Ciao tutti Italië Agenda – december

Fiera degli Oh bej! Oh bej!
5 t/m 8 december, Milaan (Lombardije)
De Fiera degli Oh bej! Oh bej!, die ook wel bekend staat als de Fiera di Sant’Ambrogio, is het startschot van de kerstsfeer in Milaan. De festiviteiten vinden plaats ter ere van de naamdag van de patroonheilige Sint Ambrosius.

Op en rondom zijn feestdag vindt er een meerdaagse markt plaats op het plein bij het Castello Sforzesco, met kraampjes vol kleurrijke kunstwerkjes en lokale delicatessen. Via deze link lees je meer over deze feestelijke markt.

La Scala – start van het theaterseizoen
7 december, Milaan (Lombardije)
De feestdag van Sant’Ambrogio is tevens de opening van het theaterseizoen in theater La Scala. Op 7 december gaan de deuren van het theater open en komen Verdi, Puccini en andere grote operasterren weer tot leven.

Festa della Madonna
8 december, heel Italië
Op 8 december vieren de Italianen het feest van de Immacolata Concezione – de onbevlekte ontvangenis van Maria. De hele dag staat in het teken van Maria, waardoor het feest in de volksmond ook wel Festa della Madonna wordt genoemd. Het feest wordt gevierd sinds 1854, toen op 8 december door paus Pius IX de pauselijke bul Ineffabilis Deus werd afgekondigd. Onder de katholieken zorgde dit voor een grote nieuwe golf van Mariaverering.

Hoewel deze dag in veel landen nu niet of nauwelijks meer gevierd wordt, is 8 december in Italië nog steeds een belangrijke feestdag. Veel mensen zijn vrij en er worden duizenden kaarsjes gebrand bij beelden van Maria, zowel thuis als in de kerk. Iedere stad geeft een eigen invulling aan de festiviteiten rondom Maria.

In Rome leggen brandweermannen een bloemenkrans bij het beeld van Maria boven op de zuil op het Piazza di Spagna. In Napels worden alle kleine straataltaartjes helemaal opgepoetst. Er worden bloemen gebracht, kaarsjes aangestoken en foto’s en briefjes achtergelaten, met grote en kleine wensen die Maria wellicht zou kunnen vervullen.

Stromend bloed van San Gennaro
16 december, Napels (Campanië)
San Gennaro, de heilige Januarius, is de patroonheilige van de stad Napels. Drie dagen per jaar, op de eerste zondag in mei, op 19 september en op 16 december, staat de hele stad op zijn kop. Op die dagen wordt namelijk bepaald of men goede of kwade tijden tegemoet gaat.

Het lot van de stad ligt in handen van deze San Gennaro. Als zijn bloed gaat stromen en voor de ogen van duizenden gelovige Napolitanen vloeibaar wordt, slaakt iedereen een diepe zucht van opluchting. De stad heeft tijden van voorspoed voor de boeg!

foto: Anna Serrato

Kleurrijke kerstmarkten in Italië
In de meeste Italiaanse steden en dorpen wordt er in de dagen of weken voor Kerstmis een kerstmarkt gehouden. Er zijn vaak talloze kraampjes met lekker eten en drinken, om cadeau te doen of om ter plekke van te genieten, kerstversieringen, kerstcadeautjes en panettones. Een aantal tips:

de mooiste kerstmarkten in Noord-Italië
10 sfeervolle kleine kerstmarkten in Noord-Italië
de mooiste kerstmarkten in Midden- en Zuid-Italië

Lees ook:
kerstshoppen in betoverend Turijn
kerstvoorpret in Milaan
Florence in kerstsfeer
kerstsfeer in Rome
Kerstmis in Napels

Kerststallen kijken
Dankzij de heilige Franciscus van Assisi tuigen we niet alleen elk jaar een kerstboom op, maar reserveren we onder of bij de boom ook een plekje voor Maria, Jozef en de kribbe. Tijdens de kerstnacht van het jaar 1223 vierde de  heilige Franciscus voor het eerst een mis bij een stal met levende figuren – de kerststal was geboren.

Naast Maria en Jozef gaan ook de os en de ezel, de herders en hun schapen, de engelen en later de drie koningen deel uit maken van il presepio of il presepe, de kerststal.

In aanloop naar Kerstmis bouwt men overal in Italië aan de meest bijzondere kerststallen. We tippen de mooiste presepi die je minstens één keer in je leven gezien moet hebben, zoals de kerststal van de netturbini, straatvegers, in Rome, een enorme kerststal in de kerk van SS Cosma e Damiano, vlak bij het Forum Romanum, eveneens in Rome, de drukbevolkte kerststallen van Napels, de kerststal in de Grotte di Stiffe (Abruzzo), een kerststal van zand in Jesolo (Veneto) en de kerststal van licht in Manarola (Cinque Terre).

Dol op kerststallen? Mis dan de jaarlijkse expositie 100 presepi in Rome niet! Ook de moeite waard: de Mostra d’Arte Presepiale in Salerno (Campanië) en ‘1000 Presepi per Palazzuolo’ in Palazzuolo sul Senio (Toscane).

Levende kerststallen
Vlak voor kerst zijn er in veel Italiaanse dorpjes, zeker in het zuiden, ook presepi viventi te zien, levende kerststallen. Vaak krijgen alle dorpsbewoners een rol toebedeeld, van herder tot engel, van Maria tot kerstkindje.

De Sassi (grotwoningen) van Matera bieden elk jaar onderdak aan de heilige familie. Het altijd al bijzondere stadje in Basilicata afficheert zichzelf in december als ‘het Galilea van tweeduizend jaar geleden) en het is inderdaad net of je terug in de tijd reist, met de kribbe als stralend eindpunt.

De grootste kerstboom ter wereld
Gubbio (Umbrië)
In Gubbio staat de grootste kerstboom ter wereld. Van de voet tot aan de ster bovenaan meet deze boom, die zich nestelt tegen de Monte Ingino, maar liefst zo’n zevenhonderd meter! Het optuigen van de kerstboom is een hele klus; het vergt ongeveer 1900 uren om de kabels (bijna acht kilometer) op hun plek te krijgen en ervoor te zorgen dat alle lichtjes (ruim zevenhonderd in totaal) branden.

Domenica al Museo
elke eerste zondag van de maand
Elke eerste zondag van de maand kun je gratis naar musea die door de Italiaanse staat worden beheerd. In Rome betekent dit dat je op die dag bijvoorbeeld geen entree hoeft te betalen voor het Colosseum en het Forum Romanum, voor de Galleria Borghese, voor Palazzo Barberini, voor het GNAM (Galleria Nazionale d’Arte Moderna), voor Villa Giulia, voor de Terme di Diocleziano, voor het Palazzo Massimo, voor Crypta Balbi, voor de Thermen van Caracalla en voor de Engelenburcht.

In Florence kun je gratis naar de Galleria degli Uffizi, met onder meer Botticelli’s Venus, de Galleria dell’Accademia, met Michelangelo’s originele David, en de Cappelle Medicee, met schitterende beelden van Michelangelo, terwijl je in Venetië kosteloos naar de Gallerie dell’Accademia en het Arsenaal kunt.

Ook de opgravingen van Herculaneum en Pompei, Villa Oplontis en het Archeologisch Museum vallen onder de staatsmusea.

Helaas kunnen we hier niet alle staatsmusea noemen, maar alle musea die je op de eerste zondag van de maand gratis kunt bezoeken, vind je via deze link (je kunt dan per regio alle deelnemende musea vinden).

MILAAN

I Brueghel – le origini dei generi pittorici in Europa
tot 31 januari 2027, Palazzo Reale
Deze tentoonstelling besteedt aandacht aan een van de invloedrijkste kunstenaarsdynastieën van de Europese renaissance. Aan de hand van meer dan tachtig werken, waaronder schilderijen, tekeningen en prenten, volg je de geschiedenis van de Brueghel-dynastie.

Maak kennis met Pieter Bruegel de Oude, Pieter Brueghel de Jonge en Jan Brueghel de Oude, die een doorslaggevende bijdrage hebben geleverd aan het ontstaan van de grote genres van de Europese schilderkunst: landschappen, stillevens, scènes uit het dagelijks leven, veldslagen en nog veel meer.

Een ontdekkingsreis door een fundamenteel hoofdstuk uit de kunstgeschiedenis, waarin de belangrijkste uitdrukkingsvormen van de moderne schilderkunst vorm kregen. Alle details vind je via deze link.

Capolavoro per Milano – Artemisia Gentileschi
t/m 31 januari 2027, Museo Diocesano Carlo Maria Martini
Het Museo Diocesano Carlo Maria Martini heeft dit jaar voor de Annunciatie van Artemisia Gentileschi gekozen, voor de nieuwe editie van het traditionele initiatief Capolavoro per Milano. Het werk is normaal te zien in het Museo e Real Bosco di Capodimonte in Napels.

Het doek werd in 1630 voltooid, zoals blijkt uit een klein cartouche met de handtekening van de kunstenares in de rechteronderhoek van het schilderij. Het is het eerste gedocumenteerde werk dat de schilderes maakte na haar verhuizing naar Napels, waar ze rond 1629 vanuit Venetië naartoe kwam.

Hoewel niet met zekerheid bekend is voor welk kerkgebouw of welke privékapel het schilderij oorspronkelijk bestemd was, doen de grote afmetingen denken aan een klassiek altaarstuk, dat in 1815 deel ging uitmaken van de collectie van het Real Museo Borbonico.

COMOMEER

Saluti da Villa Carlotta
tot 8 december 2026, Villa Carlotta
Lange tijd hoorde het versturen van een stapeltje ansichtkaarten net zo bij de vakantie als geld wisselen en papieren plattegronden. Veel steden, dorpen en zelfs bezienswaardigheden lieten hun eigen kaarten drukken, zodat vakantiegangers hun familie en vrienden mee konden laten genieten van hun vakantiebestemming.

Tijdens de tentoonstelling Saluti da Villa Carlotta bekijk je een mooie collectie antieke ansichtkaarten, aan de hand waarvan je ook de ontwikkeling van Villa Carlotta en de prachtige tuin volgt.

EMILIA-ROMAGNA

Lei – ritratti di donne, da Van Gogh a Modigliani e oltre
tot 8 maart 2027, Palazzo del Governatore, Parma
Maak een reis door de kunst en het vrouwelijke universum aan de hand van meer dan zestig werken uit de Galleria Nazionale d’Arte Moderna e Contemporanea di Roma.

Schilderijen, beeldhouwwerken, foto’s en wandtapijten brengen, met verschillende invalshoeken en stijlen, zowel echte als ideale vrouwelijke figuren in beeld, gemaakt door grote namen uit de kunstgeschiedenis. Zie deze link voor alle details.

Nordic Table Design – una silenziosa revoluzione femminile (1900-1970)
tot 10 januari 2027, MIC, Faenza
De tentoonstelling Nordic Table Design biedt een unieke reis in zeven delen door zeventig jaar nordic design, met ontwerpen van vrouwen uit Denemarken, Finland, Noorwegen en Zweden.

Meer dan tweehonderd werken – waaronder historische stukken uit musea en privécollecties en objecten die nog steeds in productie zijn – laten zien dat tafeldesign een plek voor sociale experimenten is geweest. Grote pioniers zoals Aino Aalto en Marianne Westman hebben alledaagse handelingen omgezet in daden van emancipatie, waarbij ze de rollen in het huishouden opnieuw hebben gedefinieerd.

Da Monet a Van Gogh a Kandinsky – nuovi sguardi sulla natura e la modernità
tot 10 januari 2027, Palazzo dei Diamanti, Ferrara
Tijdens de expositie Da Monet a Van Gogh a Kandinsky ontmoet je enkele van de grootste namen uit de Europese kunstgeschiedenis. Je ontdekt hoe kunstenaars tussen het einde van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw de weg effenden naar de moderne kunst.

De tentoonstelling brengt honderdtwintig schilderijen, tekeningen en gravures samen van onder anderen Monet, Van Gogh, Kandinsky, Mondriaan, Renoir, Degas en Picasso.

Aan de hand van sfeervolle landschappen, levendige stadsgezichten en steeds expressievere composities ontdekken bezoekers hoe kunstenaars afstand namen van traditionele beeldvorming en nieuwe artistieke wegen insloegen. Uiteindelijk vormden deze vernieuwende benaderingen de basis voor de abstracte kunst van de twintigste eeuw.

TOSCANE

Edward Hopper
tot 7 maart 2027, Palazzo Blu, Pisa
Palazzo Blu toont meer dan honderdvijftig werken van de meester van de Amerikaanse schilderkunst. De tentoonstelling volgt de loopbaan van de kunstenaar langs de plaatsen die zijn verbeeldingswereld hebben gevormd, van New York via Parijs tot New England. Alle details vind je hier.

Artemisia Gentileschi a Firenze
tot 4 april 2027, Museo degli Innocenti, Florence
Het Museo degli Innocenti organiseert een buitengewone tentoonstelling over de Florentijnse periode van Artemisia Gentileschi.

In Florence bereikt Artemisia haar artistieke volwassenheid. Ze is de eerste vrouw die wordt toegelaten tot de Accademia delle Arti, krijgt prestigieuze opdrachten van de familie De’ Medici, verkeert in het gezelschap van Galileo Galilei en staat in het middelpunt van het culturele leven van die tijd.

Artemisia vestigt zich hier als kunstenares, bevrijd van de morbide media-aandacht die haar dwong Rome te verlaten, en vindt ze haar weg, die haar met recht een plaats zal bezorgen onder de grote meesters uit de kunstgeschiedenis.

Juist deze periode, cruciaal voor het artistieke traject van Artemisia, wordt belicht in de tentoonstelling, die je tevens meeneemt in de artistieke wereld van het zeventiende-eeuwse Florence, op ontdekkingstocht naar prachtige en minder bekende kunstenaars: van Cristofano Allori tot Francesco Furini, via Cesare Dandini, Giovanni Martinelli, Filippo Tarchiani, Fabrizio Vannini, Lorenzo Lippi, Il Volterrano en Jacopo Vignali. Bovendien bewonder je tijdens de expositie twee meesterwerken van Caravaggio.

Magnifico 1492
najaar 2026, Galleria degli Uffizi, Florence
Komend najaar presenteert de Galleria degli Uffizi Magnifico 1492, een grote tentoonstelling gewijd aan Lorenzo il Magnifico, de beroemdste telg uit De’ Medici-dynastie.

De tentoonstelling presenteert zich als een authentieke en gedetailleerde reconstructie van de buitengewone collectie van De’ Medici, zoals deze in 1492, bij het overlijden van Lorenzo, werd beschreven.

ROME

Keith Haring
tot 1 april 2027, Palazzo Braschi
Keith Haring was een van de meest invloedrijke en herkenbare kunstenaars van de tweede helft van de twintigste eeuw.

De tentoonstelling Keith Haring brengt meer dan honderdveertig werken en documenten samen, voornamelijk afkomstig uit de Nakamura Keith Haring Collection, de belangrijkste collectie ter wereld gewijd aan de kunstenaar, aangevuld met belangrijke bruiklenen uit publieke en particuliere collecties.

Je volgt de gehele loopbaan van Haring: van de beroemde Subway Drawings die hij in de metro van New York maakte tot de politieke posters, van de sculpturen en grote schilderijen tot de werken uit zijn laatste jaren. Zo ontdek je het verhaal van een kunstenaar die street art wist om te zetten in een universele taal en kunst voor iedereen toegankelijk maakte.

Il Ritorno degli Eroi
tot 31 december 2026, Villa Giulia
Het sowieso al prachtige Etruskische museum in Rome toont tijdens de expositie Il Ritorno degli Eroi allerlei details van de beroemde François-grafkamer, een van de belangrijkste voorbeelden van Etruskische schilderkunst.

Pontormo
t/m 7 februari 2027, Scuderie del Quirinale
De Scuderie del Quirinale presenteren dit najaar een ongetwijfeld prachtige expositie over Pontormo, een van de eerste vertegenwoordigers van het maniërisme.

Je herkent deze stijl meteen aan de uitgerekte lenige lichamen, acrobatische houdingen en een overschot aan kleurrijke plooiende stoffen, die gekunsteld aan elkaar geknoopt zijn – misschien wel om de onnatuurlijke lichaamsverhoudingen enigszins te kunnen verbloemen…

PUGLIA

La materia dei sogni – mondi e visioni dall’opera di Shakespeare
tot 10 januari 2027, Castello Carlo V, Lecce
In de ondergrondse ruimtes van het Castello Carlo V dompel je je tijdens La materia dei sogni onder in een meeslepende ervaring die het erfgoed van Shakespeare omtovert tot een reis langs zeven grote installaties gewijd aan de thema’s, personages en verbeeldingswereld van Shakespeare.

Van het monumentale De Storm tot de beroemde monologen uit Hamlet – uit alles spreekt de kracht van Shakespeares verhalen.

SICILIË

La forma consumata – Arman, Rotella, Warhol
tot 27 december 2026, Real Albergo dei Poveri, Palermo
Een unieke vergelijking tussen Amerikaanse pop art en nouveau réalisme, met ruim tachtig werken uit de periode 1954-2004, van Andy Warhol, Arman en Mimmo Rotella.

NEDERLAND

Adolphe de Meyer – de essentie van een Venetiaanse droom
t/m 7 februari 2027, Huis Marseille, Amsterdam
Met Adolphe de Meyer – de essentie van een Venetiaanse droom organiseert Huis Marseille de eerste museale tentoonstelling in Europa gewijd aan de fotograaf Adolphe de Meyer (1868–1946).

Aanleiding is een opmerkelijke ontdekking in 2019 in de Bibliothèque municipale de Tours: een samenhangende collectie van vijfenzeventig foto’s die zijn leven en fotografische werk in Venetië documenteren. Ze worden voor het eerst als geheel getoond en bieden een uitzonderlijk inkijkje in zijn persoonlijke en artistieke wereld.

Venetië nam een bijzondere plek in onder de steden die de verbeelding van De Meyer voedden. Tussen 1904 en 1908/09 huurden Adolphe en Olga het Palazzo Balbi-Valier, een weelderig zeventiende-eeuws palazzo omgeven door tuinen, dat ze transformeerden van een vervallen gebouw tot een bezienswaardigheid die gidsen en gondeliers aan toeristen aanwezen.

Het palazzo vormde een bruisend cultureel centrum met gasten als fotografen Gertrude Käsebier en Frances Benjamin Johnston en kunstverzamelaar Isabella Gardner, terwijl De Meyer ook Auguste Rodin uitnodigde om er te verblijven.

Balbi-Valier was een verlengstuk van De Meyers studio, waar hij experimenteerde met licht, enscenering en vroege kleurenfotografie, en een esthetiek ontwikkelde die zijn werk en modevisie sterk zou beïnvloeden.

De titel van de tentoonstelling is ontleend aan een artikel dat De Meyer in 1916 publiceerde in Vogue, The Substance of a Venetian Dream, waarin hij reflecteert op zijn jaren in de stad. Het betreffende exemplaar van Vogue is tijdens de tentoonstelling ook te zien.

Adolphe de Meyer poserend op een balkon, Palazzo Balbi-Valier, 1905, toegeschreven aan Gertrude Käsebier, bruikleen van de Bibliothèque municipale de Tours