Ga op pad met onze City Walks!

De hel of het paradijs? Het Laatste Oordeel in Orvieto

Na de heerlijke wijn van gisteren treden we vandaag het laatste oordeel tegemoet, in de Duomo van Orvieto. Eigenlijk is alles aan deze kerk schitterend. Alleen al de buitenkant: je staat met open mond te kijken naar de tot in het kleinste detail versierde deuren en de kleurrijke mozaïeken, waarover dankzij de volop schijnende zon een gouden gloed hangt.

Helaas hebben we maar even de tijd, dus we besluiten vandaag alleen het hoogtepunt van de kerk te bezoeken: de Cappella di San Brizio, met prachtige schilderingen die Het Laatste Oordeel verbeelden. Het waren Beato Angelico en Benozzo Gozzoli die hier in 1447 voor het eerst hun penseel in de verf doopten, maar zij werkten er niet lang aan. Het is vooral dankzij de uit Toscane afkomstige schilder Luca Signorelli dat we hier nu naar een uniek kunstwerk kijken.

Een kleine rondleiding door de kapel, zodat jullie een idee krijgen van wat voor moois zich daar bevindt:

De frescocyclus begint (direct links van de ingang) met de preek van de Antichrist, oftewel de ultieme manifestatie van het kwaad in een menselijk wezen. Wie een snelle blik op de fresco werpt, denkt in eerste instantie Jezus te zien preken, maar als je beter kijkt zie je dat de duivel rechts achter hem in zijn oor fluistert en zijn armen beweegt, als ware de prediker een poppenkastpop.

In de menigte bevinden zich veel mensen die het laatste oordeel moeten vrezen, zoals een prostituee (voor de kijker links van de Antichrist, met een rode jurk en een blauwe omslagdoek). Helemaal links in de hoek zie je twee in het zwart geklede mannen, die alles van een afstandje bekijken. De man met baret is een zelfportret van Luca Signorelli, met direct achter hem Beato Angelico, die als eerste in de San Brizio-kapel aan het werk was gegaan.

Onder toeziend oog van de meester wandelen we naar de tweede scène, het Einde der Tijden, dat is geschilderd op de wand rondom de ingang. David en de Sybille Eritrea zien hoe het is gesteld met de mensheid en moeten constateren dat de dag van toorn (dies irae) onafwendbaar is.

‘Dag der toorn, o die dag
zal de wereld in de as vergaan
zoals voorzegd door David en de Sibylle.
Welk een angst zal er zijn
wanneer de rechter zal komen
om alles streng te oordelen.’

De volgende scène, rechts van de ingang biedt een bijzonder perspectief op het leven na de dood. De doden wandelen niet door een hemelpoort, maar worstelen zich uit een witte onderlaag (wolken? ijs? klei?). Hun botten worden onder toeziend oog van twee grote engelen voorzien van spieren en huid.

Maar dan! Op het fresco boven het altaar wordt het menens. Hier wordt de scheiding gemaakt die een mens (althans in die tijd) zijn hele leven vreest. Hoog boven de overledenen toont Christus die het laatste oordeel moet vellen (waarbij de oplettende kijker heeft gezien dat dit een andere stijl is, namelijk die van Beato Angelico).

Links de gelukkigen, die naar het paradijs mogen. Rechts een zootje ongeregeld, wachtend op vagevuur en hel:

Bij het volgende fresco zijn we midden in de hel beland. Signorelli is er bijzonder goed in geslaagd een gruwelijke sfeer te schetsen. Volgens de overlevering zou zelfs de grote Michelangelo dit fresco tot in detail hebben bestudeerd, voordat hij op de wand van de Sixtijnse Kapel een eigen versie van Het Laatste Oordeel zou schilderen.

Let vooral ook op de bijzondere details, zoals de duivel die met een vrouw als prooi over het tafereel vliegt en wederom een zelfportret van Signorelli, nu als grijsblauwe duivel met een hoorn op zijn voorhoofd. Wat dat over de schilder zegt, zullen we helaas nooit te weten komen, alhoewel sommige verhalen doen vermoeden dat de blonde dame zijn geliefde was die ook met een ander het bed deelde en dus gestraft moest worden.

Gelukkig biedt het laatste fresco een beter vooruitzicht: de gelukkigen in het paradijs, omringd door engelen. Alhoewel het eruitziet of de paradijsbewoners zich lichtelijk vervelen, geven wij toch de voorkeur aan dit stukje paradijs. Zouden ze er ook de heerlijke wijn van gisteren schenken?

Ontdek onze droomplekken in Italië!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *