Massa Marittima – de mooiste plekken en musea, een middeleeuwse toren en een geheime tuin

Op bijna vierhonderd meter hoogte combineert Massa Marittima een prachtig panorama over het Toscaanse landschap (bij helder weer kun je vanaf de hoger gelegen delen de zee zien) met een indrukwekkende Duomo, een rijk historisch centrum en genoeg plekken om even neer te strijken voor een koffie, een ijsje of een lekkere lunch.

Het compacte centrum leent zich perfect om te voet te ontdekken. We parkeren dan ook net buiten de oude stadsmuren en nemen je mee op pad in het centro storico.

Pracht en praal aan het Piazza Garibaldi

Allereerst wandelen we naar Piazza Garibaldi, dat vroeger Piazza Maggiore heette. Het vormde het politieke en religieuze hart van de stad.

Ook nu nog vind je er de belangrijkste gebouwen van Massa Marittima: de Duomo, het Palazzo del Podestà, het Palazzo Comunale en de Loggia del Mercato. Rondom het plein liggen gezellige terrassen waar je neer kunt strijken voor een kopje koffie of een lunch.

De gouden eeuw van Massa Marittima

Massa Marittima ligt in de Colline Metallifere, waar de bodem veel kostbare materialen bevat. Dankzij de de zilver-, koper- en pyrietmijnen was Massa Marittima rijk genoeg om zich in 1225 uit te roepen tot vrije gemeente.

Er woonden naar schatting tienduizend mensen, de stad had een eigen munt en er werd flink gebouwd. Veel van de gebouwen die je vandaag op Piazza Garibaldi ziet, dateren uit deze bloeiperiode.

Duomo di San Cerbone

De blikvanger van het Piazza Garibaldi is de Duomo di San Cerbone. De bouw van de kathedraal begon al in de elfde eeuw en ging verschillende eeuwen door. Daardoor zie je in de kerk verschillende bouwstijlen samenkomen.

Het onderste deel van de gevel is Pisaans-romaans, met karakteristieke rijen blindbogen. Het bovenste gedeelte, met het grote roosvenster en de drie spitsen, kreeg eerder een gotisch karakter.

Het bijzondere aan de Duomo is niet alleen het gebouw zelf, maar ook de manier waarop de kathedraal op het plein staat: niet recht, maar enigszins schuin en bovendien hoger, op een brede trap.

Daardoor krijg je vanaf het plein een veel interessanter beeld dan wanneer je de kerk recht van voren zou bekijken. Het is echt een groots gebouw voor een relatief klein plaatsje!

Een kijkje in de kathedraal

Binnen in de Duomo bewonder je kunstwerken uit verschillende periodes. Een van de belangrijkste stukken is de Arca di San Cerbone, de marmeren tombe van de beschermheilige van Massa Marittima.

De sarcofaag werd in 1324 gemaakt door Goro di Gregorio en is versierd met scènes uit het leven van de heilige. San Cerbone zelf staat te pronken in de binnentuin en wijst trots naar de aan hem gewijde kerk.

Ook de Madonna delle Grazie van Duccio di Buoninsegna (circa 1316) is een van de hoogtepunten. Het werk is bijzonder door de verfijnde gezichtsuitdrukkingen en de typische elegantie van de schilders van de Sienese school.

Kijk ook eens naar de doopvont. Die werd in 1267 gemaakt door Giroldo da Como uit één blok travertijn en rust op prachtig gebeeldhouwde leeuwen.

Balestro del Girifalco

Twee keer per jaar, op de vierde zondag van mei en op 14 augustus, wordt op het plein voor de Duomo de pijl en boog ter hand genomen.

Tijdens de Balestro del Girifalco nemen vierentwintig kruisboogschieters, acht uit elk van de drie wijken waarin Massa Marittima al eeuwen is verdeeld, het tegen elkaar op.

De mannen gebruiken replica’s van veertiende-eeuwse Italiaanse kruisbogen, die bij de eerste editie van het event werden gebruikt. Het doelwit is een grote giervalk (girifalco), die is geschilderd op een groot doek.

De wedstrijd wordt voorafgegaan door een schitterende historische stoet en spectaculaire demonstraties vaandelzwaaien. Daarna gaan alle inwoners van Massa Marittima gezamenlijk aan het diner en is het toneel voor de zwaluwen, die vrolijk om de klokkentoren heen zwieren, alsof ook zij iets te vieren hebben.

Palazzo del Podestà en het Museo Archeologico

Aan het Piazza Garibaldi prijkt ook het Palazzo del Podestà, dat werd gebouwd in 1225. Ooit was het de residentie van de podestà, de belangrijkste bestuurder van Massa Marittima, nu is hier het Museo Archeologico gevestigd.

Het museum neemt je mee naar een lang vervlogen geschiedenis. De collectie loopt van de prehistorie tot en met de Etruskische periode en bevat vondsten uit de omgeving van Massa Marittima.

In het museum bekijk je niet alleen archeologische voorwerpen, maar krijg je ook een beeld van hoe mensen hier duizenden jaren geleden leefden. Er zijn onder meer reconstructies en modellen die het dagelijks leven van de Etrusken zichtbaar maken, zoals een mooi gerestaureerd weefgetouw.

Een van de bijzonderste stukken is de Stele di Vado all’Arancio, een stenen figuur uit het derde millennium voor Christus die in 1955 door een boer werd gevonden. Het beeldje belandde jarenlang in het kippenhok, waar de kippen hun snavels eraan scherpten.

Pas later werd haar archeologische waarde herkend en kwam Stele di Vado all’Arancio in het museum terecht. Wie de mysterieuze figuur precies voorstelt, weet men helaas niet.

Lunchen op Piazza Garibaldi

Na deze duik in de vroegste historie van Massa Marittima is het tijd voor een lunch omringd door middeleeuwse gebouwen. We kiezen voor een terrasje onder de bogen aan het plein en genieten van een salade met pecorino en peer, met lokale olijfolie.

Torre del Candeliere – uitzicht over de Maremma

Na de lunch lopen we via een steile straat en trappen richting Città Nuova, het hoger gelegen deel van Massa Marittima.

De naam kan wat verwarrend zijn, want ook dit deel is eeuwenoud. Het kreeg zijn huidige karakter vooral nadat Siena in 1335 Massa Marittima veroverde. De nieuwe machthebbers bouwden hier hun torens en toegangspoorten, zoals de Porta alle Silici.

De bijna dertig meter hoge Torre del Candeliere werd in 1228 gebouwd als onderdeel van de verdedigingswerken van Massa Marittima.

Oorspronkelijk was de toren nog hoger. Toen Siena aan de macht kwam, werd de toren namelijk met ongeveer een derde verlaagd. Een nogal duidelijke manier om de inwoners te laten weten wie voortaan de baas was…

De wolvin uit Siena is nog altijd te zien in Massa Marittima. Ook de namen van de Cassero Senese en Arco Senese (een indrukwekkende boog met een overspanning van ruim twintig meter) herinneren nog aan deze overheersing.

Na enkele steile trappen (er is ook een lift aanwezig) volgt een uitzicht dat de klim meer dan de moeite waard maakt.

Massa Marittima ligt aan je voeten. Verder weg zie je de groene heuvels van de Maremma. Bij helder weer reikt het uitzicht helemaal richting de kust en kun je aan de horizon zelfs het eiland Elba zien.

San Pietro all’Orto en het Museo di Arte Sacra

In de Città Nuova ligt ook het complex van San Pietro all’Orto, waar het Museo di Arte Sacra is gevestigd. De collectie bestaat grotendeels uit religieuze kunst afkomstig uit de Duomo en andere kerken in Massa Marittima.

Je vindt er onder meer middeleeuwse sculpturen, houten kruisbeelden, keramiek en schilderijen. Een van de belangrijkste werken is de Maestà van Ambrogio Lorenzetti, uit 1335.

Het is een van de eerste grote werken van de kunstenaar, die je wellicht kent van zijn fresco’s in het Palazzo Pubblico in Siena. Maria zit op een troon, met Jezus in haar armen, met aan weerszijden een schare heiligen, profeten en muzikale engelen.

De overvloed aan figuren rondom de troon benadrukt het enorme belang van de gebeurtenis van de geboorte van Christus, terwijl de overvloed aan details de magische hand van Lorenzetti toont.

Het museum is een mooie aanvulling op een bezoek aan de Duomo. Waar je in de kathedraal de kunst op haar oorspronkelijke plek ziet, krijg je hier de kans om andere stukken uit de geschiedenis van Massa Marittima van dichtbij te bekijken.

Tip: met een combiticket kun je zowel het complex van San Pietro dell’Orto bezoeken als het archeologisch museum en de Torre del Candeliere.

Subterraneo – het mijnverleden van Massa Marittima

Ook Subterraneo is inbegrepen in de prijs van het combiticket. Dit museum over de mijnen was tijdens ons bezoek helaas niet geopend, maar het geeft volgens een van de locals een goed beeld van het mijnverleden van Massa Marittima.

Wil je nog meer weten over dit gebied, dan raden we je aan ook een bezoek te brengen aan het Parco delle Biancane in Monterotondo Marittimo.

Muzikale liefdesuitingen in Massa Marittima

In de Vicolo Ciambellano stuiten we op stukjes songtekst aan de muur. Zo lezen we een stukje uit Un’avventura van Lucio Battisti:

Innamorato
sempre di più
in fondo all’anima
per sempre tu.

Ook is er een fragment uit L’emozione non ha voce van Adriano Celentano:

Un’altra vita mi darai
Che io non conosco
La mia compagna tu sarai
Fino a quando so che lo vorrai.

En uit Sappi amore mio van Biagio Antonacci:

Sappi amore mio
Che se avanza un pezzo di sto cuore
è cuore tuo.

Een bijzonder vruchtbare bron

Massa Marittima behoort tot de dorpjes die door Touring Club Italiano zijn bekroond met een Bandiera Arancione, als teken van gastvrijheid.

Niet gek dus dat je er de bron van overvloed vindt. Deze Fonte dell’Abbonzanza (aan de Via Ximenes) is een openbaar waterbekken met een schitterend fresco van een vruchtbaarheidsboom. Aan deze boom hangen vijfentwintig fallische symbolen die twee vrouwen proberen te verzamelen. Volgens de locals moest deze boom een overvloedige oogst afdwingen.

Om het fresco in goede staat te houden, is het water helaas uit de bekkens verdwenen, maar je kunt je nog wel voorstellen hoe de vrouwen hier de was deden en de laatste nieuwtjes uitwisselden.

Zonnige tuin van Maria Dompè

Een verborgen juweeltje is ook de Giardino Sol Omnibus Lucet, de kunsttuin van Maria Dompè die is opgedragen aan Norma Parenti, een jonge partizane die werd onderscheiden met een medaille vanwege haar moed.

De kunstenares heeft een ware meditatieruimte gecreëerd. Reliëfs van aarde, gras en lokale steen wisselen elkaar af en vormen kleurrijke spiralen, terwijl een geluidsinstallatie het geheel begeleidt met klassieke muziek.

De tuin ligt vlak bij de middeleeuwse stadsmuren, op een plek met een prachtig uitzicht op de valleien van de Maremma.

foto’s: Maria Dompè

Lago dell’Accesa

Geen betere afsluiter van ons bezoek aan Massa Marittima dan een gelato met vijgen en walnoten met uitzicht op de kathedraal.

Voor we terug naar Wild Camp gaan, rijden we richting het Lago dell’Accesa. De archeologische resten van vier verschillende Etruskische dorpen rond het meer laten zien dat het gebied al eeuwen voor de middeleeuwse bloeitijd van Massa Marittima bewoond was. Nu is het een perfecte plek voor een wandeling of een frisse duik in het heldere water.