Lingotto – wandel over de testbaan op het dak van de voormalige Fiatfabriek in Turijn

Turijn was lange tijd het thuis van Fiat, een afkorting die staat voor Fabbrica Italiana Automobili Torino. Niet voor niets staat de naam van de stad in de merknaam; van beide kanten is men altijd trots geweest op deze historische band.

Op tal van plekken in de stad is de erfenis van Fiat nog te zien. De mooiste plek waar Fiat nog voortleeft, is de voormalige Fiat-fabriek, ontworpen door architect Matté Trucco.

Waar ooit de auto’s werden geproduceerd en getest, kun je nu winkelen, kunst en films kijken, wandelen en zelfs slapen. Op het dak wandel je op een hoogte van achtentwintig meter over het vroegere testcircuit – een letterlijk en figuurlijk hoogtepunt van een bezoek aan Turijn!

De inhuldiging van Lingotto

Voor we je meenemen naar het dak, vertellen we eerst iets meer over de historie van deze unieke plek.

Het oorspronkelijke bouwproject dateert uit 1915, toen Giovanni Agnelli besloot om Fiat nieuw leven in te blazen. Uiteindelijk was er bijna vijftien jaar nodig om het gehele project te voltooien, hoewel de officiële inhuldiging ruim voor de daadwerkelijke voltooiing van de werkzaamheden plaatsvond, op 22 mei 1923, in aanwezigheid van koning Vittorio Emanuele III.

Bij deze inhuldiging was het de grootste autofabriek die de wereld ooit had gekend, alhoewel Fiat die titel een paar jaar later moest afstaan aan de Ford-fabriek in Detroit.

Bijzonder was bijvoorbeeld de lopende band, die maar liefst over vijf verdiepingen voortliep. Hoe hoger je kwam, hoe completer de auto’s waren.

Gigantische testbaan op het dak van Lingotto

Lingotto’s paradepaardje, een testbaan op het dak, werd in 1927 aangelegd, in de vorm van een gigantische ring met parabolische bochten, zodat auto’s een adembenemende snelheid van negentig kilometer per uur konden halen.

Dat klinkt voor ons misschien niet spectaculair, maar in een tijd waarin de meeste auto’s amper zeventig kilometer per uur haalden, was dit een duizelingwekkende snelheid, zeker op die plek.

foto: Lingotto Test Track (1966) | Archivio Centro Storico Fiat

Le Corbusier, een van de bekendste architecten aller tijden, kon de charme van Lingotto niet weerstaan en noemde het ‘een van de indrukwekkendste spektakels van de industrie’.

Als de auto’s na vijf verdiepingen klaar waren, wachtte de unieke baan, waar over een lengte van vijfhonderd meter een serieuze testrit werd gemaakt. Daarna reden de auto’s over een spiraalvormige hellingbaan naar beneden, klaar voor de verkoop.

Leuk om te weten: de film The Italian Job (1969) versterkte de Hollywoodstatus van de baan door er een onvergetelijke achtervolgingsscène op te nemen.

De laatste Fiat op het tescircuit

In 1982 reed de laatste Fiat over het testcircuit van Lingotto. De lopende band stopte, de fabriek stroomde leeg.

Gelukkig werd het gebouw niet met de grond gelijk gemaakt. Architect Renzo Piano kreeg de opdracht om het gebouw een nieuwe functie te geven. Ruim zeven jaar werkte hij aan de verbouwing tot onder meer een winkelcentrum, hotel en expositieruimte.

In 1994 bekroonde hij het nieuwe leven voor Lingotto met de Bolla, een bolvormige transparante vergaderruimte, op het dak, die al van veraf te zien is.

Sinds die tijd is Lingotto een van de populairste bezienswaardigheden van Turijn. De vroegere testbaan is nu geopend voor wandelaars, die vanaf het dak onder meer uitkijken op het voormalige hoofdkantoor van Fiat, vanwaar Fiat tot oktober 2014 op de weg werd gehouden.

Nieuw leven voor het dak van Lingotto

Het vroegere testcircuit werd dankzij landschapsarchitect Benedetto Camerana uit Turijn omgetoverd tot Europa’s grootste hangende tuin. Op een oppervlakte van zevenduizend meter staan bijna veertigduizend planten, waaronder een hazelaarstruik, kruiden als rozemarijn, salie en tijm en wilde bloemen die vanuit ecologische overwegingen zijn gekozen, aangezien ze voornamelijk uit de nabije omgeving komen en snel groeien zonder veel water nodig te hebben.

Zo ontstond een park op het asfalt, dat verandert met de seizoenen en waar je geluiden hoort die op vogelgezang lijken, maar in werkelijkheid onderdeel zijn van een geluidsinstallatie die de namen van kunstenaars voorleest.

Pista500 – een circuit met moderne kunst

Ook zie je tijdens je rondje over het circuit een aantal moderne kunstwerken en licht- en geluidinstallaties, in een creatieve dialoog met de architectuur en het landschap van deze symbolische plek in Turijn.

Zo roept de kunstinstallatie It is not the end of the world van het Deense duo Superflex met zijn grote blauwe ledletters de herinnering op aan reclameborden op de gevels. Het is een uitnodiging om na te denken over een toekomst die misschien niet het einde van de wereld is, als kunst en natuur samensmelten in een innovatief project.

Op de achtergrond verrijzen de Alpen, de door Massimiliano Fuksas ontworpen wolkenkrabber waar de regio Piemonte zetelt en de boogvormige loopbrug die voor de Olympische Spelen van 2006 werd gebouwd.

De digitale graffiti van Pistarama van de Franse kunstenaar Dominique Gonzalez-Foerster bestrijkt zo’n honderdvijftig meter van de noordelijke bocht. Aan de andere zijde prijkt Come run with me, van de Italiaanse kunstenaar Monica Bonvicini.

Die Döppelgangerin van de Oostenrijkse performancekunstenaar Valie Export bestaat uit twee gigantische bronzen scharen, die een monument voor het werk van naaisters en kleermaaksters vormen.

Een grote foto van Silvia Rosi, een Italiaans-Togolese kunstenares, onderzoekt het gevoel van verbondenheid en culturele identiteit, terwijl de blauwe bankjes je uitnodigen om even stil te staan en na te denken.

De rijbaan naar beneden heeft sinds 2025 een eigen kunstwerk: Graft, een zonnig gele ‘spookboom’ van het Puerto Ricaanse duo Allora & Calzadilla, met duizenden blaadjes van gerecycled plastic, zonder stam, bladeren of takken, alsof ze rechtstreeks uit de hellingbaan zijn gegroeid.

Veel minder opvallend is de bronzen jas van de Italiaanse kunstenaar Francesco Gennari, met de titel Avevo anche sette stelle in tasca.

Pinacoteca Agnelli – kunst op hoog niveau

Op het dak ontwierp Renzo Piano ook de Scrigno, die onderdak biedt aan de Pinacoteca Agnelli, met schitterende werken uit de collectie van Giovanni Agnelli en zijn echtgenote Marella Caracciolo.

Het gaat om een kleine collectie van twee beelden en drieëntwintig schilderijen, maar wel om grote namen, zoals Matisse (van wie er maar liefst zeven werken te zien zijn), Tiepolo, Modigliani, Picasso, Renoir en Manet.

Ook zijn er zes prachtige Venetiaanse vedute te zien van Canaletto, waardoor je je hoog boven Turijn even in Venetië waant.

Twee andere stadsgezichten tonen Dresden. Deze werken van Bernardo Bellotto waren zo nauwkeurig dat ze als model dienden voor de wederopbouw van de stad na de Tweede Wereldoorlog.

Een kleine verwijzing naar de historie van het pand is er dankzij een schilderij van Balla uit 1913, Velocità astratta, met als thema de snelheid van de auto.

Bijzonder mooi zijn ook de gipsen beelden van Antonio Canova: een danseres met haar vinger aan haar kin en een danseres met haar handen op haar heupen.

foto’s: Pinacoteca Agnelli

Casa Fiat

Met een kaartje voor de Pinacoteca Agnelli en de Pista500, de voormalige testbaan, kun je ook een bezoek brengen aan Casa Fiat.

Aan de hand van beelden, voorwerpen en documenten ontdek je de geschiedenis van Fiat en de ingrijpende veranderingen die het bedrijf teweeg heeft gebracht, van de innovatieve architectuur van de fabriek tot het revolutionaire ontwerp van de auto’s en de impact van de technologische ontwikkeling op de samenleving.

Casa Fiat draait symbolisch rond het houten Master Model van de 500. Je reist terug naar 1899, het jaar waarin Fiat werd opgericht, en verkent stap voor de stap de historie van dit iconische Italiaanse automerk.

Ook toegang tot FiatCafè500 is inbegrepen, het panoramische café van de Pinacoteca Agnelli, voor een pauze in stijl.

foto’s: Andrea Guermani & Gabriele Facciotti | Pinacoteca Agnelli

Heel veel lekkers bij Eataly Lingotto

Stap na je bezoek aan Lingotto ook even binnen bij de aller eerste vestiging van Eataly, in de voormalige Carpano-fabriek (Via Nizza 230), die In 2007 opende.

Op ruim elfduizend vierkante meter vind je talloze soorten kaas, vleeswaren, pasta, koffie, olijfolie, brood, (kook)boeken en culinaire cadeaus. Je kunt hier niet alleen shoppen maar ook proeven in een van de restaurants, van lekkere antipasti tot een hele maaltijd, van een snelle espresso tot een glas wijn.

Lingotto Fiere

Het grote beursterrein van Turijn is onder meer de thuisbasis van de Salone del Libro, de jaarlijkse boekenbeurs, en Artissima, een beurs voor moderne kunst.

Wil je deze of andere grote beurzen bezoeken, dan kun je dicht bij Lingotto Fiere logeren in het NH Lingotto Hotel, met ruim tweehonderd kamers met uitzicht op de vroegere testbaan en de achterliggende Alpen.

Nog twee tips in Turijn voor autoliefhebbers

Zin om meer over de historie van Fiat te weten te komen? Bezoek dan ook het Centro Storico Fiat, op de plek waar het bedrijf ooit is ontstaan. Je bewondert historische auto’s, kunstwerken, modellen, films en reclameposters.

foto’s: Centro Storico Fiat

Niet ver van Lingotto ligt het Mauto (Museo Nazionale dell’Automobile), waar de geschiedenis van de auto tot leven komt tegen de achtergrond van de geschiedenis van Italië.

De hoofdrol is natuurlijk weggelegd voor verschillende modellen Fiat, die allemaal zijn neergezet in een uniek tijdsbeeld, met filmpjes en muziek uit die tijd.