena.

Bolsena
Langs de oostelijke oever van het Lago di Bolsena trekt de Mille Miglia verder naar Bolsena, de stad waaraan het meer zijn naam te danken heeft: Bolsena. Met iets meer dan vierduizend inwoners is het een relatief kleine stad. De oude middeleeuwse kern ligt op de heuvel die uitkijkt over het water.

De belangrijkste stad aan het meer schittert door haar eenvoud en bescheidenheid. Hier vind je geen groot winkelcentrum met alle bekende ketens, maar van oost naar west loopt één lange straat waaraan je talloze kleine winkeltjes vindt van lokale ondernemers die authentieke producten verkopen.

Aan het eind van die lange straat ligt de Rocca Monaldeschi, een prachtig kasteel uit de veertiende eeuw. In het kasteel vind je het gemeentemuseum, waar je aan de hand van archeologische vondsten de geschiedenis van het meer en de stad Bolsena ontdekt. Een entreebewijs geeft ook toegang tot het dakterras van het kasteel, waar je kunt genieten van een prachtig uitzicht.

Langs het meer loopt een boulevard die op zondagmiddag voor autoverkeer wordt afgesloten, zodat iedereen langs het water kan flaneren. Want een typische Italiaanse zondag staat in het teken van familie, eten en zien en gezien worden.

Langs de boulevard zijn talloze restaurantjes te vinden waar zowel vis uit het meer als uit de zee op de kaart staat. Wanneer je toch liever pizza gaat eten, dan moet je bij La Tavernetta zijn, in de hoofdstraat van het oude centrum. Hier vind je de beste pizza’s uit de hele omgeving, maar ook de andere gerechten op de kaart zijn een aanrader.

Vanuit de haven vertrekken regelmatig bootjes die je meenemen op reis langs de twee eilanden die in het meer liggen, Isola Martana en Isola Bisentina. Beide eilanden zijn niet toegankelijk voor publiek, maar zeker de moeite waard om van dichterbij te bekijken.

Radicofani
Na het Lago di Bolsena gaat de route noordwaarts, via Acquapendente naar Radicofani. Hier vind je misschien wel de mooiste weg van Toscane, tussen La Foce en Radicofani. Je rijdt dwars door de Val d’Orcia, een prachtig stukje Toscane dat Unesco in 2004 op de Werelderfgoedlijst zette. Terecht, want in de vallei van de Orcia, de rivier die door dit deel van Toscane stroomt, is het landschap als in een sprookje zo betoverend. Hier kun je je auto aan de kant blijven zetten om de schoonheid van dit stukje aarde te bewonderen en vast te leggen.

Bagno Vignoni
De route voert vervolgens naar een van de mooiste pareltjes in de Val d’Orcia, Bagno Vignoni, waar je wordt verwelkomd door een dorpsplein in de vorm van een groot thermaal bad.

Bagno Vignoni, met pakweg dertig inwoners, heeft wel een heel bijzonder dorpsplein: La Piazza dei Sorgenti (‘Het Plein van de Bronnen’). Dit plein bestaat uit een rechthoekig bad uit de zestiende eeuw van 49 bij 29 meter. Het walmde en dampte ons bij aankomst vrolijk tegemoet. De natuurlijke warmwaterbron in het bad komt voort uit een vulkanische laag onder de grond, op 1000 meter diepte, die met haar 52 °C al sinds de Romeinse tijden de voeten van vermoeide pelgrims en reizigers verwarmt. Een warmer welkom bestaat er niet!

San Quirico d’Orcia
In dit stukje Toscane vind je een van de mooiste plekken van heel Italië, met name bij de Cappella della Madonna di Vitaleta, net even buiten het dorpje. We zijn er al tientallen keren langsgereden, stappen altijd even uit en hebben de kapel inmiddels op verschillende momenten van de dag en van het jaar op de gevoelige plaat vastgelegd. Deze plek kun je niet even snel voorbij rijden…

Buonconvento
Als je het allemaal even niet meer ziet zitten, moet je absoluut even bij Buonconvento langs. De naam van dit mooie dorpje komt namelijk uit het Latijn (bonus conventus) en betekent gelukkige gemeente. Deze vreugdevolle staat van zijn dankt de gemeenschap aan de vruchtbaarheid van het land en de gunsten die de rivieren Arbia en Ombrone schenken.

Het dorpje ligt ook nog eens vlak bij een doorwaadbare plaats waar de Via Francigena langs liep en dit heeft natuurlijk ook bijgedragen aan het fortuinlijke bestaan van dit dorpje. De reizigers onderbraken hun lange reis hier om te overnachten en nieuwe energie op te doen. De perfecte plek om nu, honderden jaren later, precies hetzelfde te doen!

De veertiende-eeuwse stadsmuur barst bijna uit zijn voegen van geluk. Door de twee gigantische stadspoorten met dikke houten muren kan hij af en toe wat stoom afblazen en wij gelukkig naar binnen om wat van de vrolijke sfeer op te snuiven. Aan de noordzijde vind je Porta Senese, die richting Siena kijkt, en aan de zuidkant de Porta Romana, die Rome als ijkpunt heeft. De laatste is helaas in 1944 deels door de Duitsers verwoest. Loop de poort door en waan je in een vredig dorp dat van andere tijden lijkt te zijn. Oude mannetjes fietsen rustig rond en zetten hun bici zonder ze op slot te zetten tegen een van de bakstenen muren aan om vervolgens in alle rust een krantje te lezen in de bar.

Zonder licht geen donker en zonder donker geen licht. Zo ook in Buonconvento met aan de oostkant de Via del Sole (‘Weg van de Zon’) en aan de westkant de Via Oscura (‘Duistere Weg’). In de Via del Sole woonden en werkten veel wagenmakers en dus zijn de huizen wat ruimer en komt er meer licht in het steegje. In het beginstuk van de Via Oscura daarentegen, zorgen boogachtige tunnels voor een clair-obscur effect waar licht en donker elkaar afwisselen. Neem dus voor de zekerheid alleen de Via del Sole als je last hebt van stemmingswisselingen. Sta je wat steviger in je schoenen, sla dit stukje pure middeleeuwen in de Via Oscura dan niet over en geniet van het meest karakteristieke stukje van de hele borgo.

De producten waar Buonconvento trots op is, betreffen niks anders dan lekker eten en drinken. De witte wijn Val d’Arbia, de rode en witte Orcia en de goede vin santo, zoete dessertwijn, dragen allemaal trots het DOC-keurmerk en zijn dus van zeer hoge kwaliteit.

De wijn wordt natuurlijk niet zonder goed gezelschap genuttigd en dus vind je jezelf in Buonconvento al snel terug aan een tafel vol Toscaanse heerlijkheden. Plakjes verse salami, rauwe ham, bruschetta, panzanella, fettunta, pappa al pomodoro, pici met broodkruim, pappardelle met hazenvleessaus, tagliolini in puree van kikkererwten, arista di maiale met Toscaanse bonen, witte truffel uit de kleigronden van Siena en vlees van de Chianina-runderen zijn stuk voor stuk specialiteiten om je vingers bij af te likken.

Siena
De volgende stop is in Siena. De eerste aanblik van het Piazza del Campo ontroert ons elke keer weer. Het begint al op een paar kilometer afstand, als we de slanke Torre del Mangia boven de daken van de huizen zien uitsteken. Naarmate we dichterbij komen, verdwijnt de toren soms achter een groot gebouw, maar niet voor lang. Door de smalle straatjes vangen we steeds weer een glimp op van de toren, totdat we door een nauwe doorgang aan de rand van het Piazza del Campo staan en de toren in al zijn glorie kunnen aanschouwen.

Het plein vraagt echter om voorrang. Zelden hebben we zo’n perfect plein gezien, zo harmonieus. De gebouwen lijken vloeiend in elkaar over te lopen, alsof ze allemaal tegelijk zijn neergezet. Als je je blik langs de gevels laat glijden – in allerlei kleuren, van lichtroze tot terracotta – stroomt er even puur geluk door je aderen. Lees via deze link al onze tips voor Siena.

Monteriggioni
Monteriggioni is niet voor niets strategisch hoog op een heuvel gebouwd. Het behoorde in de middeleeuwen tot de invloedssfeer van Siena, maar het lag precies op de grens van dat deel van Toscane dat tot Florence behoorde. Dankzij de hoge ligging kon de vanuit Florence arriverende dreiging op tijd opgemerkt worden.

Het is moeilijk om je voor te stellen hoe het nu zo lieflijk ogende dorpje ooit een zwaar versterkt kasteel was, een cittadella. Het meest in het oog springende onderdeel van de citadel waren en zijn de veertien verdedigingstorens die het stadje omringen. Zeven torens zijn nog geheel origineel; de rest is nauwkeurig nagebouwd zodat de aanblik van het stadje nog dezelfde is als eeuwen geleden.

foto’s: Luca Lorenzelli

Als je een wandeling over de stadsmuur maakt, met prachtig uitzicht op de Chianti en de Val d’Elsa, is het niet heel moeilijk om je in te beelden dat er ridders over de vlakte omhoog stormden. De bewogen geschiedenis is een groot contrast met de rust die er nu binnen de muren heerst. In plaats van wapengekletter hoor je slechts rond lunchtijd het geluid van klinkende glazen.

Alleen in juli wordt het stadje weer even ingenomen door ridders in harnas, tijdens La Festa Medievale, een feest waarbij je je terug in de middeleeuwen waant, met vuurspuwers, bijzondere optochten, shows en riddertoernooien. Daarna sluimert het stadje weer in en gaat het leven in de schaduw van de torens zijn goddelijke gangetje.

San Miniato
Via Poggibonsi gaat de Mille Miglia verder naar het charmante dorpje San Miniato, tussen Pisa en Florence. San Miniato staat bekend als de truffelhoofdstad van Toscane. De truffels die hier gevonden worden zijn zo smaakvol, dat ze samen met de truffels van Alba tot de beste van heel Italië worden gerekend. Neem hier zeker de tijd voor een lekker bord truffelpasta of ga zelf mee op truffeljacht!

Lucca
De volgende stop is in Lucca, een rijke stad met schitterende kerken en vele schatten die je ook buiten de musea kunt bewonderen. Zo is de stadsmuur van Lucca nog in goede staat en ook in de smalle straatjes van het oude centrum komt de geschiedenis op veel plaatsen tot leven.

Tijdens een inspirerende wandeling door dit bijzondere gezellige Toscaanse stadje beklim je de Torre Guinigi, breng je een bezoek aan het Palazzo Pfanner en neem je een kijkje in het huis van Puccini. Je winkelt in de Via Fillungo, geniet van een lunch bij Osteria Baralla en fietst over de stadsmuren. Nog meer fijne tips voor Lucca vind je in deze blog.

Een omweg waard is de Ponte del Diavolo, bij het gehuchtje Borgo a Mozzano, ten noorden van Lucca.

Pietrasanta
Pietrasanta, stad van de ‘heilige steen’, dankt haar naam niet aan het schitterende marmer dat er te vinden is, maar aan de Milanese edelman Guiscardo Pietrasanta, die het ook in het nabijgelegen Lucca voor het zeggen had. Lange tijd viel Pietrasanta onder het bewind van Lucca, waarna het ook een tijd in handen van respectievelijk Florence, Pisa en Genua was.

Vanaf 1513 werd het bestuurd door de familie De’ Medici, vanuit Florence. Mede dankzij deze familie kwam Michelangelo hier veel en graag. Pietrasanta werd in die tijd echt op de kaart gezet, onder meer doordat paus Leo X Michelangelo de opdracht gaf om een weg aan te leggen van de kust iets ten zuiden van Pietrasanta naar Monte Altissima, een enorm hoge bergtop waar groeven vol kostbaar marmer te vinden waren. Het bleek echter toch een te kostbare en zware taak om dit marmer vanuit de bergen naar beneden te vervoeren, dus uiteindelijk zijn voor zover we weten alleen Michelangelo’s Mozes en zijn vier slaven uit dit marmer gehouwen.

Om het marmer voor de gevel van de San Lorenzo in Florence te keuren, kwam Michelangelo naar Pietrasanta zelf – om tijd te besparen door de klim omhoog, de bergen in, niet te maken. Op een gedenksteen wordt zijn bezoek herinnerd: ‘In questa casa Michelangelo Buonarroti il 10 marzo 1518 in presenza di Donato Benti architetto e scultore fiorentino stipulava il primo contratto per la facciata del S. Lorenzo a Firenze’.

Ook vandaag de dag is Pietrasanta een echte kunstenaarsstad. In de oude straten stuit je elk jaar weer op bijzondere beelden van moderne kunstenaars. In de zomer van 2012 werden in Pietrasanta bijvoorbeeld de enorme bronzen beelden van Botero tentoongesteld. Ter ere van de tachtigste verjaardag van deze Colombiaanse kunstenaar, sinds 2000 ereburger van Pietrasanta, waren zijn kunstwerken door het hele stadje te zien. Een paard op Piazza del Duomo, een kat op de trappen van de Sant’Agostino…

Lees in deze blog meer over Pietrasanta en het dichtbijgelegen Lido di Camaiore.

Forte dei Marmi
Het strand van Forte dei Marmi is een van de meest luxe, exclusieve stukjes kust van de Italiaanse Rivièra. Hier vind je stijlvol geklede badgasten, die na een dagje strand chique over de boulevard flaneren. De luxe (maar dure) lidi, strandtenten, maken van Forte dei Marmi een zomerse oase, waar het met name vanwege de uitgestrekte zandstranden goed toeven is. Een dagje strand gaat hier samen met een verfijnde lunch en een classy cocktail bij zonsondergang…

Marina di Massa
De tour langs de kust wordt vervolgd in Marina di Massa. Op de achtergrond kleuren de bergtoppen soms nog prachtig wit. Nog witter zijn de marmergroeven van Carrara, waar het marmer van de kunstwerken van onder anderen Michelangelo vandaan komt. Als je een keer midden in het marmer wil staan, boek dan een tour door de marmergroeven. Een unieke ervaring!

Proef in Carrara en omgeving ook van de lokale delicatesse lardo di Colonnata, spek dat op een unieke manier geconserveerd wordt. Nadat het in laagjes is gesneden, wordt het op een bed van zout en peper, knoflook en andere kruiden (rozemarijn, salie, oregano) in een grote marmeren trog gelegd, waarin het spek zes tot tien maanden rijpt.

Pontremoli
Via Sarzana rijden de oldtimers naar Pontremoli. Smalle steegjes, statige stadsmuren, slingerende rivieren, historische cafés en een pontificaal kasteel dat boven de stad uit torent: het middeleeuwse Pontremoli is van vele markten thuis. Dit bruisende provinciestadje ligt in de streek Lunigiana, in het noorden van Toscane, een voor velen nog onbekende regio. In deze blog lees je er meer over!

Parma
De finish van de derde etappe is in Parma, waar de oldtimers ’s avonds aankomen op het schitterende Piazza Duomo.

De auto’s gaan dan na een korte nacht op pad voor de vierde en laatste etappen, maar wie de tijd heeft, moet wat langer in Parma blijven om alle moois én lekkers in de stad te ontdekken.

Wie Parma zegt, zegt Parmezaanse kaas en Parmaham. Uiteraard moet je tijdens een bezoek aan de stad proeven van deze delicatessen, maar ook Parma zelf verdient aandacht. Niet voor niets is deze prettige stad in Noord-Italië uitgeroepen tot Italiaanse culturele hoofdstad in 2020. Naast de culinaire erfenis mag Parma namelijk trots zijn op een fascinerende geschiedenis, die de stad heeft gemaakt tot een bruisende, sfeervolle en soms zelfs sprookjesachtige plek.

Met name onder het bewind van de familie Farnese groeide Parma uit tot een statige stad, met mooie huizen en monumenten, kunstenaars van niveau en schitterende muziek. Gelukkig is een groot deel van de sfeer – en van de culturele erfenis – bewaard gebleven, zodat je je op sommige hoekjes een paar eeuwen terug in de tijd waant.

De grote blikvangers zijn de campanile, de klokkentoren, van de Duomo, en de schitterende doopkapel die in een sprookjesboek niet zou misstaan. Je hoeft geen kind te zijn om te kunnen dromen over Rapunzel die haar lange blonde vlechten langs de galerijen naar beneden laat hangen.

Maar als je door Parma dwaalt, ontdek je nog veel meer blikvangers. In deze City Walk nemen we je mee naar al dat moois, van de pastelkleurige gevels tot de schitterende pleinen, van grootse theaters tot sfeervolle straatjes, van bijzondere musea tot fantastische koepelfresco’s.

Nog meer blogs over Parma:
*Correggio’s kikkerpoel in de koepel van de Duomo
*ontdek de mooiste parken en tuinen
*proef van Parmezaanse kaas
*Al Battistero d’Oro – gouden B&B in Parma
*10x doen & proeven in Parma

Ontdek onze droomplekken in Italië!

Een reactie

  1. Chiel en Els uit Gasselte

    Dit is precies waar ik tijdens de wandeling naar zocht. Goede en beknopte info over de stadjes. Een groot aantal plaatsen op weg naar Rome zijn we inmiddels gepasseerd maar morgen lopen we van San quirico naar Radicofani en gaan zeker uitkijken naar de race.
    Bedankt voor de informatie.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *