Castello di Avio – een kasteel met levendige fresco’s over de liefde

Eeuwenlang was het Castello di Avio (ook wel aangeduid als het Castello di Sabbionara) een van de belangrijkste versterkte plaatsen langs de toegangsweg vanuit Italië naar de Brennerpas.

Het was een miniatuurstadje, schuin oplopend tegen de bergwand gelegen, eigendom van een adellijke familie. In een paar gebouwen zijn nog prachtige fresco’s uit de veertiende eeuw te bewonderen. Marc bezocht het kasteel en liep de trappen op naar de Camera d’Amore.

Een van de oudste kastelen in Trentino-Alto Adige

Marc: ‘Als je over de autostrada van Verona richting Trento rijdt, zie je het Castello di Avio na een minuut of twintig rijden aan je linkerhand opdoemen.

Het dal dat de rivier de Adige heeft getrokken tussen de beboste uitlopers van de Alpen, is hier nog breed. Aan de onderkant van de helling, hoog boven de huizen van de gehuchten Avio en Sabbionara, ligt het Castello di Avio, dat teruggaat tot de twaalfde eeuw.

Het is een van de oudste kastelen in de regio Trentino-Alto Adige, gepositioneerd langs de strategische verbinding tussen het Italiaanse schiereiland en de Duitse staten.

Een paar olijfbomen en een kleine wijngaard herinneren aan de vroegere tuin van het kasteel, buiten de muren. Ik neem het smalle voetpad dat links het bos in voert en geniet van het kwinkeleren van vogels en het ruisen van een bergbeekje.

Na vijf minuten sta ik bij de ingang van het Castello di Avio, zoals de officiële naam luidt, maar eigenlijk is het een ommuurd complex van gebouwen.

Het castello van de familie Castelbarco

Eeuwenlang is dit complex in bezit geweest van de familie Castelbarco. Het begon met een toren, die waarschijnlijk werd gebouwd tussen de twaalfde en de dertiende eeuw, op het hoogste deel.

Een eeuw later kwam er een palazzo bij. Hiermee veranderde wat eerst vooral een militaire vesting was in een prestigieuze residentie. De Castelbarco’s raakten via een huwelijk ook verwant met de Gonzaga’s uit Mantova.

Het kasteel is in de eeuwen daarna in handen geweest van andere eigenaren, maar twee keer kocht de familie het terug; de laatste keer in 1937. Door een schenking in 1977 van Emanuela di Castelbarco, een kleindochter van de beroemde dirigent Arturo Toscanini, is het nu eigendom van de Fondo per l’Ambiente Italiano (FAI), het fonds dat zich inzet voor het behoud en de restauratie van historische bezienswaardigheden in Italië.

Als je naar boven loopt, kijk dan af en toe ook even om. Je hebt mooi zicht op de volledig gerestaureerde gebouwen bij de ingang. Ook het uitzicht over het dal is spectaculair.

Casa delle Guardie – huis van de bewakers

De eerste grote stop is het Casa delle Guardie, het huis van de bewakers. Hier zat oorspronkelijk het garnizoen van het kasteel en vonden bewoners uit de buurt veiligheid als er weer eens gevochten werd.

Maar toen in de veertiende eeuw de functie van het complex veranderde, werd dit de plaats om hoge gasten welkom te heten. De ‘wachtkamer’ waar de gasten binnenkwamen, is versierd met geometrische diamantvormige fresco’s, met rood, groen en oker als dominerende kleuren.

In het hart van de meeste figuren staan letters, maar de betekenis daarvan is in de loop der eeuwen verloren gegaan.

De echte pronkkamer ligt hierachter, met prachtige fresco’s die verwijzen naar heldendaden en gevechten waaraan de familie Castelbarco heeft deelgenomen. Bogen, lansen en zwaarden waren toen nog de belangrijkste wapens.

Vang een glimp op van het Palazzo Baronale

Casa delle Guardie staat in het lage gedeelte van het kasteelcomplex. Je moet een stukje verder omhoog lopen voor wat tijdens de hoogtijdagen in de veertiende eeuw het belangrijkste gebouw was, het Palazzo Baronale.

Je kan er jammer genoeg (nog) niet in. Toen het kasteel in 1977 in handen kwam van de FAI, zijn ze meteen begonnen met een ingrijpende restauratie. Dat was hard nodig, want het was bijna twee eeuwen daarvoor gestript.

Toen de laatste bewoner van dit palazzo, Carlo Ercole Castelbarco, in 1812 besloot te verhuizen, haalde hij alle kostbaarheden weg en brak trappen, tussenverdiepingen en een deel van het dak af, omdat hij over een ruïne  minder belasting hoefde te betalen.

Er zit inmiddels een nieuw dak op en de zijmuren zijn niet meer instabiel. Maar het restauratiewerk binnen is nog altijd in volle gang. Je kunt via een venster zien dat gelukkig niet alle fresco’s verloren zijn gegaan.

Het hoogste punt van het kasteelcomplex

Over het stenen pad en wat trappen loop je langzaam naar het hoogste punt. Hier is de oorspronkelijke kern van het complex. Dit is de mastio, de donjon, de toren in een middeleeuwse burcht die het best te verdedigen was – een soort laatste toevluchtsoord voor als het er echt op aankwam.

Onderweg kun je opnieuw genieten van een prachtig uitzicht over het dal in de richting van Verona, al zijn de meeste openingen in de muren smal, vanwege hun eerdere militaire functie.

Binnen in de toren is een reeks houten trappen gebouwd. Die voeren je naar wat misschien wel de mooiste ruimte van het hele kasteelcomplex is: de Camera d’Amore.

Het is tevens de hoogste kamer, met fresco’s die een van de weinige overgebleven voorbeelden van niet-religieuze kunst uit de veertiende eeuw zijn.

Camera d’Amore – met fresco’s vol liefde

Deze kamer is in de eerste helft van de veertiende eeuw ingericht door Tommasina Gonzaga. Zij was de kunstzinnige dochter van Luigi Gonzaga, de grondlegger van deze invloedrijke dynastie uit Mantova.

Zij was in 1319 getrouwd met Guglielmo Castelbarco, een condottiere die bijna tien jaar later meehielp de Gonzaga’s aan de macht te brengen. Tommasina was en bleef de kasteelvrouwe, ook toen haar man, verjaagd door zijn zoons, in ballingschap moest.

De fresco’s vormen een soort stripverhaal. We zien een jonge man die wordt getroffen door een lange pijl of speer. Iets verder een jonge vrouw met een hondje, die een pijl lijkt te ontwijken. Het geheel wordt omlijst met afbeeldingen van woeste dieren.

Iets verderop, nog nauwelijks zichtbaar, een afbeelding van Cupido. Later werd Cupido vaak afgebeeld als een mollig engeltje dat pijlen afschiet, maar volgens een reconstructie door kunsthistorici staat hij hier op de rug van een paard en slingert hij speren naar de twee jongeren.

We weten niet meer wie de kunstenaar was, maar aan zijn manier van schilderen is te zien dat hij is beïnvloed door Giotto. Hij zou ook de schilderingen hebben gemaakt in de Chiesa dei Dominicani in Bolzano.

Daarna volgt een ridder die afscheid neemt van zijn geliefde. Er is niet veel tijd meer, hij zit al te paard en buigt zich naar haar toe. Zij blijft achter, wachtend en hopend op zijn behouden terugkeer.

Na deze hoogste echte kamer kun je via een smal trappetje nog iets hoger. Over het gerestaureerde dak van het Palazzo Baronale heen kun je kilometers ver het dal in kijken.’

Bezoek het Castello di Avio

Het Castello di Avio wordt beheerd door de FAI. Informatie over openingstijden en toegangsprijzen vind je op de FAI-pagina van het Castello di Avio.

Als je een brede auto hebt, kun je het beste vanaf het dorpje de berg op lopen, maar anders kun je door smalle straatjes en over een smal keienweggetje naar de parkeerplaats aan de voet van het Castello di Avio rijden.

Trek stevige schoenen aan voor de klim naar het kasteel en voor de wandeling in het complex, want de ondergrond is zeer oneffen.