In Italië zijn er talloze kloosters en abdijen waar monniken en nonnen nog altijd leven en werken, vaak volgens de regels van de heilige Benedictus. Volgens hem waren ‘monniken pas echt monniken wanneer zij leefden van het werk van hun eigen handen’.
Benedictus wilde niet dat monniken alleen leefden van giften, maar zag graag dat ze in hun eigen levensonderhoud voorzagen door te werken. Vanuit het motto ora et labora, bid en werk, maken en verkopen veel kloosters in Italië nog altijd ambachtelijke producten, van cosmetica, likeur, wijn en bier tot olijfolie, honing, chocolade en koffie.
In dit artikel nemen we je mee naar een aantal bijzondere kloosters met een eigen kloosterwinkel, waar soms zelfs nog een monnik achter de toonbank staat.
LIGURIË
Erboristeria Il Convento
De Abbazia di Santa Maria di Finalpia in Finale Ligure werd aan het einde van de vijftiende eeuw gesticht door Benedictijner monniken. Het werk in deze abdij richt zich op het houden van bijen, dat altijd onderdeel van de abdij van Finalpia heeft uitgemaakt.
Om verschillende honingsoorten te kunnen produceren, staan er niet alleen bijenkasten rondom de abdij, maar hebben de bijen en monniken hun werkgebied uitgebreid naar andere plekken in Ligurië.
Dat levert een mooi scala aan honing op, van acacia-, sinaasappel- en kastanjehoning tot eucalyptus-, lavendel- en paardenbloemhoning. De monniken gebruiken honing ook als basisingrediënt voor snoepjes, gezichtscrème, handcrème, shampoo, douchegel, zeep en grappa. Er wordt zelfs een heerlijke amaro del monaco mee gemaakt!
Het leukste is natuurlijk om zelf een bezoekje te brengen aan kruidenierswinkel Il Convento, maar je kunt ook thuis een kijkje nemen in de webshop van Erboristeria Il Convento.
foto’s: Erboristeria Il Convento
Antica Farmacia di Sant’Anna
Even buiten het centro storico van Genua ligt het Convento di Sant’Anna, met de bijbehorende Antica Farmacia Sant’Anna. Deze apotheek werd in 1650 opgericht door Martino di Sant’Antonio, een broeder van de Orde der Karmelieten die in het klooster woonde en werkte. Hij maakte allerhande zalfjes en drankjes en binnen afzienbare tijd was broeder Martino een begrip bij wie een kwaal had.
Tegenwoordig wordt de farmacia gerund door broeder Ezio, die vol toewijding producten verkoopt die volgens oude kloosterreceptuur worden bereid en het evenwicht tussen geest, ziel en lichaam herstellen.
Ezio geeft maar wat graag advies en is meerdere dagen per week beschikbaar voor een persoonlijk (of telefonisch) consult.
In zijn winkel vind je niet alleen een grote hoeveelheid aan natuurlijke cosmetische producten op basis van kruiden, maar ook antichi rimedi naturali zoals zalven, kruidendrankjes en -extracten tegen allerhande kwalen en pijntjes. Je kunt ook grappa del frate, amaro en nocino kopen.
Voor la salute dell’anima heeft Ezio ook een remedie, zoals de medicina del sacro cuore di Gesù of de medicina delle Novene Mariana, een doosje met daarin een hangertje van het heilig hart of een rozenkrans en een preghiera, gebed.
foto’s: Antica Farmacia di Sant’Anna
Orti del Carmelo
Je kunt in Ligurië ook een kijkje nemen bij de kloosterwinkel Orti del Carmelo van het Convento di Monte Carmelo in Loano, waar de broeders van de Karmelieter orde al sinds 1609 leven en werken.
Op de bijbehorende boerderij worden met name druiven, olijven, citrusvruchten en groenten verbouwd en bijen gehouden. Alle activiteiten vinden plaats onder het toeziend oog van de heilige Sant’Antonio Abate, van wie een beeld is geplaatst bij de ingang van de boerderij.
Dat de heilige ‘de vruchten der aarde’ zegent, blijkt wel als je een slok neemt van de Vermentino DOC Riviera Ligure di Ponente die hier geproduceerd wordt. Buonissimo!
Dat geldt ook voor de olijfolie gemaakt van olive taggiasche, die door de monniken met de hand worden geplukt. Verder maken de monniken ook jam, honing en natuurlijke cosmeticaproducten, waaronder zeep die wordt gemaakt met wilde plantenextracten uit de kloostertuin.
Je kunt het klooster van Monte Carmelo zelf, dat op een prachtige locatie vlak bij de Ligurische kust ligt, en de kloostermoestuin ook bezoeken tijdens een begeleide rondleiding.
foto’s: Convento di Monte Carmelo
LOMBARDIJE
Bottega dei Monaci di Chiaravalle
De geschiedenis van de Abbazia di Chiaravalle even buiten Milaan gaat terug tot 1135. Het klooster wordt nog altijd bewoond door de traditionele kloostergemeenschap van de Cisterciënzers.
Ze hebben een eigen winkel, Bottega dei Monaci di Chiaravalle, waar de monniken hun zelfgemaakte producten verkopen om zo in hun levensonderhoud te kunnen voorzien.
Een van hun belangrijkste producten is Grana Padano-kaas, die volgens overlevering al sinds jaar en dag door de Cisterciënzer monniken gemaakt wordt binnen de oude muren van deze abdij. Verder worden er ook jam, honing en crèmes gemaakt die je in de abdijwinkel kunt kopen.
Ook leuk: in het Ristoro di Chiaravalle kun je traditionele kloosterproducten uit de winkel proeven, waaronder Grana Padano, vleeswaren, honing en jams. Voor bij de koffie zijn er ook versgebakken biscotti monastici, die geheid naar meer smaken.
foto’s: Bottega dei Monaci di Chiaravalle
Abbazia di Piona
Bij de Abbazia di Piona in Colico, aan de oevers van het Comomeer, maken de Cisterciënzer monniken allerhande likeuren, met als specialiteit de Gocce Imperiali, een zeer effectief digestief volgens de monniken.
De kruiden uit de kloostertuin worden ook gebruikt voor het maken van medicinale kruidenthee, die volgens de monniken helpt bij verschillende kwalen.
VENETO
Abbazia di Praglia
Niet ver van Padova ligt de prachtige Abbazia di Praglia in Teolo. De Benedictijner monniken werden tot twee keer toe verdreven uit het klooster, maar gelukkig konden ze het kloosterleven later weer op hun eigen plek hervatten.
Volgens de traditie hebben de monniken van Praglia zich altijd beziggehouden met het maken van wijn, zoals is teruggevonden in duizend jaar oude documenten. Ook nu is het verbouwen van wijn nog een belangrijke activiteit voor de monniken.
Binnen de muren wordt nog altijd gestreefd naar het produceren van bonum vinum purum, goede, zuivere wijn. De monniken maken verschillende mousserende wijnen, een paar rode en witte wijnen en een passito. Boek zeker een rondleiding door de wijnkelder van de abdij, inclusief een proeverij van de abdijwijnen.
Een andere activiteit waar de monniken in Praglia hun tijd mee vullen naast gebed, studie en het maken van wijn is het vervaardigen van natuurlijke cosmetische crèmes, kruidencapsules voor verschillende kwalen, kruidenthee, kruidenlikeur en honing.
foto’s: Abbazia di Praglia
Abbazia di Santa Giustina
Een aanrader in Padova zelf is de Abbazia di Santa Giustina, waar je onder andere Santa Giustina-olie koopt, een eeuwenoud wondermiddel dat ooit in het klooster werd bedacht en nog altijd door de monniken wordt gemaakt. Verder vind je er ook verschillende geneeskrachtige crèmes.
Monastero dei Santi Gervasio e Protasio
Nog een extra tip in de regio Veneto is het Monastero dei Santi Gervasio e Protasio in Vittorio Veneto. Het paradepaardje van de Cisterciënzer nonnen is de Prosecco Superiore DOCG die ze maken van druiven die ’s nachts worden geplukt.
TRENTINO-ALTO ADIGE
Abbazia di Novacella
Niet ver van Bressanone ligt de Abbazia di Novacella (ook wel het Klooster van Neustift genoemd). Dit bijzonder mooie Augustijner klooster werd gesticht in 1142, door bisschop Hartmann. Sindsdien is het een pleisterplaats voor pelgrims maar ook gewone bezoekers worden er hartelijk onthaald.
Er zou hier al in de twaalfde eeuw wijn worden gemaakt, maar dan wel op veel kleinere schaal dan nu het geval is. Proef zeker van de kloosterwijn en neem een fles mee naar huis als souvenir!
EMILIA-ROMAGNA
Antica Spezieria di San Giovanni
Achter de indrukwekkende Duomo van Parma ligt het Monastero di San Giovanni, een Benedictijner klooster dat een eigen apotheek had, vermoedelijk zelfs al sinds de oprichting van het kloostercomplex in 981.
Aanvankelijk was de apotheek bedoeld voor het ziekenhuis dat ook onderdeel van het klooster was, maar in 1201 werd de apotheek ook voor andere ziekenhuizen in Parma opengesteld en later ook voor particulieren.
In de vijftiende eeuw kreeg de apotheek een eigen laboratorium, waar je nog altijd een kijkje kunt nemen, zoals je in deze blog kunt lezen.
Badia di Torrechiara
Het Monastero di San Giovanni is al eeuwenlang verbonden met de Badia di Torrechiara in Langhirano, ten zuiden van Parma, vlak bij het Castello di Torrechiara.
Deze abdij werd in 1471 gebouwd door graaf Pier Maria Rossi voor zijn buitenechtelijke zoon Ugolino, die abt was van San Giovanni. Vanaf dat moment werd de abdij een dependance van het moederklooster San Giovanni en tevens een zomerverblijf voor de monniken in Parma.
Er worden bijen gehouden, waarmee de monniken in hun eigen laboratorium verschillende natuurlijke cosmeticaproducten maken, van handcrème met honing, stuifmeel en bijenwas en antirimpelcrème met tarwekiemolie en honing tot rozemarijnshampoo en monniksolie.
Ook maken de kloosterlingen geneeskrachtige zalven en thee voor allerlei kwalen, volgens eeuwenoude recepten van de kloosterapotheek in Parma.
TOSCANE
Monastero del Silenzio
Een heel bijzonder klooster is het Monastero del Silenzio in Barberino di Mugello, waar een oosters-orthodoxe kloostergemeenschap leeft, die in 2021 werd opgericht door Padre Eugenio Bellocchio.
Hij overleed een jaar na de oprichting en liet een mooi kloostercomplex na, waar niet alleen mannen en vrouwen maar ook dieren van harte welkom zijn.
Als je houdt van een lekker kopje koffie, moet je zeker een bezoek brengen aan dit klooster. Het heeft namelijk een torrefazione, koffiebranderij. Met hulp van broeder Maurizio, een koffiebrander met meer dan veertig jaar ervaring, heeft men zich het branden van koffiebonen in de kloosterkeuken helemaal eigen kunnen maken.
Elke dag is het na het ochtendgebed tijd om aan het werk te gaan in de branderij, onder leiding van Maurizio, die het hele proces nauwlettend in de gaten houdt. Alle werkzaamheden gebeuren met aandacht en rust. De stilte is voor de monniken een essentiële voorwaarde voor het werk dat ze doen.
De kloosterwinkel is geopend op zondag, maar als je op een andere dag wil langskomen kun je vooraf even bellen. Je kunt de koffie van het Monastero del Silenzio ook online bestellen in hun webshop, met onder andere de Silence blend, perfect voor een moment van rust, en de Caffè Sacro, heilige koffie gerijpt in rumvaten.
foto’s: Monastero del Silenzio
Abbazia di Monte Oliveto Maggiore
Midden in de bossen ten zuiden van Siena ligt de Abbazia di Monte Oliveto Maggiore, een Benedictijner abdij uit de veertiende eeuw met een schitterende kloostergang. Je kunt hier zesendertig kleurrijke fresco’s bewonderen, waarop het leven van de heilige Benedictus is afgebeeld. In dit artikel lees je meer over dit klooster en de kleurrijke fresco’s.
In het klooster wordt nog altijd volop gewerkt door de Benedictijner monniken. Zo verbouwen ze druiven, waar heerlijke kloosterwijn van wordt gemaakt. Daal dus zeker even af naar de cantina van de abdij, waar je zowel de kloosterwijn als -likeur kunt proeven.
De monniken maken ook bier, honing, olijfolie en chocolade. Voor zalfjes, kruidenextracten en siropen voor allerlei kwalen en aandoeningen ben je in de kloosterwinkel eveneens aan het juiste adres.
foto’s: Abbazia di Monte Oliveto Maggiore
Monastero di Siloe
In Poggi del Sasso, midden in de Maremma, schuilt het Monastero di Siloe, met een winkeltje waar de monniken van Siloe hun biologische producten verkopen.
Deze kloostergemeenschap werd eind jaren negentig opgericht en leeft volgens de regels van de heilige Benedictus. Anders dan alle andere kloosterlingen in dit artikel, wonen de monniken van Siloe niet in een historisch klooster.
Op de afgelegen plek op een heuvel die ze kozen voor hun monastero, stonden alleen een oude stenen schaapskooi en een grote oude eik, die symbolisch de oorsprong van dit prachtige, architectonische kloostercomplex vormen. De schaapskooi werd omgebouwd tot pelgrimskapel en van daaruit werd de rest van het complex gebouwd.
De monniken van Siloe richten zich in hun werk volledig op het verbouwen van oude, inheemse plantensoorten, zoals de oeroude granen durumtarwe en spelt, en de olijvenvariëteiten Frantoio, Leccino en Moraiolo, die typisch voor de Maremma zijn.
Ook vind je hier de Ciliegiolo-wijnstok, een oeroude inheemse druivensoort die ooit de meest voorkomende soort was in de Maremma, maar geleidelijk aan plek moest maken voor bekendere soorten.
Verder groeien er rondom het klooster zwarte kikkererwten, een hele oude peulvrucht die nu bijna is uitgestorven, maar vroeger veelal populair was bij arme gezinnen. Ook worden er saffraan en veertien verschillende soorten pepers verbouwd.
foto’s: Monastero di Siloe
Monastero di Santa Maria della Neve
In het Monastero di Santa Maria della Neve in Pratovecchio Stia hebben de nonnen zich helemaal toegelegd op het maken van natuurlijke cosmeticaproducten. Hun Antica Spezieria is een eerbetoon aan de schoonheid van de natuur.
Een wel heel bijzondere cosmeticalijn is die met zalven en oliën uit de Bijbel. Essences die genoemd worden in Bijbelse teksten inspireerden de nonnen om deze te gebruiken in hun eigen producten, zoals Maria Magdalena-olie gemaakt van de nardusplant, die Maria gebruikt zou hebben om de voeten van Jezus te zalven, of zalf van mirre, een geurige hars die Jezus als geschenk kreeg van de drie wijzen uit het oosten.
Ook maken de nonnen parfum, zeep, shampoo, gezichtscrème en handcrème van verbena, viooltjes, lavendel, roos, brem en andere planten die in de kloostertuin groeien. Uiteraard heeft elke plant zijn eigen werking voor huid en haar. Je kunt dus zelf een bij elkaar passende lijn samenstellen, zodat je straks heerlijk naar lavanda del monastero of rosa toscana ruikt.
foto’s: Monastero di Santa Maria della Neve
Nog vijf tips in Toscane
In het Monastero di Valserena kun je onder andere terecht voor cosmetica, zeep en likeur. De beroemde Abbazia di Sant’Antimo bij Montalcino is niet alleen een pareltje om te bezoeken, maar ook perfect om natuurlijke cosmeticaproducten, bier, likeuren, jams, thee, snoepjes en honing te kopen.
De kloosterwinkel van de Antica Farmacia dei Monaci Camaldolesi biedt naast cosmetische producten ook wijnen, likeuren, jams, honing en chocolade, terwijl de schappen van de kloosterwinkel van de Abbazia di Vallombrosa gevuld zijn met honing, likeur, jam, chocolade, olijfolie, wijn en cosmeticaproducten. Er is ook een fijne balsamico-olie met een heilzame werking voor een vermoeid lichaam.
Hoog boven Florence schittert de recent gerestaureerde gevel van de San Miniato al Monte. In de bijbehorende kloosterwinkel koop je lekkernijen als crostata, torta alla cioccolata, torta al limone en biscotti, evenals kaarsen gemaakt van bijenwas.
UMBRIË
Monastero delle Benedettine di Sant’Anna
In het Monastero delle Benedettine di Sant’Anna in Bastia Umbria proef je Tranquilità Antica, het enige bier in Italië dat door nonnen wordt gebrouwen. Er is een birra rossa, een traditioneel amberkleurig kloosterbier, en een birra bionda, een elegant blond bier.
Bier is echter niet het enige product dat de nonnen van dit Benedictijner klooster maken. Ze produceren ook een mooie olijfolie van Leccino-, Frantoiano- en Moraiolo-olijven, honing, jam, tomatensaus, ingelegde groenten en tarallini, allemaal gemaakt met ingrediënten van het eigen land.
Hun biscotti alla birra en chocolade met de prachtige naam l’irresistibile energia claustrale moet je zeker ook kopen als je hun Bottega delle Monache bezoekt. Die vind je aan de Via Borgo San Pietro 8a in Assisi, dus niet bij het klooster in Bastia Umbra.
foto’s: Monastero delle Benedettine di Sant’Anna
Abbazia di San Benedetto in Monte
Ook de monniken van de Abbazia di San Benedetto in Monte brouwen hun eigen bier: Birra Nursia, naar de oude naam van Norcia. Als eerbetoon aan Norcia, de geboorteplaats van de heilige Benedictus, is elk flesje bovendien voorzien van het rozetraam van de basiliek van Benedictus.
Je kunt het bier direct bij de portier van het klooster kopen. Omdat de monniken geen contact met de buitenwereld mogen hebben, kun je het klooster en de brouwerij niet bezoeken, maar het bier spreekt voor zich!
foto: Birra Nursia
Monastero Santa Rita da Cascia
Nog een laatste tip in Umbrië: bij het Monastero Santa Rita da Cascia koop je allerlei kleine cadeauartikelen, zoals engelenzeepjes en sleutelhangers, die door de nonnen van het klooster worden gemaakt.
LAZIO
Abbazia delle Tre Fontane
De Abbazia delle Tre Fontane, even buiten het centrum van Rome, wordt bewoond door de Cisterciënzer monniken, ook wel trappisten genoemd. We namen je er in dit artikel al mee naartoe.
Het is de enige plek in Italië waar trappistenbier gebrouwen wordt. Je mag namelijk pas van trappistenbier spreken als het wordt gebrouwen binnen de muren van een Cisterciënzerabdij onder toezicht van trappistenmonniken. Ook al komen het graan en de hop uit Engeland en Duitsland, het is dus een unieke plek om een biertje te gaan drinken.
Er worden vijf bieren gemaakt: een tripel (met een vleugje eucalyptus), een Belgische ale (met een vleugje sinaasappelschil), een golden ale (met een vleugje olijvenblad), een ipa en een dubbel. Je kunt de bieren proeven in Caffè Tre Fontane, bij de abdij.
Naast bier maken de monniken van Tre Fontane ook chocolade, honing en olijfolie. Zorg dus zeker voor wat ruimte in je koffer om deze smakelijke souvenirs mee naar huis te kunnen nemen.
Abbazia di San Paolo fuori le Mura
De belangrijkste activiteit van de Abbazia di San Paolo fuori le Mura in Rome is de spezieria monastica, de kloosterapotheek, waar je verschillende rimedi monastici kunt kopen die door de monniken zijn gemaakt met kruiden en planten uit de kloostertuin. De broeders maken ook olijfolie en kruidenthee.
Monastero Trappiste
In Vitorchiano kun je een bezoek brengen aan het Monastero Trappiste. Hier wonen de trappiste, nonnen die hun naam danken aan de Franse abdij La Trappe.
In tegenstelling tot wat je gezien de naam wellicht zou verwachten, maken de nonnen hier geen bier, maar ambachtelijke jams en marmelades. Dat doen ze al sinds de jaren zeventig, volgens een eeuwenoud recept.
Ze vullen de potjes een voor een met jam van de vruchten uit hun kloostertuin, van sinaasappel, kruisbessen en kweeperen tot vijgen, paprika’s en tomaten, en pakken ze vervolgens mooi in.
Behalve groenten en fruit verbouwen de nonnen ook druiven en olijven, die nog met de hand worden geplukt en tot heerlijke wijn en olijfolie worden verwerkt.
foto’s: Monastero Trappiste
Nog drie tips in Lazio
Bij de Abbazia di Casamari in Frosinone staan de Cisterciënzer monniken zelf achter de toonbank van hun liquoreria om hun zelfgemaakte likeuren te verkopen, van sambuca en koffielikeur tot rabarber- en mandarijnlikeur.
Een ander pareltje is de Abbazia di Farfa, waar eveneens door de monniken gemaakte likeur in de schappen staan, zoals nocino en grappa. In dit artikel nemen we je mee naar deze unieke abdij.
Tot slot is ook de Abbazia di Montecassino een bezoek waard, met een kloosterapotheek vol cosmeticaproducten, kruidenpreparaten en -drankjes. Via deze link lees je meer over de bijzondere historie van deze abdij.
PUGLIA
Monastero di Bose
Bij de kloostergemeenschap van het Monastero di Bose in Ostuni staat de landbouw hoog in het vaandel. In eerste instantie zijn de producten die van het land komen bedoeld voor de broeders zelf, maar een deel wordt ook gebruikt om te verwerken in producten voor in hun kloosterwinkel.
In het assortiment vind je jam van sinaasappel, rabarber, abrikoos, framboos en gekaramelliseerde peer, verschillende soorten kruidenthee, wijn, olijfolie en honing. Proef ook zeker van de zelfgebakken koekjes, zoals die met de mooie naam Buoni e sani.
Je kunt hier ook een olijfolie-experience boeken, waarbij een van de broeders je alles vertelt over de olijfgaarden en de olijfolie die de monniken maken, met na afloop een proeverij.
foto’s: Monastero di Bose
SICILIË
I Segreti del Chiostro
In het klooster van Santa Caterina in Palermo vind je een verborgen pasticceria: I Segreti del Chiostro. Hier gaat er een paradijs aan Siciliaans lekkers voor je open, dat allemaal mooi ligt uitgestald in de vitrine.
Allemaal lekker, maar de meeste klanten komen voor de beroemde, vers gevulde cannoli. We laten je in dit artikel alvast virtueel proeven van deze cannoli en andere zoete geheimen van dit klooster.
Monastero di Santo Spirito
Liefhebbers van gebakjes en koekjes kunnen bij het Monastero di Santo Spirito in Agrigento (met een beeld van Andrea Camilleri op het pleintje voor het klooster) terecht voor heerlijke dolci delle monache.
Het klooster van de Cisterciënzer nonnen bestaat al sinds de dertiende eeuw en sindsdien zijn er ontelbaar veel biscotti en andere dolci door de ruota (het draailuik) van het klooster naar de buitenwereld gegaan.
De nonnen maken alle koekjes en gebakjes met de hand, volgens eeuwenoude geheime recepten die in de loop der eeuwen van generatie op generatie zijn doorgegeven. De basis voor hun baksels is vrijwel altijd eenvoudig, maar met smaakvolle Siciliaanse amandelen en pistachenoten in de hoofdrol zijn de nonnen verzekerd van een onweerstaanbaar product.
Proef zeker de unieke smaak van hun couscous dolce al pistacchio, een traditioneel Siciliaans dessert bereid met pistachenoten, amandelen, suiker en gedroogd fruit, dat zijn oorsprong vindt in dit klooster.
Als je wat koekjes en ander lekkers wil kopen, kun je aanbellen bij het klooster (bij de deur rechts van de hoofdingang van de kerk), waarna de nonnen je bestelling via het draailuik bezorgen.
