Certosa di Pontignano – een schitterend klooster in Castelnuovo Berardenga (Siena)

Even buiten Siena ligt het prachtige Certosa di Pontignano, een voormalig Kartuizer klooster uit de veertiende eeuw. Dit kloostercomplex ligt verscholen in een van de mooiste stukjes van de Chianti. Tussen wijngaarden, olijfboomgaarden en glooiende heuvels ademt het nog altijd een unieke sfeer van spiritualiteit en historie.

Een bezoek aan het Certosa di Pontignano is alsof je de drempel naar een andere wereld over stapt, waar vooral stilte heerst maar waar de vroegere monniken nog zachtjes van zich laten horen.

Sinds 1959 wordt het klooster beheerd door de Universiteit van Siena, die het gebruikt als conferentiecentrum. Daarnaast biedt het klooster ook onderdak aan een hotel, een bar en een restaurant, Il Chiostro di Pontignano, waar je onder de gewelfde plafonds van het chiostro grande geniet van Toscaanse gerechten.

Je kunt er ook als bezoeker een kijkje nemen en je laten betoveren door de drie verschillende chiostri, kloostertuinen: het Chiostro Principale, met de zogenaamde ‘Sixtijnse Kapel van Siena’, het Chiostro dei Conversi en het Chiostro Grande.

Chiostro Principale & de Sixtijnse Kapel van Siena

Bij aankomst worden we verwelkomd door uitbundig bloeiende kappertjesplanten en kwiek kwetterende zwaluwen die de serene rust die hier heerst regelmatig onderbreken. Je stapt meteen het Chiostro Principale binnen, met een originele stenen waterput uit de veertiende eeuw.

Aan deze kloostertuin ligt ook de kloosterkerk die vanwege de schitterende fresco’s ook wel de ‘Sixtijnse Kapel van Siena’ genoemd wordt. De fresco’s dateren uit de zestiende eeuw en zijn geschilderd door de Florentijnse kunstenaar Bernardino Poccetti. Hij vereeuwigde verschillende scènes uit het leven van Petrus, Jezus en Maria, terwijl Sebastiano Folli een aantal fragmenten uit het leven van Johannes de Doper schilderde.

Rond 1668 voltooide de uit Lucca afkomstige Kartuizer monnik Stefano Cassiani de ontbrekende scènes, waarbij hij zich zoveel mogelijk aanpaste aan de stijl van zijn voorgangers.

Het houten koor, met zesentwintig zitplaatsen, werd in 1593 vervaardigd door de Florentijn Domenico Atticciati.

De Italiaanse tuin van het Certosa di Pontignano

Vanuit het Chiostro Principale stap je een bordes op dat uitzicht biedt op de Giardino all’italiana, de Italiaanse tuin. Dit stukje paradijs is een perfecte weergave van de traditionele Italiaanse tuin uit de renaissance, met enkele Franse invloeden in de geometrie en de snoeivorm van de buxusstruiken die de tuin afsluiten, evenals in de lauriertunnel die naar de botanische tuin leidt.

Een citroenkas aan de rechterkant van de tuin dient als winterverblijf voor talrijke citroenbomen, die alleen tijdens de warme maanden naar buiten worden verplaatst.

Chiostro Grande en Chiostro dei Conversi

Rondom het Chiostro Grande lagen vroeger de cellen van de monniken. De lunetten boven de deuren werden door het atelier van Poccetti met fresco’s versierd. Ze zijn tegenwoordig in de refter te bewonderen, want de vroegere cellen zijn omgetoverd tot negen appartementen, met uitzicht op Siena.

In het Chiostro Grande bekijk je ook de oude oven, ideaal voor het bakken van brood en pizza.

Het Chiostro dei Conversi was vroeger het gedeelte dat voorbehouden was aan de lekenbroeders. Tegenwoordig herbergt het de congreszalen, de wijnkelder en een bar.

foto: Certosa di Pontignano

Een pauselijke aflaat voor de monniken van Pontignano

In 1341 verwierf Bindo di Falcone, een rijke edelman uit Siena met connecties met het pauselijk hof, een stuk grond in Pontignano. Hij schonk het vervolgens aan de Kartuizer monnik Amerigo om er een klooster te bouwen dat aan Petrus moest worden gewijd.

Op 8 augustus 1343 gaf de bisschop van Siena zijn zegen en kreeg men officieel toestemming om een klooster te bouwen om ‘twaalf monniken, drie lekenbroeders en hun bedienden te huisvesten’. De kerk werd als eerste gebouwd en vertoont nog enkele kenmerken uit de veertiende eeuw, zoals de dikke buitenmuren en de arcades.

Het bleek echter nog niet zo eenvoudig om de monniken te overtuigen om naar Pontignano te verhuizen. Om dat voor elkaar te krijgen, betaalde Bindo di Falcone een royale aflaat aan paus Clemens VI.

Wie in het Certosa di Pontignano zou gaan wonen, zou een volledige aflaat krijgen. Uiteindelijk besloten tien monniken de stap te wagen en kwam het certosa tot leven.

Midden in de strijd tussen Siena en Florence

Het klooster lag precies op het grensgebied tussen de invloedssfeer van Siena en die van Florence en moest zich regelmatig verdedigen tegen invallen van huurlingen en gewapende bendes.

In 1385 liet Siena een stevige muur rond het klooster bouwen. In datzelfde jaar werd Stefano Maconi, een leerling van de heilige Catharina van Siena, benoemd tot prior van Pontignano.

Waarschijnlijk was het Maconi die de ringvinger van de heilige als relikwie voor het klooster wist te bemachtigen. Het klooster genoot ook de bescherming van Gian Galeazzo Visconti, dankzij de verdiensten van een monnik uit Pontignano die toezicht hield op een groot deel van de bouw van het Certosa di Pavia.

Ondanks deze bescherming werd Pontignano tijdens de oorlog tussen Siena en Florence bestormd en geplunderd. In 1449 drong een bende Florentijnen het klooster binnen, en tijdens de Congiura dei Pazzi in 1478 (een samenzwering tegen de heerschappij van De’ Medici) werd het klooster in brand gestoken.

Het werd onmiddellijk herbouwd, maar in 1554 opnieuw geplunderd door Duitse en Spaanse troepen. Gelukkig werd het klooster elke keer opnieuw opgebouwd.

Van klooster tot toevluchtsoord

Eind achttiende eeuw verlieten de Kartuizer monniken het klooster. Op 16 juli 1785 werd het Certosa di Pontignano overgedragen aan een andere kloosterorde, die gedwongen werden alles achter te laten na het bevel van Napoleon alle kloosters op te heffen.

Na een tijd in handen van verschillende families te zijn geweest, kwam het klooster in 1939 in handen van de Società Certosa di Pontignano, waarna met name professor Mario Bracci zich het lot van het kloostercomplex aantrok.

Bracci liet de villa en de kleine centrale kloostergang op eigen kosten renoveren. Gedurende de Tweede Wereldoorlog bood hij bovendien een veilig toevluchtsoord voor joden en slachtoffers van politieke vervolging.

In 1959 werd het kloostercomplex zoals we al schreven aangekocht door de Universiteit van Siena, die het tot op de dag van vandaag beheert en er wetenschappers en studenten van over de hele wereld ontvangt.

Een juweeltje in de Chianti

Certosa di Pontignano is met deze bijzondere geschiedenis niet alleen een monument; het is een plek waar de mens, het geloof en de natuur eeuwenlang in volledige harmonie hebben samengeleefd, omringd door glooiende heuvels met wijngaarden en olijfboomgaarden.

Als je dit vredige toevluchtsoord binnenstapt, kun je in stille bezinning de schilderachtige details van de chiostri, de kerk en de tuin in je opnemen, net zoals de monniken dat lang voor jou deden…

Je kunt bij het Certosa di Pontignano logeren, maar je kunt het ook gratis bezoeken en er genieten van een lunch of diner. Check voorafgaand aan je bezoek wel even of er geen besloten congres of bruiloft is, want dan is het klooster uiteraard niet toegankelijk. Dat kan via 0039-05771521104 of via info@lacertosadipontignano.com.

De bar is dagelijks vanaf 11.00 uur geopend voor een caffè of een aperitivo. Het restaurant is eveneens elke dag geopend voor diner, van 19.00 tot 22.00 uur. Op zondag is er van 12.00 tot 14.30 uur ook de mogelijkheid aan te schuiven voor de lunch.