Ga op pad met de Ciao tutti City Walks!

Ciao tutti Agenda – december

In onze agenda van december vind je een overzicht van alle evenementen, festivals en tentoonstellingen, zowel in Italië als in Nederland en België. De evenementen en festivals staan op chronologische volgorde, daarna volgen de tentoonstellingen in Italië en daarna alle Italiaanse tips in eigen land.

Tip: met behulp van de toetsencombinatie CTRL+F kun je zoeken op regio of stad, zodat je snel kunt zien wat er op jouw vakantiebestemming te zien en te doen is!

ITALIË
EVENEMENTEN & FESTIVALS

Mercato nel Campo
1 en 2 december, Siena (Toscane)
Het is misschien wel onze favoriete kerstmarkt, de sfeervolle Mercato nel Campo die, zoals de naam al zegt, wordt gehouden op het Piazza del Campo in Siena. Voor even krijgt dit plein weer de functie die het ooit, tijdens de middeleeuwen, al had.

Ongeveer 140 kraampjes vullen het schitterende piazza, neergezet zoals de veertiende-eeuwse gemeentelijke richtlijnen dat voorschreven. Lees meer over de Mercato nel Campo in Siena

Luci d’Artista, Turijn (Piemonte)
tot half januari 2019
In november, december en januari worden de straten en pleinen van Turijn gekleurd door tal van kunstige lichtinstallaties. Tijdens Luci d’Artista, zoals dit feestelijke evenement heet, schittert een aantal mooie klassiekers maar er zijn ook weer een paar nieuwe lichtkunstwerken te zien.

foto: Massimo Pica

Luci d’Artista, Salerno (Campanië)
tot half januari 2019
Ook in het Zuid-Italiaanse Salerno schitteren duizenden lichtjes die de stad gezamenlijk een betoverende aanblik geven.

Tot eind januari bieden de straten van Salerno dankzij Luci d’Artista een uniek schouwspel, met onder andere een spectaculair zonnestelsel, schitterende engelen, vallende sterren, artistieke acrobaten, een enorme kerstboom, pinguïns en rendieren, Babbo Natale in zijn slee…

Nieuw: lichtkunstwerken die eerdere jaren in Salerno te zien waren, zullen dit jaar schitteren in Polignano a Mare. Waarschijnlijk zijn ze van half november 2018 tot en met 6 januari 2019 te zien in dit kustplaatsje in Puglia.

Lichtjes in San Gimignano en Florence (Toscane)
8 december
Op 8 december vindt er in San Gimignano een unieke explosie van kleur plaats, tijdens Lumiere a colori. Meer info vind je via deze Facebookpagina.

Vanaf 8 december viert men in Florence het Firenze Light Festival, met kleurrijke lichtinstallaties. Dit jaar zijn de Florentijnse lichtkunstwerken geïnspireerd op de uitvindingen en geniale ideeën van Leonardo da Vinci.

Sinterklaas op Murano en in Bari
5 december
Sinterklaas is de patroonheilige van onder meer de glasblazers. Op het Venetiaanse eiland Murano wordt zijn naamdag dan ook groots gevierd. Let wel: de Venetianen spellen zijn naam als San Nicolò in plaats van als het Italiaanse San Nicola.

Ook in Bari (Puglia) viert men Sinterklaas. Op 9 mei 1087 meerde er een schip aan in de Zuid-Italiaanse havenstad Bari. Het schip had een kostbare schat aan boord: de stoffelijke resten van de heilige Nicolaas, die bijna achthonderd jaar eerder was overleden.

Speciaal voor het graf van de heilige werd er een nieuwe kerk gebouwd, met een crypte voor Sinterklaas’ laatste rustplaats. De crypte van de kerk was zo’n twee jaar later af, maar pas in 1197 werd de Basilica di San Nicola in Bari ingewijd en in gebruik genomen. Sindsdien wordt het graf van de enige echte Sinterklaas jaarlijks bezocht door duizenden pelgrims, vooral begin december.

Kijk uit voor de Krampus!
5 december
Wanneer de zon achter de toppen van de heuvels verdwijnt en de duisternis langzaam over de vallei valt, kruipen de zogenaamde Krampussen uit de bosjes tevoorschijn, op zoek naar hun gids: Sint Nicolaas.

Sinterklaas heeft in het noorden van Italië nog een veel angstaanjagender leger hulpjes dan de Zwarte Pieten die wij
kennen. Kreeg je het als kind al Spaans benauwd van het idee dat je misschien mee moest in de zak van zo’n donkere Piet met felgekleurde baret, deze Krampussen zullen voor nog veel meer enge dromen zorgen…

Vooral in de regio Friuli-Venezia Giulia zullen deze Krampussen je de stuipen op het lijf jagen. Ze komen op 5 december tevoorschijn uit hun mysterieuze schuilplaatsen. Ze hebben wel wat weg van de oude bosgoden: het zijn afschrikwekkende monsters met maskers met enorme monden, hoorns en dikke vachten. Ook hebben ze flinke klauwen.

De naam Krampus slaat namelijk terug op de klauwen van een duivel, waarmee stoute kinderen worden opgepakt om meegenomen te worden naar de hel. Hun lelijke uiterlijk heeft echter meer dan alleen de functie kinderen een beetje bang te maken en in de dagen voor het grote feest in bedwang te houden.

Krampussen moesten kwade geesten verjagen die in de winterse bossen rondwaarden. Daarom hebben ze vaak ook belletjes en kettingen bij zich; het geluid hiervan zou de ongewenste geesten moeten afschrikken.

Fiera degli Oh bej! Oh bej!
7 t/m 10 december, Milaan (Lombardije)
De Fiera degli Oh bej! Oh bej!, die ook wel bekend staat als de Fiera di Sant’Ambrogio, is het startschot van de kerstsfeer in Milaan. De festiviteiten vinden plaats ter ere van de naamdag van de patroonheilige Sint Ambrosius. Op en rondom zijn feestdag vindt er een meerdaagse markt plaats op het plein bij het Castello Sforzesco, met kraampjes vol kleurrijke kunstwerkjes en lokale delicatessen. Lees meer over deze feestelijke markt

La Scala – start van het theaterseizoen
7 december, Milaan (Lombardije)
De feestdag van Sant’Ambrogio is tevens de opening van het theaterseizoen in theater La Scala. Op 7 december gaan de deuren van het theater open en komen Verdi, Puccini en andere grote operasterren weer tot leven.

Festa della Madonna
8 december
Op 8 december vieren de Italianen het feest van de Immacolata Concezione – de onbevlekte ontvangenis van Maria. De hele dag staat in het teken van Maria, waardoor het feest in de volksmond ook wel Festa della Madonna wordt genoemd. Het feest wordt gevierd sinds 1854, toen op 8 december door paus Pius IX de pauselijke bul Ineffabilis Deus werd afgekondigd. Onder de katholieken zorgde dit voor een grote nieuwe golf van Mariaverering.

Hoewel deze dag in veel landen nu niet of nauwelijks meer gevierd wordt, is 8 december in Italië nog steeds een belangrijke feestdag. Veel mensen zijn vrij en er worden duizenden kaarsjes gebrand bij beelden van Maria, zowel thuis als in de kerk. Iedere stad geeft een eigen invulling aan de festiviteiten rondom Maria.

In Rome leggen brandweermannen een bloemenkrans bij het beeld van Maria boven op de zuil op het Piazza di Spagna. In Napels worden alle kleine straataltaartjes helemaal opgepoetst. Er worden bloemen gebracht, kaarsjes aangestoken en foto’s en briefjes achtergelaten, met grote en kleine wensen die Maria wellicht zou kunnen vervullen.

foto: Anna Serrato

Heilig bloed in Napels
16 december, Napels
San Gennaro, de heilige Januarius, is de patroonheilige van de stad Napels. Drie dagen per jaar, op de eerste zondag in mei, op 19 september en op 16 december, staat de hele stad op zijn kop. Op die dagen wordt namelijk bepaald of men goede of kwade tijden tegemoet gaat. Het lot van de stad ligt in handen van deze San Gennaro. Als zijn bloed gaat stromen en voor de ogen van duizenden gelovige Napolitanen vloeibaar wordt, slaakt iedereen een diepe zucht van opluchting. De stad heeft tijden van voorspoed voor de boeg!

Kleurrijke kerstmarkten in Italië
In de meeste Italiaanse steden en dorpen wordt er in de dagen of weken voor Kerstmis een kerstmarkt gehouden. Er zijn vaak talloze kraampjes met lekker eten en drinken, om cadeau te doen of om ter plekke van te genieten, kerstversieringen, kerstcadeautjes en panettones. Een aantal tips:

*de kerstmarkt van Bolzano
*de mooiste kerstmarkten in Noord-Italië
*10 sfeervolle kleine kerstmarkten in Noord-Italië
*de mooiste kerstmarkten in Midden- en Zuid-Italië

Lees ook:
*Kerstshoppen in betoverend Turijn
*Kerstvoorpret in Milaan
*Florence in kerstsfeer
*Kerst in Rome
*Kerstmis in Napels

Kerststallen kijken
Dankzij de heilige Franciscus van Assisi tuigen we niet alleen elk jaar een kerstboom op, maar reserveren we onder of bij de boom ook een plekje voor Maria, Jozef en de kribbe. Tijdens de kerstnacht van het jaar 1223 vierde de  heilige Franciscus voor het eerst een mis bij een stal met levende figuren – de kerststal was geboren.  Naast Maria en Jozef gaan ook de os en de ezel, de herders en hun schapen, de engelen en later de drie koningen deel uit maken van il presepio of il presepe, de kerststal.

In aanloop naar Kerstmis bouwt men overal in Italië aan de meest bijzondere kerststallen. We tippen de mooiste presepi die je minstens één keer in je leven gezien moet hebben:
*de kerststal van de netturbini, straatvegers, in Rome
*de enorme kerststal in de kerk van SS Cosma e Damiano, vlak bij het Forum Romanum, eveneens in Rome
*de drukbevolkte kerststallen in Napels
*de kerststal in de Grotte di Stiffe (Abruzzo)
*de kerststal van zand in Jesolo (Venetië)
*de kerststal van licht in Manarola (Cinque Terre)

Dol op kerststallen? Mis dan de expositie 100 presepi aan het Piazza del Popolo in Rome niet! Ook de moeite waard: de Mostra d’Arte presepiale in Salerno (Campanië) en ‘1000 Presepi per Palazzuolo’ in Palazzuolo sul Senio (Toscane).

Matera-levende-kerststal-3foto: Alexandra Korey | ArtTrav

Levende kerststallen
Vlak voor kerst zijn er in veel Italiaanse dorpjes, zeker in het zuiden, ook presepi viventi te zien, levende kerststallen. Vaak krijgen alle dorpsbewoners een rol toebedeeld, van herder tot engel, van Maria tot kerstkindje. De Sassi (grotwoningen) van Matera bieden elk jaar onderdak aan de heilige familie. Het altijd al bijzondere stadje in Basilicata afficheert zichzelf in december als ‘het Galilea van tweeduizend jaar geleden) en het is inderdaad net of je terug in de tijd reist, met de kribbe als stralend eindpunt.

De grootste kerstboom ter wereld
Gubbio (Umbrië)
In Gubbio staat de grootste kerstboom ter wereld. Van de voet tot aan de ster bovenaan meet deze boom, die zich
nestelt tegen de Monte Ingino, maar liefst zo’n zevenhonderd meter! Het optuigen van de kerstboom is een hele klus; het vergt ongeveer 1900 uren om de kabels (bijna acht kilometer) op hun plek te krijgen en ervoor te zorgen dat alle lichtjes (ruim zevenhonderd in totaal) branden.

ITALIË
TENTOONSTELLINGEN

MATERA

Ontmoet Dalì in Matera
In 2019 is er nog een extra reden om een bezoek te brengen aan Matera: in de stad vind je een aantal werken van de Spaanse kunstenaar Salvador Dalì. Een aantal grote werken is al te zien, zoals zijn gesmolten horloge aan de Via Madonna delle Virtù en zijn gigantische olifant op het Piazza Vittorio Veneto.

In 2019 komen daar ook nog eens zo’n tweehonderd kleine meesterwerkjes bij, die tentoon worden gesteld in de rotskerk Madonna delle Virtù. Lees meer over Dalì in Matera

ROME

Gratis naar de Vaticaanse Musea
Elke laatste zondag van de maand kun je gratis naar de Vaticaanse Musea & Sixtijnse Kapel, om te genieten van alle schatten die in het museum verzameld zijn, van de Laocoöngroep tot de schitterende schilderingen van Michelangelo. Ga wel op tijd, want het is op deze dag nog drukker dan anders.

Vaticaanse Musea by night
Op vrijdag kun je de Vaticaanse Musea ook ’s avonds bezoeken, van 19.00 tot 23.00 uur (de entree sluit om 21.30 uur). Voor zo’n avondbezoek moet je echt van tevoren online reserveren via deze link. Je kunt tijdens deze bijzondere avond het Museo Gregoriano Egizio, het Museo Pio Clementino, de Gallerie Superiori, de Stanze di Raffaello, het Appartamento Borgia, de Collezione Arte Religiosa Moderna en de Sixtijnse Kapel bewonderen.

Colori degli Etruschi – Tesori di terracotta
Centrale Montemartini, tot 2 februari 2020

Picasso 1953-1973
Galleria Nazionale d’Arte Moderna e Contemporanea (GNAM), tot 29 december 2019
Overzichtstentoonstelling met werken uit de laatste twintig jaar van Picasso’s leven

Eruzioni: Pompei e Santorini
Scuderie del Quirinale, tot 9 februari 2020

Canova
Palazzo Braschi – Museo di Roma, tot 20 maart 2020

Leonardo d Vinci in Villa Farnesina
In het kader van het Leonardo da Vinci-jaar herbergt Villa Farnesina tot 12 januari 2020 de tentoonstelling Leonardo a Roma – Influenze ed eredità.

VENETIË

Da Tiziano a Rubens – capolavori da Anversa e da altre collezioni fiamminghe
Palazzo Ducale, Venetië, tot 1 maart 2020 
Vlaamse meesters schitteren samen met hun Venetiaanse collega’s in het Palazzo Ducale, het Dogepaleis, in Venetië. Tot 1 maart 2020 is daar de expositie Da Tiziano a Rubens – capolavori da Anversa e da altre collezioni fiamminghe te zien, een schitterend verzorgde tentoonstelling die werd samengesteld met veel inspraak van Ben Van Beneden, directeur van het Rubenshuis in Antwerpen.

De voormalige appartementen van de doge – die normaal gesproken al meer dan het bewonderen waard zijn – worden speciaal voor de tentoonstelling omgetoverd tot ware ‘constkamers’, zorgvuldig ingerichte kunstkamers die de rijkdom van de Vlaamse collectie prachtig tot uiting brengen.

Er zijn werken te zien van onder anderen Peter Paul Rubens, Anthony van Dyck en Michiel Sweerts, aangevuld met andere Vlaamse kunstenaars en Venetiaanse meesters als Titiaan en Tintoretto. Bekijk via deze link alvast een voorproefje van deze expositie.

Ontdek de mooiste vakantieadressen in Italië