Download gratis de Ciao tutti app!

Ciao tutti Italië Agenda – december

In onze Italië Agenda van december vind je een overzicht van een aantal interessante evenementen, festivals en tentoonstellingen, zowel in Italië als in Nederland en België. De evenementen en festivals staan op chronologische volgorde, daarna volgen de tentoonstellingen in Italië en daarna alle Italiaanse tips in eigen land.

Let wel: het coronavirus zorgt voor een andere evenementenkalender dan anders. Sommige jaarlijkse evenementen worden uitgesteld of afgelast of vinden in een andere vorm plaats. Via deze pagina vind je meer informatie over het coronavirus tijdens je vakantie in Italië.

Tip: met behulp van de toetsencombinatie CTRL+F kun je zoeken op regio of stad, zodat je snel kunt zien wat er op jouw vakantiebestemming te zien en te doen is!

ITALIË
EVENEMENTEN & FESTIVALS

Mercato nel Campo
eerste weekend van december, Siena (Toscane)
Het is misschien wel onze favoriete kerstmarkt, de sfeervolle Mercato nel Campo die, zoals de naam al zegt, wordt gehouden op het Piazza del Campo in Siena. Voor even krijgt dit plein weer de functie die het ooit, tijdens de middeleeuwen, al had.

Ongeveer honderdveertig kraampjes vullen het schitterende piazza, neergezet zoals de veertiende-eeuwse gemeentelijke richtlijnen dat voorschreven. In dit artikel lees je meer over de Mercato nel Campo in Siena.

Luci d’Artista, Turijn (Piemonte)
In aanloop naar de feestdagen worden de straten en pleinen van Turijn gekleurd door tal van kunstige lichtinstallaties. Tijdens Luci d’Artista, zoals dit feestelijke evenement heet, schittert een aantal mooie klassiekers maar er zijn ook weer een paar nieuwe lichtkunstwerken te zien.

Luci d’Artista, Salerno (Campanië)
Ook in het Zuid-Italiaanse Salerno schitteren duizenden lichtjes die de stad gezamenlijk een betoverende aanblik geven. Tot half januari bieden de straten van Salerno dankzij Luci d’Artista een uniek schouwspel, met onder andere een spectaculair zonnestelsel, schitterende engelen, vallende sterren, artistieke acrobaten, een enorme kerstboom, pinguïns en rendieren, Babbo Natale in zijn slee…

In dit artikel vind je nog veel meer decembertips voor de regio Campanië.

foto: Massimo Pica

Sinterklaas op Murano en in Bari
5 december
Sinterklaas is de patroonheilige van onder meer de glasblazers. Op het Venetiaanse eiland Murano wordt zijn naamdag dan ook groots gevierd. Let wel: de Venetianen spellen zijn naam als San Nicolò in plaats van als het Italiaanse San Nicola.

Ook in Bari (Puglia) viert men Sinterklaas. Op 9 mei 1087 meerde er een schip aan in de Zuid-Italiaanse havenstad Bari. Het schip had een kostbare schat aan boord: de stoffelijke resten van de heilige Nicolaas, die bijna achthonderd jaar eerder was overleden.

Speciaal voor het graf van de heilige werd er een nieuwe kerk gebouwd, met een crypte voor Sinterklaas’ laatste rustplaats. De crypte van de kerk was zo’n twee jaar later af, maar pas in 1197 werd de Basilica di San Nicola in Bari ingewijd en in gebruik genomen. Sindsdien wordt het graf van de enige echte Sinterklaas jaarlijks bezocht door duizenden pelgrims, vooral begin december.

foto: Sabino Parente

Kijk uit voor de Krampus!
5 december
Wanneer de zon achter de toppen van de heuvels verdwijnt en de duisternis langzaam over de vallei valt, kruipen de zogenaamde Krampussen uit de bosjes tevoorschijn, op zoek naar hun gids: Sint Nicolaas. Vooral in de regio Friuli-Venezia Giulia zullen deze Krampussen je de stuipen op het lijf jagen.

Ze komen op 5 december tevoorschijn uit hun mysterieuze schuilplaatsen. Ze hebben wel wat weg van de oude bosgoden: het zijn afschrikwekkende monsters met maskers met enorme monden, hoorns en dikke vachten. Ook hebben ze flinke klauwen.

De naam Krampus slaat namelijk terug op de klauwen van een duivel, waarmee stoute kinderen worden opgepakt om meegenomen te worden naar de hel. Hun lelijke uiterlijk heeft echter meer dan alleen de functie kinderen een beetje bang te maken en in de dagen voor het grote feest in bedwang te houden.

Krampussen moesten kwade geesten verjagen die in de winterse bossen rondwaarden. Daarom hebben ze vaak ook belletjes en kettingen bij zich; het geluid hiervan zou de ongewenste geesten moeten afschrikken.

Fiera degli Oh bej! Oh bej!
5 t/m 8 december, Milaan (Lombardije)
De Fiera degli Oh bej! Oh bej!, die ook wel bekend staat als de Fiera di Sant’Ambrogio, is het startschot van de kerstsfeer in Milaan. De festiviteiten vinden plaats ter ere van de naamdag van de patroonheilige Sint Ambrosius. Op en rondom zijn feestdag vindt er een meerdaagse markt plaats op het plein bij het Castello Sforzesco, met kraampjes vol kleurrijke kunstwerkjes en lokale delicatessen. Via deze link lees je meer over deze feestelijke markt.

La Scala – start van het theaterseizoen
7 december, Milaan (Lombardije)
De feestdag van Sant’Ambrogio is tevens de opening van het theaterseizoen in theater La Scala. Op 7 december gaan de deuren van het theater open en komen Verdi, Puccini en andere grote operasterren weer tot leven.

Festa della Madonna
8 december
Op 8 december vieren de Italianen het feest van de Immacolata Concezione – de onbevlekte ontvangenis van Maria. De hele dag staat in het teken van Maria, waardoor het feest in de volksmond ook wel Festa della Madonna wordt genoemd. Het feest wordt gevierd sinds 1854, toen op 8 december door paus Pius IX de pauselijke bul Ineffabilis Deus werd afgekondigd. Onder de katholieken zorgde dit voor een grote nieuwe golf van Mariaverering.

Hoewel deze dag in veel landen nu niet of nauwelijks meer gevierd wordt, is 8 december in Italië nog steeds een belangrijke feestdag. Veel mensen zijn vrij en er worden duizenden kaarsjes gebrand bij beelden van Maria, zowel thuis als in de kerk. Iedere stad geeft een eigen invulling aan de festiviteiten rondom Maria.

In Rome leggen brandweermannen een bloemenkrans bij het beeld van Maria boven op de zuil op het Piazza di Spagna. In Napels worden alle kleine straataltaartjes helemaal opgepoetst. Er worden bloemen gebracht, kaarsjes aangestoken en foto’s en briefjes achtergelaten, met grote en kleine wensen die Maria wellicht zou kunnen vervullen.

Stromend bloed van San Gennaro
16 december, Napels (Campanië)
San Gennaro, de heilige Januarius, is de patroonheilige van de stad Napels. Drie dagen per jaar, op de eerste zondag in mei, op 19 september en op 16 december, staat de hele stad op zijn kop. Op die dagen wordt namelijk bepaald of men goede of kwade tijden tegemoet gaat.

Het lot van de stad ligt in handen van deze San Gennaro. Als zijn bloed gaat stromen en voor de ogen van duizenden gelovige Napolitanen vloeibaar wordt, slaakt iedereen een diepe zucht van opluchting. De stad heeft tijden van voorspoed voor de boeg!

foto: Anna Serrato

Kleurrijke kerstmarkten in Italië
In de meeste Italiaanse steden en dorpen wordt er in de dagen of weken voor Kerstmis een kerstmarkt gehouden. Er zijn vaak talloze kraampjes met lekker eten en drinken, om cadeau te doen of om ter plekke van te genieten, kerstversieringen, kerstcadeautjes en panettones. Een aantal tips:

*de kerstmarkt van Bolzano
*de mooiste kerstmarkten in Noord-Italië
*10 sfeervolle kleine kerstmarkten in Noord-Italië
*de mooiste kerstmarkten in Midden- en Zuid-Italië

Lees ook:
*Kerstshoppen in betoverend Turijn
*Kerstvoorpret in Milaan
*Florence in kerstsfeer
*Kerstsfeer in Rome
*Kerstmis in Napels

Kerststallen kijken
Dankzij de heilige Franciscus van Assisi tuigen we niet alleen elk jaar een kerstboom op, maar reserveren we onder of bij de boom ook een plekje voor Maria, Jozef en de kribbe. Tijdens de kerstnacht van het jaar 1223 vierde de  heilige Franciscus voor het eerst een mis bij een stal met levende figuren – de kerststal was geboren.

Naast Maria en Jozef gaan ook de os en de ezel, de herders en hun schapen, de engelen en later de drie koningen deel uit maken van il presepio of il presepe, de kerststal.

In aanloop naar Kerstmis bouwt men overal in Italië aan de meest bijzondere kerststallen. We tippen de mooiste presepi die je minstens één keer in je leven gezien moet hebben:
*de kerststal van de netturbini, straatvegers, in Rome
*de enorme kerststal in de kerk van SS Cosma e Damiano, vlak bij het Forum Romanum, eveneens in Rome
*de drukbevolkte kerststallen van Napels
*de kerststal in de Grotte di Stiffe (Abruzzo)
*de kerststal van zand in Jesolo (Veneto)
*de kerststal van licht in Manarola (Cinque Terre)

Dol op kerststallen? Mis dan de jaarlijkse expositie 100 presepi in Rome niet! Ook de moeite waard: de Mostra d’Arte Presepiale in Salerno (Campanië) en ‘1000 Presepi per Palazzuolo’ in Palazzuolo sul Senio (Toscane).

Levende kerststallen
Vlak voor kerst zijn er in veel Italiaanse dorpjes, zeker in het zuiden, ook presepi viventi te zien, levende kerststallen. Vaak krijgen alle dorpsbewoners een rol toebedeeld, van herder tot engel, van Maria tot kerstkindje.

De Sassi (grotwoningen) van Matera bieden elk jaar onderdak aan de heilige familie. Het altijd al bijzondere stadje in Basilicata afficheert zichzelf in december als ‘het Galilea van tweeduizend jaar geleden) en het is inderdaad net of je terug in de tijd reist, met de kribbe als stralend eindpunt.

De grootste kerstboom ter wereld
Gubbio (Umbrië)
In Gubbio staat de grootste kerstboom ter wereld. Van de voet tot aan de ster bovenaan meet deze boom, die zich
nestelt tegen de Monte Ingino, maar liefst zo’n zevenhonderd meter! Het optuigen van de kerstboom is een hele klus; het vergt ongeveer 1900 uren om de kabels (bijna acht kilometer) op hun plek te krijgen en ervoor te zorgen dat alle lichtjes (ruim zevenhonderd in totaal) branden.

ITALIË
TENTOONSTELLINGEN

Procida, Culturele Hoofdstad van Italië in 2022
In 2022 mag het eiland Procida zich de Culturele Hoofdstad van Italië noemen. In deze blog lees je al onze Procida-tips.

ROME

Crazy
tot 8 januari 2023, Chiostro del Bramante
Na de kleurrijke exposities Love, Dream en Enjoy is het Chiostro del Bramante in 2022 het decor van Crazy, een unieke expositie met werk van eenentwintig internationale kunstenaars, waarvan ongeveer de helft speciaal voor deze expositie is gemaakt.

Laat je ‘gek’ maken door onder meer Hrafnhildur Arnardóttir / Shoplifter, Massimo Bartolini, Gianni Colombo, Fallen Fruit / David Allen Burns en Austin Young, Lucio Fontana, Anne Hardy, Thomas Hirschhorn en Alfredo Pirri. In dit artikel geven we alvast een voorproefje!

Casa Balla – bijzondere openstelling
tot 31 december 2022
Honderdvijftig jaar geleden werd kunstschilder Giacomo Balla geboren. Om dit te vieren openen de deuren van zijn vroegere woning tijdelijk ook voor bezoekers. Het interieur van Casa Balla (Via Oslavia 39B) is net zo kleurrijk en futuristisch als Balla’s oeuvre – en daarmee een museum op zich. In deze blog lees je er meer over.

foto’s: M3Studio

PPP – 100 jaar Pier Paolo Pasolini
Op 5 maart 2022 is het precies honderd jaar geleden dat Pier Paolo Pasolini in Bologna werd geboren. Als eerbetoon aan deze dichter, schrijver en filmregisseur worden er onder de naam PPP100 in Rome verschillende lezingen, theater- en filmvoorstellingen en kleine exposities in onder meer de Terme di Diocleziano en de Galleria d’Arte Moderna.

Voor het najaar van 2022 staan er  drie exposities in Rome op het programma, in het Palazzo Barberini, het MAXXI en het Palazzo delle Esposizioni. We zullen de details tegen die tijd met jullie delen.

In deze blog tippen we een aantal plekken in Rome én in Bologna waar je oog in oog staat met Pasolini en zijn erfenis.

Gratis naar de Vaticaanse Musea
Elke laatste zondag van de maand kun je gratis naar de Vaticaanse Musea & Sixtijnse Kapel, om te genieten van alle schatten die in het museum verzameld zijn, van de Laocoöngroep tot de schitterende schilderingen van Michelangelo. Ga wel op tijd, want het is op deze dag nog drukker dan anders.

Vaticaanse Musea by night
Op vrijdag kun je de Vaticaanse Musea ook ‘s avonds bezoeken, van 19.00 tot 23.00 uur (de entree sluit om 21.30 uur). Voor zo’n avondbezoek moet je echt van tevoren online reserveren via deze link. Je kunt tijdens deze bijzondere avond het Museo Gregoriano Egizio, het Museo Pio Clementino, de Gallerie Superiori, de Stanze di Raffaello, het Appartamento Borgia, de Collezione Arte Religiosa Moderna en de Sixtijnse Kapel bewonderen.

Honderd kerststallen in het Vaticaan
Sala San Pio X
In Rome kun je elk jaar de tentoonstelling 100 presepi in Vaticano bezoeken, met (meer dan) honderd kerststallen uit verschillende landen. De expositie wordt gehouden in de Sala San Pio X (aan de Via dell’Ospedale 1, op de hoek met de Via della Conciliazione).

Tot 9 januari geniet je hier dagelijks van 10.00 tot 20.00 uur (op 24 en 31 december tot 17.00 uur) van tientallen Maria’s, Jozefs, herders, wijzen en kindjes Jezus. De toegang is gratis, dus ga zeker een kijkje nemen als je in de kerstvakantie in Rome bent!

NEDERLAND

Giuseppe Penone
t/m 29 januari 2023, Museum Voorlinden, Wassenaar
Museum Voorlinden presenteert een grootse overzichtstentoonstelling van Giuseppe Penone. Giuseppe Penone werd in 1947 geboren in Garessio (Piemonte). Hij studeerde aan de Accademia di Belle Arti in Turijn, de stad waar hij nog altijd woont en werkt. Hij was de jongste vertegenwoordiger van de arte povera, een groep kunstenaars in Italië die zich eind jaren zestig verzette tegen de industrialisering en de ontmenselijking in de kunst.

Zijn oeuvre, waarin ook land art een grote rol speelt, wordt over de hele wereld getoond in musea, publieke ruimtes en tuinen. Zijn werk is opgenomen in belangrijke collecties, waaronder in het Centre Pompidou in Parijs, het Museum of Modern Art in New York en het Tate Modern in Londen.

In Voorlinden werpt de Italiaanse kunstenaar een nieuw licht op onze relatie met de natuur. De tentoonstelling omvat zowel vroeg als recent werk, biedt verrassende inzichten en prikkelt alle zintuigen.

Voorlinden toont iconische sculpturen en ruimtevullende installaties, maar ook bescheiden en intieme werken van Penone. Via deze link lees je meer.

Marinetti en het futurisme: manifest voor een nieuwe wereld
t/m 19 februari 2023, Rijksmuseum Twenthe, Enschede
Op 20 februari 1909 luidt de Italiaanse dichter Filippo Tommaso Marinetti met zijn futuristisch manifest in de Franse krant Le Figaro een nieuw artistiek tijdperk in. In het manifest bezingt hij de snelheid, de toekomst, agressiviteit en activisme, en wijst hij het verleden resoluut af.

Deze energieke uitgangspunten spreken veel jonge kunstenaars en intellectuelen aan, waardoor hij al snel een groep jonge futuristen om zich heen verzamelt. In de drie decennia die volgen, gebruiken de futuristen hun verbeeldingskracht om een radicale nieuwe toekomst vorm te geven.

In de tentoonstelling Marinetti en het futurisme: manifest voor een nieuwe wereld volgt Rijksmuseum Twenthe de artistieke ontwikkeling van het futurisme aan de hand van zijn charismatische leider Marinetti.

BELGIË

Imperium Romanum – Het Romeinse Rijk door de lens van Alfred Seiland
tot 23 januari 2023, Gallo-Romeins Museum Tongeren
Tijdens de hoogtijdagen strekte het Romeinse Rijk zich uit over een gebied dat tegenwoordig meer dan veertig landen zijn beslaan. Overal zijn er nog zichtbare restanten van dat enorme Imperium: van vervallen ruïnes tot indrukwekkend goed bewaarde monumenten.

Al vijftien jaar lang legt de Oostenrijkse fotograaf Alfred Seiland (1952) al die overblijfselen vast. Heden en verleden komen in zijn werk intrigerend samen.

In het Gallo-Romeins Museum in Tongeren maak je kennis met deze kunstenaar én honderdvijftig van zijn beste werken. Ze leveren boeiende verhalen op over de Romeinse cultuur, architectuur en geschiedenis. Ze doen glimlachen, dromen van reizen en zetten je aan het denken. Hoe beleven we erfgoed en gaan we er vandaag mee om?

In videoreportages kun je Alfred Seiland aan het werk zien. Niet alleen voor volwassenen, maar ook voor kinderen komt er een audiotour. Voor die laatste groep werkt het museum ook aan een speelse kijkwijzer.

Schrijf je (gratis) in voor de Ciao tutti nieuwsbrief