Bijna elke Italiaanse stad heeft een of meer prachtige fonteinen, van de enorme Fontana delle Novantanove Cannelle in L’Aquila tot kleine waterspuwers, zoals de nasoni in de Rome.
We wandelden eerder al langs de mooiste fonteinen in Florence, Rome en Napels. In dit artikel reizen we kriskras door Italië voor zeven bijzondere fonteinen, van een wijnfontein in Abruzzo tot een wulpse dame in Lucca.
Fontana del Vino – Ortona (Abruzzo)
Uit de meeste fonteinen spuit of stroomt water, maar in Ortona is er een fontein met rode wijn. Deze Fontana del Vino is te vinden op het wijndomein Dora Sarchese.
Het verhaal van de wijnfontein begint met Dina en Luigi Narcisi uit Ortona. Ze wandelden de beroemde Camino de Santiago en ontdekten daar de Fontana della Bodegas Iraches, een fontein waar pelgrims gratis wijn konden drinken.
Ze vonden dit zo’n mooi gebaar, dat ze in Italië iets vergelijkbaars wilden realiseren. Hun idee legden ze voor aan Nicola D’Auria, eigenaar van Dora Sarchese, waar in 2016 de eerste wijnfontein van Italië werd geboren.
Je vindt de fontein langs de Cammino di San Tommaso, die Rome verbindt met Ortona, in een half open, authentiek houten wijnvat van tienduizend liter, waar je via een loopbruggetje naar binnen loopt.
Aan de binnenkant van het vat staat een welkomsttekst die je uitnodigt om de wijn te proberen: Bevi vino, ché non sai donde sei venuto: sii lieto, perché non sai dove andrai (drink wijn, want je weet niet waar je vandaan komt; wees blij, want je weet niet waar je naartoe gaat).
Elke bezoeker mag zijn glas vullen met Montepulciano d’Abruzzo, die uit een ondergrondse tank van drieduizend liter de fontein in stroomt. Salute!
foto’s: Dora Sarchese
Fonte Gaia – Siena (Toscane)
Vrolijk word je ook van de Fonte Gaia, die haar naam dankt aan de uitzinnige vreugde van de bevolking van Siena toen er in 1346 voor het eerst water uit de fontein op het Piazza del Campo stroomde.
Een technisch wonder, want het water van de fontein kwam uit een dertig kilometer lang ondergronds gangenstelsel, een systeem dat nog steeds functioneert.
Het artistieke hoogtepunt kwam in 1409, toen Jacopo della Quercia de opdracht kreeg om de fontein te verfraaien. Hij ontwierp een rechthoekig bekken, met reliëfs van de Madonna met Kind en aan weerszijden allegorieën van de deugden die stonden voor goed bestuur: geloof, liefdadigheid, matigheid, moed, geduld, wijsheid en rechtvaardigheid.
Aan de korte kanten beeldde hij de schepping van Adam en de verdrijving uit het paradijs uit; op de voorste zuilen stonden Rea Silvia en Acca Larenzia (de moeder en pleegmoeder van Romulus en Remus), als eerbetoon aan het Romeinse verleden van Siena.
Er was echter één probleem: Jacopo koos voor Montagnola-marmer, prachtig van kleur, maar heel kwetsbaar. Weersinvloeden en het drukke leven op het plein maakten dat de beelden begonnen af te brokkelen en in 1743 klom een enthousiaste toeschouwer van de Palio op het beeld van Rea Silvia om beter zicht te hebben. Het beeld brak in stukken en de man stierf ter plekke.
In 1859 besloot het stadsbestuur de versleten originele fontein te vervangen door een kopie in het sterkere Carrara-marmer, gemaakt door Tito Sarrocchi, die Della Quercia’s werk trouw nabootste. Tien jaar later werd de nieuwe versie ingehuldigd, beschermd door een sierhek.
De originele fontein onderging in 1989 een grote restauratie die maar liefst twintig jaar duurde. Sindsdien is deze oorspronkelijke Fonte Gaia te bewonderen in het Museo di Santa Maria della Scala.
Fontana di Rosello – Sassari (Sardinië)
Begin zeventiende eeuw verrees in Sassari de prachtige Fontana di Rosello. Een eerste schriftelijke vermelding van een bron op deze plek, de Gurusellu, dateert al uit 1295.
Deze bron zou het aquaduct van Turris Libisonis (het huidige Porto Torres) echter al in de Romeinse tijd van water hebben voorzien. Het was een belangrijk ontmoetingspunt: reizigers dronken er van het frisse water, vrouwen wasten er hun kleding en waterdragers laadden hun vaten op ezels om de stad te bevoorraden.
Aan het einde van de negentiende eeuw waren er bijna driehonderd ezels nodig om al dat water te vervoeren – een indrukwekkend getal dat aangeeft hoe essentieel deze plek was voor het leven in de stad.
Ambachtslieden uit Genua bouwden de huidige fontein tussen 1603 en 1606, tijdens de heerschappij van de Spaanse koning Filips III. Twee grote, rechthoekige blokken van verschillend formaat staan op elkaar. Op de hoeken van het onderste blok staan torentjes met kantelen die de stad vertegenwoordigen en de wapenschilden van Aragon herinneren aan de Spaanse overheersing.
Boven op de fontein staat het ruiterstandbeeld van San Gavino, de beschermheilige van Sassari, gedragen door twee gekruiste bogen. Aan de zuidkant ligt een riviergodin, wat de fontein een dromerige uitstraling geeft.
De Fontana di Rosello symboliseert het verloop der tijd. Twaalf leeuwenkoppen als waterspuwers stellen de maanden van het jaar voor en de vier beelden op dolfijnenhoofden staan voor de seizoenen.
Het voorjaar wordt afgebeeld als een jonge vrouw met een bloemenkrans, de zomer als een vrouw met graanschoven, de herfst als een krachtige Hercules met een druivenkroon en de winter als een rustende oude man.
De Italiaanse post koos het monument in 1975 als beroemdste fontein van Sardinië, waarna het een eigen postzegel kreeg en de hele wereld over reisde.
Fontana Fraterna – Isernia (Molise)
Ook de Fontana Fraterna aan het Piazza Celestino V in Isernia prijkt op een francobollo. Bovendien is deze fontein in 2025 voorgedragen voor een plekje op de Werelderfgoedlijst van Unesco.
Het is dan ook een van de mooiste voorbeelden van barokarchitectuur in de regio Molise. Achter haar elegante bogen en marmeren versieringen schuilt een rijk verleden, vol intriges, legenden en zelfs een mogelijke link met Pontius Pilatus.
In 1835 besloot de adellijke familie Rampini de stad een fontein te schenken, met een loggia (open galerij) en een rond bekken. Twee jaar later werd de fontein plechtig ingehuldigd. Ze dankt haar naam aan het plein waar ze oorspronkelijk stond, het Piazza Fraterna, voor de Chiesa della Concezione. In 1943 werd ze echter verwoest door geallieerde bombardementen. Na de oorlog werd de fontein herbouwd en verplaatst naar haar huidige locatie.
De Fontana Fraterna bestaat uit zes elegante bogen, die rusten op ronde en octogonale zuilen. Onderaan de zuilen zie je oude stenen platen, sommige met Latijnse inscripties die wijzen op een Romeinse oorsprong.
In het midden van de fontein ligt een grote marmeren plaat, versierd met twee dolfijnen en een bloem. Mogelijk komt deze plaat van een grafmonument uit de Romeinse tijd. Bovenaan de fontein prijken twaalf boogjes, ondersteund door met ornamenten versierde pilasters.
Op de Fontana Fraterna staat een aantal inscripties, zoals een Latijnse tekst over de Romeinse goden die de grenzen beschermden. Aan de rechterkant van de fontein zie je een verwijzing naar de bouw van een middeleeuwse fontein, waar je kunt lezen dat de Rampini’s de opdrachtgevers waren.
Dan is er nog de steen met de inscriptie AE PONT, die volgens de overlevering afkomstig zou zijn van het grafmonument van Pontius Pilatus.
Fontana di Piazza Duomo – Taormina (Sicilië)
Voor de majestueuze kathedraal van Taormina staat de barokke Fontana di Piazza Duomo, een van de mooiste fonteinen van Sicilië.
Sinds 1635 schitteren hier twee overlappende waterbekkens. Het onderste bekken wordt gedragen door vier putti, terwijl het bovenste bekken rust op zeemonsters, alsof ze rechtstreeks uit de diepten van de zee zijn opgerezen om het te ondersteunen.
Als bekroning zie je de trotse vrouwelijke centaur, het symbool van Taormina. Dit wezen, half mens, half paard, draagt een kroon op haar hoofd en in haar handen een wereldbol en een scepter, symbolen van macht.
Op de vier hoeken van de fontein staan zeepaardjes op fraaie zuilen. Vroeger stroomde er water uit de vier diertjes, wat de fontein de bijnaam Quattro Fontane gaf. Het water dat ooit uit hun monden gutste, viel in kleine onderliggende bekkens en vulde het plein met een rustgevend, klaterend geluid.
Op de buitenrand van het grootste bekken zijn de namen gegraveerd van de vier stadsbestuurders die opdracht gaven voor de bouw van de fontein: Vincenzo Spuches, Vincenzo Cacopardo, Geronimo Mena en Cesare Cipolla.
Fontana Cavallina – Genzano di Lucania (Basilicata)
In het pittoreske Genzano di Lucania is er nog een fontein die op een postzegel belandde en zo zelfs de oceaan overstak: de Fontana Cavallina.
Deze fontein is gebouwd tussen 1865 en 1893 naar een ontwerp van architect Giuseppe Antonio Locuratolo, met rivierstenen in de vorm van een amfitheater.
De binnenste muren beginnen en eindigen met pilaren waarop een vierkante sokkel met een stenen dennenappel staat en daartussen staan nog zeven pilaren op gelijke afstand van elkaar.
Het ware kunstwerk is echter het standbeeld van Ceres, de Romeinse godin van de landbouw en vruchtbaarheid. Door de inwoners van Genzano wordt ze ook wel Sand’Abbunnanza genoemd, de heilige van de overvloed.
Ceres houdt met een hand de zoom van haar gewaad vast en met de andere een handvol graan als symbool van welvaart en overvloed. Het originele beeld, uit de tijd tussen de eerste eeuw voor en de eerste eeuw na Christus, werd ontdekt in de negentiende eeuw bij Pila Grande, waar ooit de oude Romeinse nederzetting Festula lag.
Tegenwoordig staat er op de boog van de fontein een kopie en kun je het originele beeld bewonderen in het Palazzo Marchesale De Marinis, waar nu het gemeentehuis zetelt.
Het water stroomt vanuit drie bronnen uit de zones Giardino, San Giorgio en Sotto il Municipio naar de fontein. Vrouwen haalden hier water, maar de fontein was ook een sociaal trefpunt.
In de jaren negentig onderging de fontein een grondige restauratie, zodat ze ook voor de toekomstige generaties een tijdloos symbool van Genzano di Lucania blijft.
La Fontana della Pupporona – Lucca (Toscane)
Midden in Lucca ligt het Piazza San Salvatore, dat de meeste locals kennen als het Piazza della Pupporona, naar de fontein die het plein siert.
Deze fontein werd tussen 1838 en 1840 ontworpen door Lorenzo Nottolini en gebouwd door Luigi Camolli. Op het neoclassicistische meesterwerk staat een Naiade, een waternimf. Haar ontblote borst heeft haar de bijnaam La Pupporona (letterlijk: de welgevulde of rondborstige) opgeleverd.
Een bisschop was ooit zo geschokt door haar ontblote borst dat hij het standbeeld wilde laten verwijderen, zonder succes.
De aantrekkelijke dame staat op een groot marmeren bekken op klauwvoeten, versierd met leeuwenkoppen, met daarboven een rechthoekige sokkel met drie waterkranen, die uitmonden in kleine bekkens. De fontein staat voor de okerkleurige gevel van de Chiesa di San Salvatore, wat voor een mooi contrast zorgt.
La Pupporona is naast een bron van water vooral ook een ontmoetingsplek, een symbool van lokale trots en zelfs een beetje rebellie. Tegenwoordig versieren de inwoners haar af en toe met een rode sjaal, als teken van steun voor vrouwelijke slachtoffers van huiselijk geweld. In 2017 werd ze beklad met een snor, wat voor opschudding zorgde, maar gelukkig snel werd hersteld.
Bewonder nog meer mooie fonteinen in Italië
Naast de wereldberoemde Trevifontein en Fontana dei Quattro Fiumi van Bernini, midden op Piazza Navona, heeft Rome ook minder bekende fonteinen, zoals de Fontana dei Libri en de Fontana delle Tartarughe.
Sla ook de Bar del Cane, de Fontana delle Naiadi en Le Cento Fontane in Villa d’Este in Tivoli niet over.
Andere bijzondere fonteinen in Italië zijn La Bollente in Acqui Terme, de Fontana del Nettuno in Bologna, de Fontana Maggiore in Perugia, de Fontana Greca in Gallipoli, de Fontana Pretoria in Palermo en de Fontana dell’Amenano in Catania.
