Casa Museo Zani – verborgen kunstcollectie aan de rand van Brescia

Even buiten Brescia, waar de stad plaatsmaakt voor de groene heuvels van Franciacorta, wacht een van de mooiste kunstcollecties van Noord-Italië.

Verscholen achter de muren van een elegante villa, ontdek je een wereld vol Venetiaanse schilderijen, schitterende kroonluchters, kostbare meubels, marmeren beelden en tal van andere kunstschatten.

Bij Casa Museo Zani, het voormalige woonhuis van kunstverzamelaar Paolo Zani, komen kunst en het dagelijks leven op een bijzondere manier samen. Terwijl je zijn persoonlijke schatten bewondert, lijkt het alsof de bewoners ieder moment binnen kunnen stappen.

Elke neemt je mee naar deze verrassende plek, die niet mag ontbreken tijdens een bezoek aan Brescia of de wijnstreek Franciacorta.

Levenslange liefde voor kunst

Achter deze bijzondere collectie gaat het verhaal schuil van ondernemer en kunstverzamelaar Paolo Zani (1945-2018). Meer dan dertig jaar lang bouwde hij met veel passie aan zijn indrukwekkende kunstcollectie.

Daarbij liet hij zich niet zozeer leiden door beroemde namen of de waarde van een kunstwerk, maar vooral door zijn eigen smaak en nieuwsgierigheid. Hij verzamelde wat hem raakte en zijn leefwereld mooier maakte.

Zoals hij het zelf ooit prachtig verwoordde: ‘Ho collezionato per esprimere il mio gusto, per appagare la mia curiosità e per abitare il bello attraverso l’arte.’ Vrij vertaald: ik verzamelde om mijn eigen smaak tot uitdrukking te brengen, mijn nieuwsgierigheid te bevredigen en me via de kunst met schoonheid te omringen.

Schoonheid is waarheid, waarheid is schoonheid

Die persoonlijke benadering is nog altijd tastbaar als je door zijn voormalige woning wandelt. De schilderijen, meubels, sculpturen en andere objecten zijn geen op zichzelf staande museumstukken, maar maken deel uit van een zorgvuldig samengesteld geheel.

‘Schoonheid is waarheid, waarheid is schoonheid.’ De beroemde woorden van de Engelse dichter John Keats lijken haast voor deze bijzondere plek geschreven. Hier werd immers niet alleen kunst verzameld, hier werd tussen de kunst geleefd.

Ook een eerbetoon aan Carolina

De Fondazione Paolo e Carolina Zani vertelt ook een ander persoonlijk verhaal. De stichting draagt namelijk niet alleen de naam van Paolo, maar ook die van zijn dochter Carolina, die op zevenentwintigjarige leeftijd overleed, een jaar voor de dood van Paolo zelf.

Carolina studeerde economie en bedrijfsmanagement en volgde een master aan de Bocconi-universiteit in Milaan. Net als haar vader had ze een grote belangstelling voor kunst, met een bijzondere voorliefde voor Egyptische kunst.

Paolo wilde de kunstverzameling die hij in meer dan dertig jaar had opgebouwd graag bij elkaar houden én de herinnering aan zijn dochter levend houden door de Fondazione Paolo e Carolina Zani op te richten. De stichting draagt nog altijd zorg voor de collectie en de tuin, zodat ook toekomstige generaties ervan kunnen genieten.

Een Romeinse villa in Lombardije

Niet alleen de kunstcollectie maakt een bezoek aan Casa Museo Zani bijzonder. Ook het huis zelf is een waar kunstwerk.

De villa werd in 1976 gebouwd naar het voorbeeld van een klassieke Romeinse domus. De verschillende vertrekken zijn gegroepeerd rond een centrale, rechthoekige ruimte die oorspronkelijk was geïnspireerd op het impluvium, het waterbekken waarin in Romeinse huizen regenwater werd opgevangen. Later werd deze centrale ruimte aangepast om er een deel van de kunstcollectie tentoon te stellen.

De elf vertrekken van het huis vormen samen een verrassende ontdekkingstocht langs verschillende kunststijlen, tijdperken en landen, van de elegante palazzi van Venetië tot het Franse hof en de ateliers van Florentijnse ambachtslieden.

Wat deze plek zo bijzonder maakt, is dat de inrichting nog altijd het persoonlijke karakter van Paolo Zani weerspiegelt. Bij de transformatie van zijn woning tot museum werd er bewust voor gekozen de sfeer van het oorspronkelijke woonhuis zoveel mogelijk te behouden.

Thuis voor honderden kunstschatten

Als je Casa Museo Zani binnenstapt, weet je bijna niet waar je eerst moet kijken. De collectie bestaat uit meer dan twaalfhonderdvijftig kunstwerken uit verschillende werelddelen.

Vooral de zeventiende en achttiende eeuw zijn rijk vertegenwoordigd, met schitterende voorbeelden van barok en rococo. Tot de beroemdste kunstenaars van wie je hier werken kunt bewonderen, behoren Canaletto, Giambattista Tiepolo, Francesco Guardi, Pietro Longhi en François Boucher.

Naast schilderijen en sculpturen omvat de verzameling een rijke collectie toegepaste kunst en kostbare meubels, met name uit Frankrijk en Venetië.

Het bijzondere is dat al die kunstvormen elkaar voortdurend aanvullen. Een schilderij krijgt een heel andere uitstraling wanneer het boven een rijkversierde commode hangt, terwijl een marmeren beeld prachtig tot zijn recht komt tussen kostbare meubels, porselein en verguld brons. Juist die combinaties maken een bezoek aan het huis zo bijzonder.

Schilderkunst van Venetië tot Parijs

De collectie neemt je mee langs werken van enkele van de belangrijkste Europese meesters uit de zeventiende en achttiende eeuw, met een bijzondere hoofdrol voor Venetië.

Zo bewonder je er werk van Canaletto, de beroemde Venetiaanse schilder die bekendstaat om zijn gedetailleerde stadsgezichten. Op onder meer La Piazzetta di Venezia en Il molo dal bacino di San Marco brengt hij het achttiende-eeuwse Venetië tot leven.

Het is een feest om de verschillende meesters bij elkaar te zien en te ontdekken hoe ieder van hen op zijn eigen manier naar de wereld om zich heen keek.

Ook buiten Venetië valt er tussen de schilderijen veel moois te ontdekken. De Franse schilderkunst schittert onder meer dankzij François Boucher, een van de bekendste vertegenwoordigers van de rococo.

Zijn Allegoria della Terra uit 1741 is een bijzonder werk. Het ovale schilderij sierde ooit Château de Choisy, een van de residenties van de Franse koning Lodewijk XV.

Boucher verbeeldde de aarde als een lieflijk rococo-tafereel met drie putti, mollige kinderfiguurtjes die vaak opduiken tijdens de barok en rococo, omringd door bloemen, vruchten en druiven die verwijzen naar de vruchtbaarheid en overvloed van de aarde. Kijk vooral even naar alle details: hoe langer je kijkt, hoe meer er in dit speelse tafereel te ontdekken valt.

Zo reis je tijdens een rondgang ongemerkt van Venetië naar Parijs en van de Venetiaanse lagune naar het hof van Lodewijk XV.

Een pauselijk cadeau in mozaïek

De schoonheid in Casa Museo Zani zit vaak ook juist in de kleinste kunstwerken. Neem dit verfijnde Romeinse mozaïek met het hoofd van Petrus, opgebouwd uit piepkleine steentjes en omlijst met verguld brons.

In de achttiende eeuw waren zulke kostbare mozaïeken geliefde diplomatieke geschenken. De paus schonk ze vaak aan vorsten en andere hooggeplaatste gasten. Soms werden beroemde schilderijen als voorbeeld gebruikt, maar voor deze Petrus liet de maker zich inspireren door een werk van de toen nog levende schilder Pompeo Batoni.

Bijzonder om te bedenken dat zo’n kunstwerkje ooit een geschenk was waarmee je letterlijk een stukje Rome mee naar huis kreeg.

Chinese pracht met een Frans tintje

Een van de opvallendste objecten in de collectie is een bijzondere potpourrivaas, geflankeerd door twee fel turquoise Fo-honden, Chinese beschermleeuwen die traditioneel bij de ingang van paleizen en tempels werden geplaatst om het kwaad buiten te houden.

De centrale vaas heeft de vorm van een bundel bamboestengels met kleine takjes en bloemen en dateert uit de Chinese Kangxi-periode, tussen 1662 en 1722.

Klassieke buste in kleurrijk marmer

Ook tussen de sculpturen valt je oog voortdurend op bijzondere details, zoals bij deze imposante mannenbuste, die je bijna twee keer laat kijken. Want hoe kan hard, koud marmer er zó zacht uitzien?

De roodbruine mantel lijkt haast te plooien en zijn krullen en gelaat lijken verrassend levensecht. Met zijn klassieke uitstraling lijkt hij zo uit de Romeinse oudheid te zijn gestapt.

Pas als je dichterbij komt, zie je hoe knap de verschillende soorten marmer zijn gecombineerd en hoe de natuurlijke kleuren en nerven van de steen onderdeel worden van het kunstwerk. Een prachtig staaltje vakmanschap waarbij het marmer bijna tot leven komt.

Een kistje vol verrassingen

Ook dit bijzondere kistje nodigt uit om van dichtbij te bekijken. Zodra het deksel opengaat, ontdek je een verborgen wereld vol vakjes, figuren en verfijnde versieringen. Je blijft kijken, want telkens duikt er weer een detail op dat je eerder niet had gezien.

Het is zo’n kunstwerk waarbij je je vooral afvraagt hoeveel geduld en vakmanschap erin moet zijn gaan zitten. Juist dat maakt de verzameling van Paolo Zani zo verrassend.

Naast werk van beroemde namen als Canaletto, Tiepolo en Boucher had hij ook oog voor kleine meesterwerken die hun verrassingen voor de aandachtige kijker bewaren.

Aan tafel tussen de kunstschatten

Dat Casa Museo Zani ooit echt een woonhuis was, voel je misschien nergens zo sterk als in de eetkamer. De tafel lijkt klaar voor een feestelijk diner, compleet met verfijnd servies, kristallen glazen en zilverwerk.

Onder de schitterende kroonluchters krijg je hier heel even het gevoel dat Paolo Zani ieder moment kan aanschuiven.

Een ander meesterwerk is een achthoekige tafel met een schitterend blad van kostbare steensoorten.

Het werd eind zeventiende of begin achttiende eeuw vervaardigd in de beroemde Galleria dei Lavori in Florence, het atelier dat we tegenwoordig kennen als Opificio delle Pietre Dure, waar ambachtslieden de techniek van het commesso fiorentino tot ongekende hoogte brachten.

Bij deze techniek worden zorgvuldig geselecteerde en uitgesneden stukjes natuursteen als een soort mozaïek samengevoegd. Tegen een bijna zwarte achtergrond ontvouwt zich op het tafelblad een kleurrijke tuin vol bloemen, vruchten en vogels.

Als je niet beter weet, zou je bijna denken dat ze geschilderd zijn. In werkelijkheid bestaat ieder bloemblaadje, iedere vrucht en iedere veer uit steen, waarbij de natuurlijke kleuren en nerven heel ingenieus onderdeel worden van de voorstelling.

Badderen en slapen tussen de kunst

Zelfs in de badkamer deed Paolo Zani geen concessies aan schoonheid. Je baadt hier letterlijk in luxe, tussen kleurrijk marmer en kunst, met als blikvangers twee rijk vergulde Franse spiegels uit de achttiende eeuw. Het monumentale bad maakt het plaatje compleet.

Ook achter de deuren van de slaapkamer wacht een bijzondere kunstschat. Boven het bed hangt Venere nella fucina di Vulcano van François Boucher, een schilderij dat mogelijk ooit bedoeld was voor de slaapkamer van koning Lodewijk XV in het Château de Marly.

Een betoverende tuin vol kunst

Na al die kunstschatten binnen wacht buiten nog een verrassing. Rondom de villa ligt een schitterende tuin van ruim drieduizend vierkante meter, die Paolo Zani liet aanleggen als een natuurlijke voortzetting van zijn verzameling. Kunst en natuur gaan er voortdurend met elkaar in gesprek.

De tuin is een verrassende mix van Italiaanse, Franse en Engelse tuinstijlen. Strakke hagen en geometrische vormen worden afgewisseld met romantische doorkijkjes, fonteinen, beelden en waterpartijen.

Een van de mooiste plekjes is het ninfeo, met een vijver vol waterlelies, lotusbloemen en kleurrijke koikarpers. Tussen het groen duiken historische sculpturen, vazen en fonteinen op, waardoor je ook buiten voortdurend iets nieuws ontdekt.

Praktische informatie voor je bezoek aan Casa Museo Zani

Je vindt Casa Museo Zani aan de Via Fantasina 8 in Cellatica, op korte afstand van Brescia. Het museum is uitsluitend op reservering en met een rondleiding te bezoeken. Je krijgt de verhalen achter de kunstwerken te horen en wordt gewezen op details die je anders gemakkelijk over het hoofd zou zien.

Reserveer je bezoek vooraf via de website van de Fondazione Zani. Daar vind je ook de actuele openingstijden, toegangsprijzen en informatie over tentoonstellingen en evenementen. Bij het museum vind je ook een auditorium, een boekwinkel en een café.