Inspiratie voor een Italiaanse kerst

Ciao tutti Italië Agenda – november

In onze agenda vind je een overzicht van een aantal interessante evenementen, festivals en tentoonstellingen, zowel in Italië als in Nederland en België. De evenementen en festivals staan op chronologische volgorde, daarna volgen de tentoonstellingen in Italië en daarna alle Italiaanse tips in eigen land.

Tip: met behulp van de toetsencombinatie CTRL+F kun je zoeken op regio of stad, zodat je snel kunt zien wat er op jouw vakantiebestemming te zien en te doen is!

ITALIË
EVENEMENTEN & FESTIVALS

 

Ognissanti
1 november, heel Italië

Ognissanti, Allerheiligen, is in Italië een nationale feestdag, ooit ingesteld door Lodewijk de Vrome (een van de zonen van Karel de Grote). Sindsdien gaat men op 1 november gezamenlijk naar de kerk, om vervolgens uitgebreid te lunchen. In Venetië eet men fave, dat letterlijk tuinbonen betekent, maar hier gebruikt wordt om koekjes ter grootte van een tuinboon aan te duiden. Een soort pepernoten, maar dan gemaakt van suiker en amandelen en alleen verkrijgbaar rond de eerste novemberdagen.

In Toscane wordt de lunch besloten met Pan co’ Santi, Heiligenbrood, terwijl op veel andere plekken Ossa dei Morti, Botten van de Doden, geserveerd worden. Allerheiligen luidt in Italië ook het begin van de winter in. ‘Ognissanti, manicotti e guanti,’ zo zeggen de Italianen; vanaf 1 november is het tijd voor moffen en wanten om je handen te
warmen.

foto: Juls’ Kitchen

Giorno dei Morti
2 november, heel Italië

Na de heiligen zijn de gewone doden aan de beurt. Op de Giorno dei Morti, Dag van de Doden, worden alle overledenen herdacht. Ook nu gaat men naar de kerk, gevolgd door een bezoek aan het graf van dierbare overledenen. Dat is de dagen voorafgaand aan 2 november blinkend schoon gepoetst en voorzien van bloemen (vooral chrysanten staan tussen de stenen te pronken) en kaarsjes.

Fiera Internazionale del Tartufo Bianco
tot 4 december 2022, Alba (Piemonte)

Tijdens de Fiera Internazionale del Tartufo Bianco d’Alba worden er tal van activiteiten georganiseerd, voornamelijk met de witte truffel in de hoofdrol. Maar wat is dit witte goud nu eigenlijk? Simpel: truffels zijn paddenstoelen. Bijzondere paddenstoelen, dat wel, want ze groeien onder de grond, tussen de wortels van onder andere
eikenbomen en populieren.

De witte truffel, de tartufo bianco, komt voornamelijk voor in Piemonte. De buitenkant is niet spierwit, maar geel-groen; de binnenkant is wat grijzer, met witte nerven. Zowel de geur als de smaak van de witte truffel is veel en veel sterker dan die van de zwarte truffel. De witte truffel wordt dankzij de intense geur en smaak vaak rauw gebruikt.

Frantoi Aperti
t/m 27 november 2022, Umbrië
De frantoi, de olijfperserijen, in Umbrië openen in de herfst hun deuren. Tijdens de vijfentwintigste editie van Frantoi Aperti vieren de locals groot feest ter ere van hun groene goud.

De geplukte olijven worden omgetoverd tot vloeibaar goud, dat je ter plekke mag proeven. Daarnaast is er natuurlijk muziek, worden er allerlei mooie wandel- en fietsroutes uitgezet en geniet je van ander herfstlekkers uit de Umbrische keuken.

Olioliva
4-6 november 2022, Imperia (Ligurië)

De herfst in Italië is misschien wel ons favoriete seizoen – met dank aan de gouden herfstzon, maar vooral aan de storm aan lekkernijen die in het najaar op tafel komt: van truffels, wild en goedgevulde pasta’s tot nieuwe olijfolie, het groene goud dat een eenvoudig stuk brood hemels laat smaken.

In het land waar men als geen ander snapt dat in de kleinste dingen het grootste geluk zit, wordt de komst van de versgeperste olijfolie groots gevierd. In vrijwel elke regio zijn er in de herfst evenementen om de nieuwe olijfolie te vieren, van markten en festivals tot proeverijen.

Een van de bekendste is Olioliva, dat elk jaar begin november wordt gehouden in Imperia. In deze blog lees je er meer over.

Merano Wine Festival
4 tot 8 november 2022, Merano (Trentino-Alto Adige)

In Merano (Zuid-Tirol) vindt in november een bijzonder wijnfestival plaats: het Merano Wine Festival. Het is een van de beroemdste en grootste wijnfestivals ter wereld, waar je meer dan vierhonderd verschillende wijnmakers van over de hele wereld vindt.

Uiteraard is er een grote vertegenwoordiging van Italianen, die allemaal hun beste wijnen meenemen. Er valt ook volop te proeven bij de wijn, met tal van regionale delicatessen. Drink je liever bier? Zelfs dat is aanwezig op het Merano Wine Festival. Salute!

Luci d’Artista
vanaf half november, Turijn (Piemonte)

Van half november tot half januari worden de straten en pleinen van Turijn gekleurd door tal van kunstige lichtinstallaties. Tijdens Luci d’Artista, zoals dit feestelijke evenement heet, schittert een aantal mooie klassiekers maar er zijn ook weer een paar nieuwe lichtkunstwerken te zien.

Luci d’Artista
vanaf half november, Salerno (Campanië)

Ook in het Zuid-Italiaanse Salerno schitteren duizenden lichtjes die de stad gezamenlijk een betoverende aanblik geven. Tot eind januari bieden de straten van Salerno dankzij Luci d’Artista een uniek schouwspel, met onder andere een spectaculair zonnestelsel, schitterende engelen, vallende sterren, artistieke acrobaten, een enorme kerstboom, pinguïns en rendieren, Babbo Natale in zijn slee…

foto: Massimo Pica

Sint-Maarten
11 november, Lucca
San Martino, oftewel Sint-Maarten, wordt in Italië niet zo gevierd als in sommige delen van Nederland en België, met grote vreugdevuren, lampionnenoptochten en een tochtje langs de deuren om al zingend snoep en ander lekkers op te halen.

Toch staat men ook in de laars stil bij dit feest, zeker in de steden en dorpjes waar San Martino de patroonheilige is, zoals in Lucca. Hier wordt elk jaar op 11 november in de Duomo di San Martino een feestelijke mis opgedragen ter ere van deze heilige, die een bedelaar de helft van zijn warme mantel gaf.

Festa della Salute
21 november, Venetië
De Venetianen vieren op 21 november een van de belangrijkste feesten van de stad. Tijdens La Festa della Salute herdenken ze dat Venetië in de zeventiende eeuw werd bevrijd van de pest. Deze nare, besmettelijke ziekte brak in 1630 opnieuw uit in de stad aan de lagune.

De doge was ten einde raad, want twee eerdere epidemieën hadden Venetië zwaar getroffen. Hij beloofde een kerk ter ere van Maria te laten bouwen en die de naam Salute te geven als de pestepidemie snel ten einde zou zijn. Zo geschiedde, en sindsdien schittert de Santa Maria della Salute aan het Canal Grande.

Elk jaar op 21 november herdenken de Venetianen de overwinning op de pest. Er wordt onder andere een speciaal
ponton over het Canal Grande gebouwd, waarover de patriarch van Venetië naar de Salute loopt om een kaars te branden, gevolgd door duizenden Venetianen die allemaal een kaars opsteken voor gezondheid en voorspoed.

Dat leidt nog wel eens tot overbelaste kaarsenstandaards in de kerk, vandaar dat veel Venetianen de gewoonte hebben aangenomen de kaars mee naar huis te nemen en hem nogmaals aan te steken op de eerste zondag van de Advent.

Tafels vol torrone
12 tot 20 november 2022,
Cremona (Lombardije)

Volgens de inwoners van Cremona werd er in hun stad voor het eerst torrone, Italiaanse noga, gemaakt. Het lekkers zou deel uit hebben gemaakt van een bruidsbanket, zo staat in een document van 25 oktober 1441. Dat wordt nog elk jaar gevierd, met La Festa del Torrone, een nabootsing van het huwelijksbanket met tafels vol torrone.

Smullen van wild zwijn en truffel
(Toscane)

Tijdens de Sagra del Cinghiale in Suvereto smul je van allerlei gerechten met cinghiale, wild zwijn. Al meer dan veertig jaar lang halen de inwoners eind november alles uit de kast om de culinaire rijkdom die het zwijn hen geeft te vieren. Naast proeverijen zijn er historische optochten en demonstraties vaandelzwaaien en wordt er tot in de kleine uurtjes gefeest.

Tijdens het tweede, derde en vierde weekend van november staat het stadje San Miniato helemaal in het teken van de witte truffel. Veel Italiaanse witte truffels komen uit dit gebied en vooral in november worden ze volop gezocht – en gevonden. Je kunt hier witte truffel ruiken, kopen en proeven, maar er zijn ook volop producten te koop die met witte truffel zijn bereid, zoals olijfolie, grappa, pecorino en salami. Daarnaast bieden de restaurants in San Miniato en omgeving speciale truffelmenu’s aan.

Leuk om te doen: ga op truffeljacht in de bossen rondom San Miniato! In deze blog lees je Saskia’s ervaring over zo’n bijzondere expeditie in het bos.

Film & jazzfestivals
Het najaar is bij uitstek de tijd voor Italiaanse films. Dan vindt bijvoorbeeld het Torino Film Festival plaats, met een gevarieerd programma. Ben je als filmfan in Turijn, bezoek dan ook de honderdzevenenzestig meter hoge Mole Antonelliana, vernoemd naar de architect die het gebouw ontwierp, Alessandro Antonelli. Tegenwoordig huisvest het gebouw het Filmmuseum, heerlijk om even helemaal in de wereld van de cinema te duiken!

In Bologna is november de maand van de jazz. De hoofdstad van Emilia-Romagna staat tijdens het Bologna Jazz Festival helemaal in het teken van jazzmuziek, met tal van artiesten.

ITALIË
TENTOONSTELLINGEN


Procida, Culturele Hoofdstad van Italië in 2022

In 2022 mag het eiland Procida zich de Culturele Hoofdstad van Italië noemen. In deze blog lees je al onze Procida-tips.

GENUA

Rubens a Genova
tot 22 januari 2023, Palazzo Ducale
In het Palazzo Ducale in Genua bewonder je tot 22 januari 2023 Rubens a Genova, een grote expositie met Peter Paul Rubens in de hoofdrol.

De tentoonstelling laat met name de band tussen de schilder en havenstad Genua zien, met meer dan honderdvijftig werken, waarvan twintig werken van Rubens’ hand. Een aantal van deze werken was nog nooit eerder op Italiaanse bodem te zien.

Rubens logeerde tussen 1600 en 1607 regelmatig in Genua, soms in het gevolg van Vincenzo I Gonzaga, de hertog van Mantova, van wie Rubens enige tijd hofschilder was. Tijdens deze reizen ontmoette hij de elite van Genua en wist hij zijn naam voor altijd te verbinden aan de Ligurische hoofdstad.

Meer informatie vind je op de website van het Palazzo Ducale. Ga voor of na je bezoek aan de tentoonstelling ook zeker naar de Palazzi dei Rolli, waarvan de bekendste aan de Via Garibaldi liggen.

Rubens was zo onder de indruk van de statige gebouwen aan deze straat dat hij een serie tekeningen van de Via Garibaldi maakte, die als voorbeeld dienden voor de huizen van gegoede families in Antwerpen.

MILAAN

Drie keer Michelangelo’s Pietà
tot 8 januari 2023, Palazzo Reale
Palazzo Reale in Milaan toont drie modellen van Michelangelo’s drie Pietà’s: de Bandini Pietà (uit het Museo dell’Opera del Duomo in Florence), de Pietà uit de Sint-Pieter en de Rondanini Pietà uit de Vaticaanse Musea. Zo kun je de ontwikkeling van Michelangelo over een periode van meer dan een halve eeuw van dichtbij zien. Meer details vind je via deze link.

Neons Corridors Rooms – Bruce Nauman
tot 26 februari 2023, Pirelli Hangar Bicocca
Samen met het Stedelijk Museum in Amsterdam en Tate Modern in Londen organiseert Pirelli Hangar Bicocca een tentoonstelling met in de hoofdrol het werk van de Amerikaanse kunstenaar Bruce Nauman.

Je bewondert een selectie van zijn beroemde gangen en kamers, die Nauman op verschillende manieren belicht, waardoor je heel anders gaat kijken naar ruimte, licht, geluid en kleur. Via deze link vind je alle details.

Andy Warhol
tot 26 maart 2023, Fabbrica del Vapore
De Fabbrica del Vapore in Milaan opent dit najaar de deuren voor Andy Warhol. Tot 26 maart 2023 bekijk je de tentoonstelling Andy Warhol – La pubblicità nella forma, met meer dan driehonderd objecten die de carrière van Warhol van begin jaren vijftig tot de jaren tachtig symboliseren.

Max Ernst
Palazzo Reale in Milaan, tot 26 februari 2023

Eterno Boldini
Bottegantica in Milaan, tot 3 december 2022

ASTI

Boldini e il mito della Belle Époque
Palazzo Mazzetti in Asti, van 26 november 2022 tot 10 april 2023

COMOMEER

Canova, novello Fidia
tot 11 december 2022, Villa Carlotta
Ben je deze herfst in de buurt van het Comomeer? Tot 11 december 2022 bewonder je in Villa Carlotta in Tremezzo de tentoonstelling Canova, novello Fidia. De expositie zet beeldhouwer Antonio Canova tegenover Phidias, een beeldhouwer uit Athene.

Precies tweehonderd jaar na Canova’s dood ontdek je zo niet alleen schitterende stukken uit zijn oeuvre, maar ook prachtige beelden van zijn Griekse alter ego.

MANTOVA

Giulio Romano
tot 8 januari 2023, Palazzo Te
Architect en schilder Giulio Romano, een leerling van Rafaël, kreeg van Federico Gonzaga de opdracht een bijzonder palazzo te ontwerpen in Mantova. Romano werkte tussen 1525 en 1535 aan het palazzo, dat we nu kennen als het Palazzo Te.

Het gebouw zelf stond binnen achttien maanden. De rest van de tijd werd gebruikt voor het decoreren van de kamers en zalen. Een heel leger aan kunstenaars en ambachtslieden werkte aan de versieringen, tot elk hoekje bedekt was. Veel zalen zijn gedecoreerd met afbeeldingen van Griekse goden en van de Olympus – een symbool dat de hertog trouw was aan keizer Karel V in plaats van aan de paus.

Erotische scènes zijn nooit ver weg. Gonzaga liet het palazzo namelijk ontwerpen voor zijn minnares, Isabella Boschetti. Wie goed kijkt, ziet in een aantal kamers een paar Cupido’s staan in een klein bos. Bos is in het Italiaans bosco – het verkleinwoord boschetti, bosjes, zou een subtiele verwijzing zijn naar Isabella’s achternaam.

Bijna vijfhonderd jaar na de bouw presenteert het Palazzo Te de tentoonstelling Giulio Romano – La forza delle cose, die te zien is van tot 8 januari 2023.

Pisanello
tot 8 januari 2023, Palazzo Ducale
Het andere beroemde palazzo van de Gonzaga’s in Mantova, het Palazzo Ducale, omvat op een oppervlakte van vierendertigduizend vierkante meter (dat zijn zo’n zes voetbalvelden) meer dan vijfhonderd kamers, galerijen, binnenplaatsen en zelfs een kerk.

Het is net een groot doolhof waar alle vertrekken en gebouwen met elkaar verbonden zijn. De Gonzaga’s hebben hiermee een van de weelderigste en grootste hoven van Europa gerealiseerd. Niet gek dat de inwoners van Mantova het ook wel ‘een koninklijk paleis’ noemen.

Tot 8 januari 2023 bewonder je er naast de vaste collectie de tentoonstelling Pisanello – il tumulto del mondo. In de hoofdrol Pisanello, ook wel bekend als Antonio Pisano, die rond 1430 een schilderijencyclus voor het Palazzo Ducale maakte.

VENETIË

La Biennale – The Milk of Dreams
tot 27 november 2022
Dit jaar vindt de negenenvijftigste internationale kunsttentoonstelling van de Biennale plaats. Het begint op 23 april en duurt tot 27 november. Het thema wordt The Milk of Dreams en de curator is Cecilia Alemani; de eerste vrouwelijke Italiaanse curator.

Tijdens de Biennale zijn er twee hoofdlocaties. In de Giardini della Biennale wandel je langs de paviljoens van verschillende landen. De andere locatie van de Biennale bevindt zich op het terrein van het Arsenale.

Nog meer exposities in Venetië
In het Palazzo Grassi schittert Marlene Dumas tot 8 januari 2023. Je bewondert meer dan honderd werken van deze in Zuid-Afrika geboren kunstenares, die in Amsterdam woont en werkt. Meer informatie vind je hier.

Punta della Dogana toont een expositie met werken van de Amerikaanse kunstenaar Bruce Nauman (tot 27 november 2022).

Kandinsky e le Avanguardie
tot 21 februari 2023, Mestre
Nog meer moderne kunst bewonder je tot 21 februari 2023 in het Centro Culturale Candiani in Mestre (Venetië). Tijdens de tentoonstelling Kandinsky e le Avanguardie. Punto, linea e superficie bekijk je er werken uit de Galleria Internazionale d’Arte Moderna van Ca’ Pesaro.

Naast meesterwerken van Kandinsky hangt er werk van onder meer Paul Klee, Joan Mirò, Yves Tanguy, Luigi Veronesi en Karel Appel.

BASSANO DEL GRAPPA

Io, Canova. Genio europeo
tot 26 februari 2023, Bassano del Grappa
In het Museo Civico van Bassano del Grappa maak je dit najaar kennis met Canova, in een overzichtstentoonstelling die wordt gehouden om te ‘vieren’ dat Canova precies tweehonderd jaar geleden overleed.

Het belooft een schitterende expositie te worden, met sprekende werken van een van de grootste kunstenaars van Italië, dankzij veel (inter)nationale bruiklenen die voor even naar Bassano del Grappa mogen komen. Via deze link lees je alle details.

TREVISO

Paris Bordon – pittore divino
Museo di Santa Caterina di Treviso, tot 15 januari 2023

PADOVA

L’occhio in gioco
tot 26 februari 2023, Palazzo del Monte di Pietà
Nog meer moderne kunst in Padova! Je ogen worden tot 26 februari 2023 op het verkeerde been gezet als je de tentoonstelling L’occhio in gioco in het Palazzo del Monte di Pietà bezoekt.

Je geniet van illusies, anders-dan-andere percepties en andere kunstige zaken die je op het verkeerde been zetten.

Futurismo 1910-1915
tot 26 februari 2023, Palazzo Zabarella
Tot 26 februari 2023 waan je je in Padova even in de toekomst van 1910 tot 1915, tijdens de tentoonstelling Futurismo 1910-1915. La nascita dell’avanguardia in Palazzo Zabarella. Via deze link vind je meer informatie.

Volgens de futuristen moest het maar eens klaar zijn met de ouderwetse sleur waarin Italië vastzat. Innovatie, modernisme, snelheid, technologie: dát waren dingen die gevierd moesten worden.

Italië moest het epicentrum van progressie worden en afrekenen met ‘archaïsche instituten’ als musea, bibliotheken en academies. Geweld was daarbij volgens de futuristen geoorloofd en zelfs nodig om een nieuw Italië te bouwen – niet voor niets waren ze voorstanders van de Eerste Wereldoorlog.

Je bewondert werk van onder meer Umberto Boccioni (waaronder Unieke vormen van continuïteit in de ruimte uit het Kröller-Müller Museum, het beeld dat ook staat afgebeeld op de Italiaanse twintig eurocent), Carlo Carrà, Luigi Russolo, Antonio Sant’Elia, Giacomo Balla en Gino Severini.

BOLOGNA

I pittori di Pompei
tot 19 maart 2023, Museo Civico Archeologico
Tot 19 maart 2023 reis je in het Museo Civico Archeologico in Bologna terug in de tijd, naar de periode dat er in Pompeï de prachtigste villa’s verrezen, waar de kamers werden gedecoreerd met kleurrijke fresco’s.

Tijdens de tentoonstelling I pittori di Pompei bewonder je meer dan honderd van deze fresco’s, die afkomstig zijn uit de collectie van het Museo Archeologico Nazionale di Napoli.

Centraal staan echter niet alleen deze werken, maar ook en vooral de makers ervan; de pictores, oftewel de schilders van de fresco’s in de villa’s van Pompeï, Herculaneum en andere plekken aan de voet van de Vesuvius.

Hoe gingen ze te werk? Welke technieken gebruikten ze? Hoe realiseerden ze die heldere kleuren? Hoe was de relatie met hun opdrachtgever?

Meer informatie vind je op deze website, die speciaal voor de tentoonstelling I pittori di Pompei is gemaakt en je alvast virtueel laat meegenieten van de expositie.

Jago – Banksy – TVBoy e altre storie controcorrente
11 november 2022 tot 7 mei 2023
In het Palazzo Albergati bewonder je iconische street art-werken van onder anderen Banksy, Jago en TVBoy. Er zijn meer dan zestig werken te zien, waaronder Girl with Balloon en Bomb Love van Banksy, Memoria di sé en Habemus Hominem van Jago en de serie baci (kussen) en eroi (helden) van TVBoy. Via deze link vind je meer informatie.

Love in the time of Covid | TvBoy (2020) | Pop House Gallery

Giulio II e Raffaello – una nuova stagione del rinascimento a Bologna
tot 5 februari 2023, Pinacoteca Nazionale
Het portret van paus Julius II is een van de meesterwerken van Rafaël. Normaal gesproken hangt het in de National Gallery in Londen, maar tot 5 februari 2023 bewonder je het in de Pinacoteca Nazionale in Bologna, tijdens de tentoonstelling die draait rondom de vraag wat de renaissance – en de komst van renaissancekunstenaars als Michelangelo en Rafaël – heeft betekend voor Bologna.

PARMA

Gusto! Gli Italiani a tavola – 1970-2050
tot 27 november 2022, Complesso di San Paolo
Gusto! Gli Italiani a tavola is een kleurrijke tentoonstelling over de recente historie van de Italiaanse keuken, van tradities en gewoonten tot recepten en gerechten. Een extra reden om het toch al zo heerlijke Parma te bezoeken!

Moda e pubblicità in Italia 1850-1950
Fondazione Magnani Rocca in Mamiano di Traversetolo (Parma), tot 11 december 2022

REGGIO EMILIA

Italia in-attesa – 12 racconti fotografici
Palazzo Mosto in Reggio Emilia, tot 8 januari 2023

PISA

I Macchiaioli
tot 26 februari 2023, Palazzo Blu
Palazzo Blu in Pisa laat je tot 26 februari 2023 kennismaken met de schilderijen van de zogenaamde Macchiaioli. Deze naam verwijst naar een groep Italiaanse schilders die in de tweede helft van de negentiende eeuw vooral in Toscane actief was. Ze hielden zich verre van de conventies van de Italiaanse kunstacademies en schilderden vooral veel buiten om het natuurlijk licht te kunnen vangen op doek.

Er zijn meer dan honderddertig werken te zien, afkomstig uit grote musea zoals de Galleria degli Uffizi in Florence, de Galleria Nazionale d’Arte Moderna in Rome en de Galleria d’Arte Moderna di Genova. Via deze link lees je meer over de expositie.

SIENA

Arte Senese
tot 8 januari 2023, Santa Maria della Scala
In het prachtige complex van de Santa Maria della Scala in Siena bewonder je tot 8 januari 2023 de tentoonstelling Arte Senese – dal tardo Medioevo al Novecento, met schitterende kunstwerken uit Siena, van de late middeleeuwen tot de twintigste eeuw.

De expositie omvat meesterwerken van onder anderen Pietro Lorenzetti, Tino di Camaino, Stefano di Giovanni (ook wel il Sassetta genoemd), Giovanni Antonio Bazzi (alias il Sodoma) en Domenico Beccafumi.

FLORENCE

Olafur Eliasson
tot 22 januari 2023, Palazzo Strozzi
Na de prachtige tentoonstelling over Donatello biedt het Palazzo Strozzi tot 22 januari 2023 onderdak aan een tentoonstelling gewijd aan Olafur Eliasson. De kunstenaar maakte zelfs een aantal werken speciaal voor het Palazzo Strozzi, dus het belooft – zoals altijd in dit van zichzelf al indrukwekkende Florentijnse palazzo – weer een waar spektakel te worden.

Tijdens de duur van de tentoonstelling bewonder je ook een kunstwerk van Eliasson bij het Castello di Rivoli Museo d’Arte Contemporanea.

Passione Novecento – van Paul Klee tot Damien Hirst
tot 8 januari 2023, Palazzo Medici Riccardi
Het robuuste Palazzo Medici Riccardi, ooit het thuis van de beroemde familie De’ Medici, biedt dit najaar onderdak aan moderne kunst, afkomstig uit Florentijnse en Toscaanse privécollecties (dus normaal gesproken helaas achter gesloten deuren).

Tijdens de expositie bewonder je kunst van onder anderen Giorgio de Chirico, Giorgio Morandi, Lucio Fontana, Alberto Burri, Paul Klee, Andy Warhol, Roy Lichtenstein, Louise Burgeois, Alighiero Boetti, Daniel Buren, Damien Hirst en Ai Weiwei. Via deze link vind je meer informatie.

Escher
tot 26 maart 2023, Museo degli Innocenti
Het Museo degli Innocenti (een van de onbekendere musea in Florence) biedt tot 26 maart 2023 onderdak aan ongeveer tweehonderd werken van de Nederlandse kunstenaar Maurits Cornelis Escher, waaronder een aantal van zijn iconische werken waarin niets is wat het lijkt.

In de zalen van een van de oudste weeshuizen ter wereld vergaap je je onder meer aan Eschers hand die een reflecterende bol vasthoudt, aan zijn beroemde metamorfosen en aan zijn dag en nacht.

Escher bezocht Italië voor het eerst in 1922. Hij verhuisde uiteindelijk zelfs naar het land dat zijn hart wist te veroveren en dat in veel van zijn werken voorkomt.

Meer informatie vind je op de speciale website voor deze Escher-tentoonstelling. Meer over Eschers liefde voor Italië lees je hier.

Inside Banksy
26 november 2022 tot 26 februari 2023, Santo Stefano in Ponte
In de Chiesa Santo Stefano in Ponte – ook wel de Cattedrale dell’Immagine genoemd vanwege de grootse multimediale exposities die er gehouden worden – dompel je je onder in de street art-wereld van Banksy.

VALDARNO

Masaccio e Angelico – dialogo sulla verità nella pittura
tot 15 januari 2023, San Giovanni Valdarno
Deze tentoonstelling is een eerbetoon aan de grootse schilder Masaccio (1401-1428), die werd geboren in Castel San Giovanni, in een dialoog met een andere meesterlijke schilder uit de renaissance, Beato Angelico (ca. 1395-1455).

De expositie is te zien in het Museo delle Terre Nuove en in het Museo della Basilica di Santa Maria delle Grazie in San Giovanni Valdarno. Je bewondert een selectie werken van beide kunstenaars die vooral laten zien hoe vooruitstrevend hun werk was, zeker in vergelijking tot de creaties van hun tijdgenoten.

Meer informatie (inclusief digitale brochure en foto’s) vind je via deze link. Masaccio e Angelico – dialogo sulla verità nella pittura maakt deel uit van het programma Terre degli Uffizi, waarbij de Galleria degli Uffizi een aantal kunststukken uitleent aan kleinere musea in Toscane.

PERUGIA

Giovanni Battista Piranesi
tot 8 januari 2023, Galleria Nazionale dell’Umbria
In de Galleria Nazionale dell’Umbria in Perugia worden tot 8 januari 2023 de Romeinse etsen van Giovanni Battista Piranesi in het zonnetje gezet. Tijdens de tentoonstelling Giovanni Battista Piranesi nelle collezioni della Galleria Nazionale dell’Umbria bewonder je een selectie van zeventig van zijn vedute van Rome, met nog altijd zeer herkenbare Romeinse panorama’s.

ROME

Domiziano Imperatore. Odio e amore
t/m 29 januari 2023, Musei Capitolini
Na de succesvolle tentoonstelling over keizer Domitianus in Leiden bewonder je de expositie Domiziano Imperatore. Odio e amore in de Musei Capitolini.

Je volgt het turbulente leven van de Flavische keizer Domitianus, zijn keizerin en zijn illustere voorgangers: zijn vader Vespasianus en zijn broer Titus. In deze blog lichten we een aantal topstukken van de tentoonstelling uit.

Van Gogh
tot 26 maart 2023, Palazzo Bonaparte
Vooruitlopend op de honderdzeventigste geboortedag van Vincent van Gogh, op 30 maart 2023, organiseert Palazzo Bonaparte, aan het beroemde Piazza Venezia in Rome, een grootse tentoonstelling over Van Gogh.

Tot 26 maart 2023 bewonder je ongeveer zestig werken van Van Gogh in hartje Rome, waaronder het zelfportret dat hij in 1887 maakte. Veel van deze werken zijn afkomstig uit het Kröller-Müller Museum.

Via de website van het Palazzo Bonaparte lees je alle details over deze grote Van Gogh-tentoonstelling.

Crazy
tot 8 januari 2023, Chiostro del Bramante
Na de kleurrijke exposities Love, Dream en Enjoy is het Chiostro del Bramante in 2022 het decor van Crazy, een unieke expositie met werk van eenentwintig internationale kunstenaars, waarvan ongeveer de helft speciaal voor deze expositie is gemaakt.

Laat je ‘gek’ maken door onder meer Hrafnhildur Arnardóttir / Shoplifter, Massimo Bartolini, Gianni Colombo, Fallen Fruit / David Allen Burns en Austin Young, Lucio Fontana, Anne Hardy, Thomas Hirschhorn en Alfredo Pirri. In dit artikel geven we alvast een voorproefje!

Cursus Honorum – Il governo di Roma prima di Cesare
Musei Capitolini, tot 23 april 2023
In de Capitolijnse Musea bewonder je de expositie Cursus Honorum – Il governo di Roma prima di Cesare, over de regering van Rome voor Caesar.

De cursus honorum was een fundamenteel aspect van het politieke leven in het oude Rome. Vijf anonieme Romeinse beelden – vier mannen en één vrouw – geven je een inkijkje in het politieke leven van het Rome ten tijde van de Republiek. Via deze link vind je meer informatie.

Casa Balla – bijzondere openstelling
tot 31 december 2022
Honderdvijftig jaar geleden werd kunstschilder Giacomo Balla geboren. Om dit te vieren openen de deuren van zijn vroegere woning tijdelijk ook voor bezoekers. Het interieur van Casa Balla (Via Oslavia 39B) is net zo kleurrijk en futuristisch als Balla’s oeuvre – en daarmee een museum op zich. In deze blog lees je er meer over.

foto’s: M3Studio

Flesh: Warhol & The Cow
tot 6 januari 2023, La Vaccheria
In La Vaccheria, de gloednieuwe expositieruimte in de Romeinse wijk EUR, bewonder je circa tachtig werken van de Amerikaanse kunstenaar Andy Warhol. Van zijn blikjes Campbell tot Marilyn Monroe en Liza Minelli, van platenhoezen tot tijdschriftcovers. Via deze link vind je meer details.

Lucio Dalla – Rome
tot 6 januari 2023, Ara Pacis
Lucio Dalla wordt dit najaar extra in het zonnetje gezet, tijdens de exposite Anche se il tempo passa in het Museo dell’Ara Pacis.

Je maakt kennis met alle facetten van het leven van Dalla, van zijn excentrieke persoonlijkheid tot zijn veelomvattende carrière, met persoonlijke documenten, foto’s, video’s en andere herinneringen aan deze ster.

Via deze link vind je meer informatie over de tentoonstelling, die later ook nog te zien zal zijn in Napels en Milaan.

PPP – honderd jaar Pier Paolo Pasolini
Op 5 maart 2022 is het precies honderd jaar geleden dat Pier Paolo Pasolini in Bologna werd geboren. Als eerbetoon aan deze dichter, schrijver en filmregisseur worden er onder de naam PPP100 in Rome verschillende lezingen, theater- en filmvoorstellingen en kleine exposities in onder meer de Terme di Diocleziano en de Galleria d’Arte Moderna.

Voor het najaar van 2022 staan er  drie exposities in Rome op het programma, in het Palazzo Barberini, het MAXXI en het Palazzo delle Esposizioni. In deze blog tippen we een aantal plekken in Rome én in Bologna waar je oog in oog staat met Pasolini en zijn erfenis.

Virginia Woolf e Bloomsbury – inventing life
Palazzo Altemps, tot 12 februari 2023

Meraviglia senza tempo – pittura su pietra a Roma tra Cinquecento e Seicento
Galleria Borghese, tot 29 januari 2023

Drawing on History – disegnare con la Storia. Stirling, Wilford and Associates 1980-2000
Basilica di Nettuno, tot 28 december 2022

Roma Medievale – il volto perduto della città
Museo di Roma – Palazzo Braschi, tot 5 februari 2023

Gratis naar de Vaticaanse Musea
Elke laatste zondag van de maand kun je gratis naar de Vaticaanse Musea & Sixtijnse Kapel, om te genieten van alle schatten die in het museum verzameld zijn, van de Laocoöngroep tot de schitterende schilderingen van Michelangelo. Ga wel op tijd, want het is op deze dag nog drukker dan anders.

NAPELS

Bill Viola – Ritorno alla Vita
tot 8 januari 2023, Chiesa del Carminiello
Tot 8 januari 2023 biedt de Chiesa del Carminiello in Napels onderdak aan de tentoonstelling Bill Viola: Ritorno alla Vita, met vijf videokunstwerken van Bill Viola. Via deze link lees je meer details.

SICILIË

Maestri del Novecento – da Guttuso a Vedova
Antiquarium in Centuripe, tot 8 januari 2023

NEDERLAND

Sterven in schoonheid
20 november 2022 tot en met 26 maart 2023, Drents Museum
Tijdens de tentoonstelling Sterven in schoonheid – de wereld van Pompeï en Herculaneum maak je kennis met deze Romeinse steden, die in 79 na Christus bedolven werden door een uitbarsting van de Vesuvius.

In deze tentoonstelling staat het rijke leven van de inwoners van Pompeï en Herculaneum vóór de allesverwoestende uitbarsting centraal. Je bewondert met name de schitterende kunstwerken waarmee ze zich omringden.

Er zijn meer dan honderd archeologische kunstschatten uit het Museo Archeologico Nazionale in Napels en het Parco Archeologico Ercolano in Herculaneum te zien, waaronder veelkleurige fresco’s en mozaïeken, marmeren en terracotta beelden, prachtige bronzen bustes, fonteinen en gouden sieraden.

Wanderlust – Nederlandse kunstenaars op reis naar Italië
tot 8 januari 2023, Dordrechts Museum
In het Dordrechts museum is de tentoonstelling Wanderlust te zien, met schitterende schilderijen van Nederlandse kunstenaars die in de negentiende eeuw op reis gingen, onder meer naar Italië. In deze blog vertellen we je er meer over.

Paus Adrianus – wereldleider uit Utrecht
t/m 13 november 2022, Museum Catharijneconvent, Utrecht
Dit jaar is het precies vijfhonderd jaar geleden dat Adrianus naar Rome vertrok als de uitverkoren paus. In deze blog vertellen we je daar meer over.

Museum Catharijneconvent besteedt tijdens de tentoonstelling Paus Adrianus – wereldleider uit Utrecht aandacht aan deze bijzondere Utrechter, die tijdens zijn pausschap zijn best deed om het bestuur van de kerk aan te pakken.

In 1523 maakte Adrianus zelfs publiekelijk excuses tijdens een bijeenkomst in Neurenberg, waarbij hij erkende dat de uit de hand gelopen situatie de eigen schuld was van de kerk. Op de expositie is een versie van deze tekst te zien. Het bijzondere is dat deze afkomstig is van Maarten Luther, de grote voorman van de hervormingsbeweging.

Op de expositie ligt ook een ander schrijven, dat Adrianus meteen tijdens het eerste jaar van zijn pausschap naar Utrecht stuurde. Met deze indrukwekkende pauselijke bul, waar zijn loden zegel nog aanzit, wilde hij optreden tegen de handel door louche geestelijken in valse aflaten (kwijtscheldingen van zonden). Ook zijn de teksten in te zien van colleges die hij als hoogleraar in Leuven heeft gegeven.

Bij de tentoonstelling organiseert het museum ook een aantal activiteiten over paus Adrianus, zoals stadswandelingen met Gilde Utrecht en lezingen van onder meer Twan Geurts (auteur van De Nederlandse paus).

Then, now, and then
t/m 13 november 2022, Landhuis Oud Amelisweerd, Bunnik
Marijke van Warmerdam verbleef vanaf 2017 voor langere tijd in Rome, waarbij ze de stad op de voor haar zo karakteristieke wijze vastlegde. Dit resulteerde in Then, now, and then: een reeks films waarin heden, verleden en toekomst samenkomen.

Marijke van Warmerdam traceert in haar films hoe de dynamiek van de barok voortleeft in het Romeinse leven van vandaag de dag. Deze laat zestiende-eeuwse invloeden zijn ook van betekenis geweest voor de Caravaggisten, van wie het Centraal Museum diverse werken in de collectie heeft.

De films worden als loops op verschillende formaten ledschermen in de historische kamers van Landhuis Oud Amelisweerd getoond. Ook is er een grote rol weggelegd voor de geluiden van de stad. Ze vormen de soundtrack voor deze installatie die de zestien films met elkaar verbindt.

Hierdoor ontstaat een prikkelend parcours, net als een stadswandeling door de geboortestad van de barok. Met een scherp oog voor formele beeldkwaliteiten viert Van Warmerdam het toeval en de onvoorspelbaarheid die het Romeinse straatleven kleur geven, dag na dag, eeuwenlang.

foto: Gert Jan van Rooij | Centraal Museum Utrecht

Giuseppe Penone
t/m 29 januari 2023, Museum Voorlinden, Wassenaar
Museum Voorlinden presenteert een grootse overzichtstentoonstelling van Giuseppe Penone. Giuseppe Penone werd in 1947 geboren in Garessio (Piemonte). Hij studeerde aan de Accademia di Belle Arti in Turijn, de stad waar hij nog altijd woont en werkt. Hij was de jongste vertegenwoordiger van de arte povera, een groep kunstenaars in Italië die zich eind jaren zestig verzette tegen de industrialisering en de ontmenselijking in de kunst.

Zijn oeuvre, waarin ook land art een grote rol speelt, wordt over de hele wereld getoond in musea, publieke ruimtes en tuinen. Zijn werk is opgenomen in belangrijke collecties, waaronder in het Centre Pompidou in Parijs, het Museum of Modern Art in New York en het Tate Modern in Londen.

In Voorlinden werpt de Italiaanse kunstenaar een nieuw licht op onze relatie met de natuur. De tentoonstelling omvat zowel vroeg als recent werk, biedt verrassende inzichten en prikkelt alle zintuigen.

Voorlinden toont iconische sculpturen en ruimtevullende installaties, maar ook bescheiden en intieme werken van Penone. Via deze link lees je meer.

Marinetti en het futurisme: manifest voor een nieuwe wereld
t/m 19 februari 2023, Rijksmuseum Twenthe, Enschede
Op 20 februari 1909 luidt de Italiaanse dichter Filippo Tommaso Marinetti met zijn futuristisch manifest in de Franse krant Le Figaro een nieuw artistiek tijdperk in. In het manifest bezingt hij de snelheid, de toekomst, agressiviteit en activisme, en wijst hij het verleden resoluut af.

Deze energieke uitgangspunten spreken veel jonge kunstenaars en intellectuelen aan, waardoor hij al snel een groep jonge futuristen om zich heen verzamelt. In de drie decennia die volgen, gebruiken de futuristen hun verbeeldingskracht om een radicale nieuwe toekomst vorm te geven.

In de tentoonstelling Marinetti en het futurisme: manifest voor een nieuwe wereld volgt Rijksmuseum Twenthe de artistieke ontwikkeling van het futurisme aan de hand van zijn charismatische leider Marinetti.

Pasolini 100
3 november tot 7 december 2022, Italiaans Cultureel Instituut te Amsterdam
Het Italiaans Cultureel Instituut te Amsterdam presenteert in samenwerking met Glocal Project Consulting en Associazione culturale Mimmo Cattarinich van 3 november tot 7 december 2022 de foto-expositie Pasolini 100.

Deze tentoonstelling laat een bijzondere serie originele en vaak niet eerder gepubliceerde setfoto’s en portretten zien, die werden genomen tijdens de pauzes en de voorbereidingen ‘achter de schermen’ van veel van de filmproducties die Pier Paolo Pasolini tussen 1962 en 1972 maakte.

Daarnaast zijn er foto’s en portretten te zien die buiten de filmcontext werden genomen en waarop Pasolini bijvoorbeeld aan het voetballen is. Zo zie je Pasolini in de rol van aanvoerder van het team van Genua tijdens een vriendschappelijke derby, een liefdadigheidsinitiatief uit 1975.

Pasolini 100 is van maandag tot en met vrijdag te zien in de Publiekszaal van het Italiaans Cultureel Instituut (Keizersgracht 564, Amsterdam). Je kunt er van 11.00 tot 17.00 uur terecht; de toegang is gratis.

Op woensdag 16 november is er ook een lezing ter ere van de Giornate Pasoliniane. Via deze link vind je meer informatie.

BELGIË

Imperium Romanum – het Romeinse Rijk door de lens van Alfred Seiland
tot 23 januari 2023, Gallo-Romeins Museum Tongeren
Tijdens de hoogtijdagen strekte het Romeinse Rijk zich uit over een gebied dat tegenwoordig meer dan veertig landen zou beslaan. Overal zijn er nog zichtbare restanten van dat enorme Imperium: van vervallen ruïnes tot indrukwekkend goed bewaarde monumenten.

Al vijftien jaar lang legt de Oostenrijkse fotograaf Alfred Seiland (1952) al die overblijfselen vast. Heden en verleden komen in zijn werk intrigerend samen.

In het Gallo-Romeins Museum in Tongeren maak je kennis met deze kunstenaar én honderdvijftig van zijn beste werken. Ze leveren boeiende verhalen op over de Romeinse cultuur, architectuur en geschiedenis. Ze doen glimlachen, dromen van reizen en zetten je aan het denken. Hoe beleven we erfgoed en hoe gaan we er vandaag mee om?

In videoreportages kun je Alfred Seiland aan het werk zien. Niet alleen voor volwassenen, maar ook voor kinderen komt er een audiotour. Voor die laatste groep werkt het museum ook aan een speelse kijkwijzer.

75 anni di Ferrari
tot 4 december 2022, Autoworld Brussel
Ferrari, waarschijnlijk het beroemdste en meest legendarische sportwagenmerk ter wereld, viert dit jaar zijn vijfenzeventigste verjaardag.

Autoworld stelt daarom een twintigtal uitzonderlijke Ferrari’s tentoon. De crème de la crème van het merk! Ze zijn historisch bijzonder, werden slechts in een heel klein aantal exemplaren geproduceerd, dienden ooit een bekende autocoureur of waren eigendom van een beroemdheid.

Je kunt onder andere de Dino 206 bewonderen, maar ook de unieke Daytona Michelotti, de 195 Inter Ghia, de 500 Superfast, de 250 GT Spider LWB en de 308GTS. Meer informatie vind je via deze link.

Schrijf je (gratis) in voor de Ciao tutti nieuwsbrief