In onze Italië Agenda van januari vind je een overzicht van een aantal interessante evenementen, festivals en tentoonstellingen, zowel in Italië als in Nederland en België. De evenementen en festivals staan op chronologische volgorde, daarna volgen de tentoonstellingen in Italië en daarna alle Italiaanse tips in eigen land.
Tip: met behulp van de toetsencombinatie CTRL+F kun je zoeken op regio of stad, zodat je snel kunt zien wat er op jouw vakantiebestemming te zien en te doen is!
ITALIË
EVENEMENTEN & FESTIVALS
Viva la Befana!
6 januari, heel Italië
Als het goed is, worden de Italiaanse kinderen in de nacht van 5 op 6 januari verwend door la Befana, een oude heks die op haar bezemsteel cadeautjes en snoep uitdeelt aan alle kleintjes die braaf zijn geweest. Wie te vaak stout was, krijgt slechts wat as en kolen. Via deze link lees je meer over La Befana.
La Regata delle Befane
6 januari, Venetië
Op 6 januari worden de Venetiaanse wateren onveilig gemaakt door de zogenaamde Befana’s, heksen. De gondeliers steken zich in een heksenkostuum en nemen het tegen elkaar op in een spannende race. Een uniek schouwspel!
Drie draaiende koningen
6 januari, Venetië
Op 6 januari draaien de drie wijzen uit het oosten op de Torre dell’Orologio (op het Piazza San Marco) in processie rond de Maagd Maria.
De houten beelden van een engel met trompet en de drie koningen worden op mechanische wijze langs Maria met Kind gevoerd, alsof ze inderdaad op bezoek komen bij de pasgeboren Jezus om hun geschenken aan te bieden. Op de andere dagen zijn de koningen wel binnen te bewonderen, maar alleen op 6 januari wagen ze zich even buiten…
Hoera voor de Italiaanse vlag!
7 januari, heel Italië
De Italiaanse vlag, de tricolore, wappert al sinds 7 januari 1797 vrolijk tegen de blauwe lucht. De geboortegrond van de vlag is Reggio Emilia, maar de kleuren zijn afkomstig uit Milaan. Het wapenschild van Milaan bestaat uit een rood kruis op een witte achtergrond. Samen met de groene kleur van de Milanese burgerwacht levert dit de vrolijke driekleur op.
Italianen die niet uit Milaan afkomstig zijn, geven echter een heel andere uitleg aan de drie kleuren. Zo zouden de drie kleuren staan voor geloof, hoop en liefde. Of voor hoop (groen), overtuiging (wit) en liefdadigheid (rood). Weer anderen maken het nog poëtischer: groen zou symbool staan voor de vruchtbare Italiaanse heuvels, wit voor de besneeuwde bergtoppen en rood voor het bloed dat vergoten is bij het ontstaan van de Italiaanse Republiek.
Luci d’Artista
tot ongeveer half januari, Turijn (Piemonte)
Rondom de feestdagen worden de straten en pleinen van Turijn gekleurd door tal van kunstige lichtinstallaties. Tijdens Luci d’Artista, zoals dit feestelijke evenement heet, schittert een aantal mooie klassiekers maar er zijn ook weer een paar nieuwe lichtkunstwerken te zien.
Luci d’Artista
tot ongeveer half januari, Salerno (Campanië)
Ook in het Zuid-Italiaanse Salerno schitteren duizenden lichtjes die de stad gezamenlijk een betoverende aanblik geven. Tot eind januari bieden de straten van Salerno dankzij Luci d’Artista een uniek schouwspel, met onder andere een spectaculair zonnestelsel, schitterende engelen, vallende sterren, artistieke acrobaten, een enorme kerstboom, pinguïns en rendieren, Babbo Natale in zijn slee…
foto: Massimo Pica
Sant’Antonio Abate – feest voor slagers en varkens
17 januari, heel Italië
Op 17 januari wordt in Italië de feestdag van Sant’Antonio Abate gevierd, de allereerste abt en daarmee de grondlegger van het christelijke monnikendom.
Deze Antonius, die je niet moet verwarren met de heilige Antonius van Padua, werd rond 250 geboren in Egypte en is uitgegroeid tot beschermheilige van onder meer slagers, varkens, zwijnenhoeders, mandenmakers, begrafenisondernemers, suikerbakkers en wevers. Op afbeeldingen zien we hem dan ook vaak met een varken aan zijn voeten. In zijn hand draagt hij meestal een bel.
Vroeger kwamen op 17 januari de boeren bijeen om hun vee te laten zegenen ter ere van Antonius’ sterfdag. Tijdens de middeleeuwen mochten op 17 januari de varkens zelfs overal vrij naar voedsel zoeken. Deze traditie wordt nog steeds in ere gehouden. Ga maar eens kijken op een van de vele pleinen in Italië, van Rome tot het kleinste gehucht op Sicilië. Verbaas je niet als het er zwart ziet van de knorrende varkentjes, die de zegen van de heilige Antonius komen halen.
Paardenrace voor Sant’Antonio
17 januari, Buti (Toscane)
In Buti, een stadje in de buurt van Pisa, wordt de heilige Antonius op de eerste zondag na 17 januari geëerd met een palio, een paardenrace. De Palio van Buti is de eerste race van het jaar!
Hoe dichter de zondag nadert, hoe meer de spanning stijgt. Net als in Siena worden ook hier in Buti de paarden naar de kerk van de contrada begeleid, waar ze worden gezegend en waar met de hele wijk wordt gebeden voor de overwinning. Kaarsjes worden opgestoken, kruisjes geslagen, Weesgegroetjes en schietgebedjes gepreveld. Zelfs als niet-inwoner voel je de spanning met de minuut stijgen.
Gemaskerde kudde in Tricarico
17 januari, Tricarico (Basilicata)
In Tricarico, een klein plaatsje in de regio Basilicata, viert men al vroeg in het jaar carnaval. Op 17 januari, de feestdag van Sant’Antonio Abate, wordt gevierd dat de koeien, ossen en andere viervoeters weer de wei in mogen.
De inwoners zetten allemaal een masker van een koe of een stier op (in het plaatselijke dialect l’ màsh-k-r genoemd) en beelden samen een kudde uit die eindelijk weer de buitenlucht op mag snuiven en van het groene gras mag proeven.
Internationale Dag van de Italiaanse Keuken
17 januari, heel Italië
Op 17 januari is het ook feest in de Italiaanse keuken! Het is namelijk International Day of Italian Cuisine (IDIC), de Internationale Dag van de Italiaanse Keuken. Op deze bijzondere dag, die wordt georganiseerd door Italiaanse koks uit de hele wereld, wordt de Italiaanse keuken extra in het zonnetje gezet.
Eerder maakte men op deze dag wereldwijd spaghetti met tomatensaus, tiramisù, ossobuco alla milanese, pesto genovese, tagliatelle al ragù bolognese, risotto alla milanese en spaghetti alla carbonara.
ITALIË
TENTOONSTELLINGEN
Domenica al Museo
elke eerste zondag van de maand
Elke eerste zondag van de maand kun je gratis naar musea die door de Italiaanse staat worden beheerd. In Rome betekent dit dat je op die dag bijvoorbeeld geen entree hoeft te betalen voor het Colosseum en het Forum Romanum, voor de Galleria Borghese, voor Palazzo Barberini, voor het GNAM (Galleria Nazionale d’Arte Moderna), voor Villa Giulia, voor de Terme di Diocleziano, voor het Palazzo Massimo, voor Crypta Balbi, voor de Thermen van Caracalla en voor de Engelenburcht.
In Florence kun je gratis naar de Galleria degli Uffizi, met onder meer Botticelli’s Venus, de Galleria dell’Accademia, met Michelangelo’s originele David, en de Cappelle Medicee, met schitterende beelden van Michelangelo, terwijl je in Venetië kosteloos naar de Gallerie dell’Accademia en het Arsenaal kunt.
Ook de opgravingen van Herculaneum en Pompei, Villa Oplontis en het Archeologisch Museum vallen onder de staatsmusea.
Helaas kunnen we hier niet alle staatsmusea noemen, maar alle musea die je op de eerste zondag van de maand gratis kunt bezoeken, vind je via deze link (je kunt dan per regio alle deelnemende musea vinden).
Gratis naar de Vaticaanse Musea
Elke laatste zondag van de maand kun je gratis naar de Vaticaanse Musea & Siijnse Kapel, om te genieten van alle schatten die in het museum verzameld zijn, van de Laocoöngroep tot de schitterende schilderingen van Michelangelo. Ga wel op tijd, want het is op deze dag nog drukker dan anders.
MILAAN
I Brueghel – le origini dei generi pittorici in Europa
tot 31 januari 2027, Palazzo Reale
Deze tentoonstelling besteedt aandacht aan een van de invloedrijkste kunstenaarsdynastieën van de Europese renaissance. Aan de hand van meer dan tachtig werken, waaronder schilderijen, tekeningen en prenten, volg je de geschiedenis van de Brueghel-dynastie.
Maak kennis met Pieter Bruegel de Oude, Pieter Brueghel de Jonge en Jan Brueghel de Oude, die een doorslaggevende bijdrage hebben geleverd aan het ontstaan van de grote genres van de Europese schilderkunst: landschappen, stillevens, scènes uit het dagelijks leven, veldslagen en nog veel meer.
Een ontdekkingsreis door een fundamenteel hoofdstuk uit de kunstgeschiedenis, waarin de belangrijkste uitdrukkingsvormen van de moderne schilderkunst vorm kregen. Alle details vind je via deze link.
Capolavoro per Milano – Artemisia Gentileschi
t/m 31 januari 2027, Museo Diocesano Carlo Maria Martini
Het Museo Diocesano Carlo Maria Martini heeft dit jaar voor de Annunciatie van Artemisia Gentileschi gekozen, voor de nieuwe editie van het traditionele initiatief Capolavoro per Milano. Het werk is normaal te zien in het Museo e Real Bosco di Capodimonte in Napels.
Het doek werd in 1630 voltooid, zoals blijkt uit een klein cartouche met de handtekening van de kunstenares in de rechteronderhoek van het schilderij. Het is het eerste gedocumenteerde werk dat de schilderes maakte na haar verhuizing naar Napels, waar ze rond 1629 vanuit Venetië naartoe kwam.
Hoewel niet met zekerheid bekend is voor welk kerkgebouw of welke privékapel het schilderij oorspronkelijk bestemd was, doen de grote afmetingen denken aan een klassiek altaarstuk, dat in 1815 deel ging uitmaken van de collectie van het Real Museo Borbonico.
EMILIA-ROMAGNA
Lei – ritratti di donne, da Van Gogh a Modigliani e oltre
tot 8 maart 2027, Palazzo del Governatore, Parma
Maak een reis door de kunst en het vrouwelijke universum aan de hand van meer dan zestig werken uit de Galleria Nazionale d’Arte Moderna e Contemporanea di Roma.
Schilderijen, beeldhouwwerken, foto’s en wandtapijten brengen, met verschillende invalshoeken en stijlen, zowel echte als ideale vrouwelijke figuren in beeld, gemaakt door grote namen uit de kunstgeschiedenis. Zie deze link voor alle details.
Nordic Table Design – una silenziosa revoluzione femminile (1900-1970)
tot 10 januari 2027, MIC, Faenza
De tentoonstelling Nordic Table Design biedt een unieke reis in zeven delen door zeventig jaar nordic design, met ontwerpen van vrouwen uit Denemarken, Finland, Noorwegen en Zweden.
Meer dan tweehonderd werken – waaronder historische stukken uit musea en privécollecties en objecten die nog steeds in productie zijn – laten zien dat tafeldesign een plek voor sociale experimenten is geweest. Grote pioniers zoals Aino Aalto en Marianne Westman hebben alledaagse handelingen omgezet in daden van emancipatie, waarbij ze de rollen in het huishouden opnieuw hebben gedefinieerd.
Da Monet a Van Gogh a Kandinsky – nuovi sguardi sulla natura e la modernità
tot 10 januari 2027, Palazzo dei Diamanti, Ferrara
Tijdens de expositie Da Monet a Van Gogh a Kandinsky ontmoet je enkele van de grootste namen uit de Europese kunstgeschiedenis. Je ontdekt hoe kunstenaars tussen het einde van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw de weg effenden naar de moderne kunst.
De tentoonstelling brengt honderdtwintig schilderijen, tekeningen en gravures samen van onder anderen Monet, Van Gogh, Kandinsky, Mondriaan, Renoir, Degas en Picasso.
Aan de hand van sfeervolle landschappen, levendige stadsgezichten en steeds expressievere composities ontdekken bezoekers hoe kunstenaars afstand namen van traditionele beeldvorming en nieuwe artistieke wegen insloegen. Uiteindelijk vormden deze vernieuwende benaderingen de basis voor de abstracte kunst van de twintigste eeuw.
TOSCANE
Edward Hopper
tot 7 maart 2027, Palazzo Blu, Pisa
Palazzo Blu toont meer dan honderdvijftig werken van de meester van de Amerikaanse schilderkunst. De tentoonstelling volgt de loopbaan van de kunstenaar langs de plaatsen die zijn verbeeldingswereld hebben gevormd, van New York via Parijs tot New England. Alle details vind je hier.
Artemisia Gentileschi a Firenze
tot 4 april 2027, Museo degli Innocenti, Florence
Het Museo degli Innocenti organiseert een buitengewone tentoonstelling over de Florentijnse periode van Artemisia Gentileschi.
In Florence bereikt Artemisia haar artistieke volwassenheid. Ze is de eerste vrouw die wordt toegelaten tot de Accademia delle Arti, krijgt prestigieuze opdrachten van de familie De’ Medici, verkeert in het gezelschap van Galileo Galilei en staat in het middelpunt van het culturele leven van die tijd.
Artemisia vestigt zich hier als kunstenares, bevrijd van de morbide media-aandacht die haar dwong Rome te verlaten, en vindt ze haar weg, die haar met recht een plaats zal bezorgen onder de grote meesters uit de kunstgeschiedenis.
Juist deze periode, cruciaal voor het artistieke traject van Artemisia, wordt belicht in de tentoonstelling, die je tevens meeneemt in de artistieke wereld van het zeventiende-eeuwse Florence, op ontdekkingstocht naar prachtige en minder bekende kunstenaars: van Cristofano Allori tot Francesco Furini, via Cesare Dandini, Giovanni Martinelli, Filippo Tarchiani, Fabrizio Vannini, Lorenzo Lippi, Il Volterrano en Jacopo Vignali. Bovendien bewonder je tijdens de expositie twee meesterwerken van Caravaggio.
ROME
Pontormo
t/m 7 februari 2027, Scuderie del Quirinale
De Scuderie del Quirinale presenteren dit najaar een ongetwijfeld prachtige expositie over Pontormo, een van de eerste vertegenwoordigers van het maniërisme.
Je herkent deze stijl meteen aan de uitgerekte lenige lichamen, acrobatische houdingen en een overschot aan kleurrijke plooiende stoffen, die gekunsteld aan elkaar geknoopt zijn – misschien wel om de onnatuurlijke lichaamsverhoudingen enigszins te kunnen verbloemen…
Keith Haring
tot 1 april 2027, Palazzo Braschi
Keith Haring was een van de meest invloedrijke en herkenbare kunstenaars van de tweede helft van de twintigste eeuw.
De tentoonstelling Keith Haring brengt meer dan honderdveertig werken en documenten samen, voornamelijk afkomstig uit de Nakamura Keith Haring Collection, de belangrijkste collectie ter wereld gewijd aan de kunstenaar, aangevuld met belangrijke bruiklenen uit publieke en particuliere collecties.
Je volgt de gehele loopbaan van Haring: van de beroemde Subway Drawings die hij in de metro van New York maakte tot de politieke posters, van de sculpturen en grote schilderijen tot de werken uit zijn laatste jaren. Zo ontdek je het verhaal van een kunstenaar die street art wist om te zetten in een universele taal en kunst voor iedereen toegankelijk maakte.
PUGLIA
La materia dei sogni – mondi e visioni dall’opera di Shakespeare
tot 10 januari 2027, Castello Carlo V, Lecce
In de ondergrondse ruimtes van het Castello Carlo V dompel je je tijdens La materia dei sogni onder in een meeslepende ervaring die het erfgoed van Shakespeare omtovert tot een reis langs zeven grote installaties gewijd aan de thema’s, personages en verbeeldingswereld van Shakespeare.
Van het monumentale De Storm tot de beroemde monologen uit Hamlet – uit alles spreekt de kracht van Shakespeares verhalen.
NEDERLAND
Adolphe de Meyer – de essentie van een Venetiaanse droom
t/m 7 februari 2027, Huis Marseille, Amsterdam
Met Adolphe de Meyer – de essentie van een Venetiaanse droom organiseert Huis Marseille de eerste museale tentoonstelling in Europa gewijd aan de fotograaf Adolphe de Meyer (1868–1946).
Aanleiding is een opmerkelijke ontdekking in 2019 in de Bibliothèque municipale de Tours: een samenhangende collectie van vijfenzeventig foto’s die zijn leven en fotografische werk in Venetië documenteren. Ze worden voor het eerst als geheel getoond en bieden een uitzonderlijk inkijkje in zijn persoonlijke en artistieke wereld.
Venetië nam een bijzondere plek in onder de steden die de verbeelding van De Meyer voedden. Tussen 1904 en 1908/09 huurden Adolphe en Olga het Palazzo Balbi-Valier, een weelderig zeventiende-eeuws palazzo omgeven door tuinen, dat ze transformeerden van een vervallen gebouw tot een bezienswaardigheid die gidsen en gondeliers aan toeristen aanwezen.
Het palazzo vormde een bruisend cultureel centrum met gasten als fotografen Gertrude Käsebier en Frances Benjamin Johnston en kunstverzamelaar Isabella Gardner, terwijl De Meyer ook Auguste Rodin uitnodigde om er te verblijven.
Balbi-Valier was een verlengstuk van De Meyers studio, waar hij experimenteerde met licht, enscenering en vroege kleurenfotografie, en een esthetiek ontwikkelde die zijn werk en modevisie sterk zou beïnvloeden.
De titel van de tentoonstelling is ontleend aan een artikel dat De Meyer in 1916 publiceerde in Vogue, The Substance of a Venetian Dream, waarin hij reflecteert op zijn jaren in de stad. Het betreffende exemplaar van Vogue is tijdens de tentoonstelling ook te zien.
Adolphe de Meyer poserend op een balkon, Palazzo Balbi-Valier, 1905, toegeschreven aan Gertrude Käsebier, bruikleen van de Bibliothèque municipale de Tours
