Op fietsvakantie in Lombardije – langs de Mincio en de Po naar Mantova en Grazie

We hebben dit jaar al vele uithoeken van Italië verkend, per auto, trein, Vespa en te voet. Tijd om ook eens op de fiets te stappen, niet voor een dagtour maar voor een veelzijdige fietsvakantie tussen Mantova en het Gardameer.

Je kunt zo’n reis uiteraard op eigen houtje organiseren, maar het kan ook via Onderweegs in Italië. Zij regelen dan alles, van de overnachtingen tot, zo nodig, de (elektrische) fietsen, al kun je ook je eigen fiets mee naar het startpunt nemen.

Het enige dat jij moet doen, is een van de op maat gemaakte routes kiezen die het team van Onderweegs in Italië heeft uitgestippeld. Ciao tutti’s Tim koos voor de achtdaagse fietsvakantie in Lombardije, met weinig hoogteverschil maar veel hoogtepunten, van Mantova en Solferino tot Borghetto sul Mincio en Peschiera del Garda.

Vertrek vanuit Volta Mantovana

Tim: ‘Het begin- en eindpunt van deze reis is B&B Casale Onida, een oude boerderij uit de zeventiende eeuw, gelegen te midden van de Colline Moreniche, de Morenische heuvels, vlak bij het plaatsje Volta Mantovana.

De vriendelijke gastheer Luigi serveert me ’s ochtends persoonlijk mijn ontbijt. Terwijl ik geniet van een cappuccino check ik in de speciale app van Onderweegs in Italië de route van de eerste fietsdag van deze reis.

Met een volle maag én een goed opgeladen powerbank vertrek ik richting Mantova. Een daling van ruim negentig tot nog geen twintig meter boven zeeniveau, dus als het goed is voert de route vooral heuvelafwaarts.

Over de Ponte Visconteo in Valeggio sul Mincio

De route begint al meteen goed. Door uitgestrekte velden met gewassen en weilanden steek ik de grens tussen de regio’s Lombardije en Veneto over.

De eerste stop is de Ponte Visconteo bij Valeggio sul Mincio. Deze brug werd in 1395 gebouwd in opdracht van de hertog van Milaan, Gian Galeazzo Visconti, die eigenlijk een dam wilde aanleggen, om Mantova af te sluiten van het water van de Mincio, de rivier die vanuit het Gardameer langs Mantova naar de Po stroomt.

Met twee hoge vestingmuren werd de brug verbonden met het Castello Scaligero, het kasteel dat iets hogerop staat.

Het was een slim idee van Visconti om Mantova droog te leggen. Daarmee zou de vaarroute van de Mantovani naar het Gardameer afgesloten zijn, waardoor ook Venetië, een nog grotere rivaal, geen bedreiging meer kon vormen.

De Mincio was namelijk de enige bevaarbare rivier om vanaf de Adriatische Zee met een vloot het Gardameer te bereiken. Hij dacht dus twee vliegen in één klap te slaan maar door verschillende gebeurtenissen en technische complicaties is het plan van de dam nooit voltooid.

Sinds de jaren twintig van de vorige eeuw overspant de brug niet alleen de Mincio, maar ook het parallel lopende Seriola-kanaal en het Virgilio-kanaal, dat tijdens het fascistische regime werd uitgegraven.

Beide doen dienst als irrigatiekanalen om de landbouwgronden van de Povlakte en het gebied tussen de rivieren de Mincio en de Chiese van water te voorzien.

In de jaren vijftig werd het Canale Diversivo Mincio aangelegd om het dorp Borghetto te beschermen tegen overstromingen. Als je de brug oversteekt, zie je het dorpje aan je rechterhand. Later deze reis kom ik hier nog terug, nu gaat de route verder richting Villafranca.

Langs het Castello Scaligero in Villafranca

Ook in Villafranca is er een Castello Scaligero. De Della Scala-dynastie heerste van 1262 tot 1387 over Verona en omstreken en bouwde in totaal meer dan veertig kastelen in en rondom Verona, de Povlakte en langs de oevers van het Gardameer.

Samen met onder meer het kasteel in Valeggio sul Mincio maakte het Castello Scaligero in Villafranca deel uit van de zogenaamde Serraglio, een zestien kilometer lange verdedigingslinie bestaande uit wallen, grachten, waterwegen en vestingwerken die werden gebouwd om het grondgebied te beschermen tegen invallen vanuit Milaan en Mantova.

Het kasteel van Villafranca speelde een sleutelrol in dit systeem, vanwege de ligging langs belangrijke communicatieroutes.

Je kunt het kasteel bezoeken, waarbij je de authentiek ingerichte kamers kunt zien. Ook wordt het kasteel gebruikt voor festiviteiten.

Na Villafranca trap ik verder zuidwaarts. Ik houd even pauze in het dorpje Mozzecane en dan passeer ik de regiogrens weer. Ik passeer Roverbella en rijd door het Parco del Mincio, een  prachtig natuurgebied, met rustige fietspaden.

Van midden in de natuur naar het levendige Mantova

Uiteindelijk fiets ik over een dijk in de Mincio de stad Mantova in. Binnen een paar minuten van de rust van de natuur naar het gezellige, levendige centrum.

Er is van alles te bekijken en te doen in Mantova, zoals een bezoek aan het vorig jaar geopende Museo Virgilio in het Palazzo del Podestà, aan het Piazza delle Erbe, dat geheel gewijd is aan de in Mantova geboren Romeinse dichter. Hier dompel je je even helemaal onder in de wereld en het werk van Vergilius.

Je kunt ook naar het Palazzo Ducale, met de beroemde Camera degli Sposi, of naar het archeologisch museum met de aandoenlijke zesduizend jaar oude elkaar omhelzende skeletten, de Amanti di Valdaro.

Even verderop ligt mijn verblijf, het Grand Hotel San Lorenzo, met ruime kamers en, zo zeggen ze zelf, het ‘mooiste dakterras van Mantova’.

Als je wat meer tijd hebt, mag je ook Palazzo Te niet overslaan, met zo’n veertig zalen en kamers die door Giulio Romano, de lievelingsleerling van Rafaël, zijn voorzien van fantastische fresco’s.

Op de pedalen langs de Po

Na het ontbijt rijd ik Mantova aan de zuidkant uit en volg ik de route naar het fietspad langs het Canale Fossetta. Even later sta ik op een dijk met uitzicht op de Po, waar locals hun creativiteit de vrije loop hebben gelaten.

Ik stap even af bij het uitzichtpunt Cento Chiodi, dat is vernoemd naar de gelijknamige film uit 2007, die zich afspeelt langs de oevers van de Po.

De weg gaat daarna stroomopwaarts over de dijk. Zo’n twintig kilometer lang is er niets dan natuur, alleen af en toe een auto die langsrijdt of een boer op een tractor in de verte. Verder alleen de brede, traag stromende Po.

Als de rivier een sterke bocht naar links maakt, op de plek waar de zijrivier de Oglio in de Po stroomt, laat ik de Po achter me en volg de Oglio. Al snel kom ik bij een van de weinige pontonbruggen van Lombardije; de Ponte di Torre d’Oglio, die in 1926 in gebruik is genomen.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de brug gebombardeerd en niet lang daarna weer gerepareerd. Deze schilderachtige brug is ook te zien in meerdere films waaronder Novecento van Bernardo Bertolucci.

Na de brug vervolg ik de route langs het water en uitgestrekte velden, tot een kilometer voor Castellucchio, waar B&B Viridarium ligt. Eigenaresse Cristina laat me mijn prachtige kamer zien.

Santuario della Beata Vergine delle Grazie

Cristina geeft me de tip om voor het diner nog even naar Grazie te fietsen, voor een bezoek aan het Santuario della Beata Vergine delle Grazie.

Het in gotische stijl opgetrokken heiligdom heeft een entree met zestiende-eeuwse fresco’s die scènes uit de geschiedenis van Grazie uitbeelden. Het portaal, in rood marmer, draagt het opschrift Sacrum Celesti Regine dicatum, gewijd aan de hemelse koningin, op de architraaf.

De oorsprong van de kerk gaat terug tot de dertiende eeuw. Op een kleine landtong stond in die tijd een klein altaar met een afbeelding van de Madonna met Kind dat door de lokale bevolking vereerd werd.

In de loop der jaren werd het kleine altaar steeds groter en werd er een kapel voor gebouwd om het te beschermen tegen de elementen. De belangstelling nam steeds verder toe en tegen het einde van de veertiende eeuw liet Francesco Gonzaga, de heerser van Mantova, een heiligdom bouwen, als dank aan Maria die een einde had gemaakt aan de pest die Mantova had geteisterd.

Sinds de bouw namen de pelgrimstochten naar deze plek toe. Zelfs keizer Karel V van Habsburg en paus Pius II kwamen er bidden.

Het schilderij wordt nog steeds in de kerk bewaard, boven het hoofdaltaar. Het toont de Madonna met het Kind in haar armen, dat haar gezicht zachtjes aanraakt. Hoewel er geen röntgenonderzoek is uitgevoerd, is het aannemelijk dat deze afbeelding de originele is die ooit leidde tot de bouw van het heiligdom.

Opvallend zijn de tachtig nissen langs de wanden waarin levensgrote beelden van papier-maché episodes uit het leven van Maria uitbeelden.

Een krokodil aan het kerkplafond

Dan is er nog de opgezette krokodil die sinds de vijftiende of zestiende eeuw aan het plafond hangt. Het plaatsen van krokodillen, maar ook draken en slangen, had een symbolische betekenis. Deze dieren werden in het christendom vaak geassocieerd met het kwaad en beschouwd als verschijningen van de duivel.

Het vastketenen van het dier hoog in het kerkgewelf betekende het onschadelijk maken, het afschermen van het kwaad. Tegelijkertijd was het een waarschuwing aan de gelovigen.

Kleurrijke kunstwerken tijdens de Fiera delle Grazie

Na dit bijzondere bezoek fiets in terug naar Viridarium, waar Cristina me vertelt dat op 14 en 15 augustus op het plein voor de kerk de Fiera delle Grazie wordt gehouden.

Tientallen kunstenaars van over de hele wereld komen samen om op het asfalt reproducties van beroemde religieuze schilderijen of fantasierijke afbeeldingen van de Madonna te schilderen.

De bisschop zegent de krijtjes en de Madonnari, zoals de kunstenaars worden genoemd, gaan aan de slag om het plein om te toveren tot één groot canvas.

foto’s: liberatiarts.com

Cristina zelf schildert ook graag én ze is een begenadigd kokkin. Na een dag op de fiets geniet ik van haar kookkunsten, terwijl ik me ook alweer verheug op alle moois dat ik tijdens de volgende etappe zal ontdekken en dat ik in een volgende blog met jullie deel.’

Op pad met Onderweegs in Italië

Tim fietst acht dagen door Lombardije, voor een groot deel door de Povlakte, met maar weinig hoogteverschillen, maar in het aanbod van Onderweegs in Italië vind je veel meer fietstochten in Italië. Stuk voor stuk prachtige routes van verschillende niveaus, van Friuli-Venezia Giulia tot Puglia, van Piemonte tot Sicilië.