Sentiero dei Fiori – een van de spectaculairste wandelingen in de Italiaanse bergen

Ten noorden van Brescia ligt een van de mooiste gebieden van de Italiaanse Alpen. De uitgestrekte Valcamonica staat wereldwijd bekend om de duizenden prehistorische rotstekeningen, maar heeft meer te bieden dan deze archeologische schatten.

Aan het einde van de vallei, waar de bergen steeds hoger worden, ligt het sfeervolle bergdorp Ponte di Legno.

In de zomer is dit het kloppend hart van een waar outdoorparadijs, met spectaculaire wandelroutes, uitdagende via ferrata’s en talloze andere bergactiviteiten, zoals het Sentiero dei Fiori.

Deze indrukwekkende wandeling loopt door de bergen op de grens van de regio’s Lombardije en Trentino-Alto Adige en behoort tot de mooiste wandelroutes van Italië.

Pad van de bloemen

De naam Sentiero dei Fiori, letterlijk ‘pad van de bloemen’, doet vermoeden dat je over groene Alpenweiden wandelt, maar niets is minder waar. De route voert hoog boven de boomgrens, langs steile rotswanden en smalle bergkammen op ruim drieduizend meter hoogte.

Een groot deel bestaat uit een uitdagende via ferrata, waarbij je gezekerd over de rotsen klimt. Het absolute hoogtepunt zijn de twee spectaculaire hangbruggen die de bergkammen op duizelingwekkende hoogte met elkaar verbinden.

Toch doet het Sentiero dei Fiori haar naam meer dan eer aan. Tussen de kale rotsen en het ruige hooggebergte bloeien, ondanks de extreme omstandigheden, verrassend veel kleurrijke alpenbloemen.

Juist het contrast tussen de ongerepte natuur, de imposante bergwereld en de kwetsbare bloemen maakt deze tocht tot een onvergetelijke ervaring en een van de mooiste van de Italiaanse Alpen.

Dwars door het decor van de Eerste Wereldoorlog

Maar het Sentiero dei Fiori is meer dan alleen een spectaculaire bergtocht. De route voert je dwars door het decor van een van de strijdlinies tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Je wandelt over oude militaire paden, door tunnels en langs verdedigingswerken die ruim honderd jaar geleden door Italiaanse soldaten hoog in de bergen zijn aangelegd.

Erwin neemt je mee langs deze indrukwekkende overblijfselen, met tegelijkertijd achter iedere bergkam weer een adembenemend uitzicht.

Van Passo del Tonale naar Passo Presena

Erwin: ‘Wanneer ik ’s ochtends mijn ogen open, zie ik boven Ponte di Legno een strakblauwe lucht. Perfect wandelweer voor deze uitdagende tocht.

Vanuit het pittoreske dorp zijn de grillige bergkammen van het Adamello-massief al goed te zien. Het is bijna niet voor te stellen dat ik over deze ruige bergkam zal wandelen.

Bij Passo del Tonale, op de grens van Valcamonica in Lombardije en Val di Sole in Trentino-Alto Adige, ontmoet ik berggids Renzo. Op ruim achttienhonderd meter hoogte stappen we in de Paradiso-gondel, die ons in enkele minuten naar Passo Paradiso op bijna zesentwintighonderd meter hoogte brengt.

Al snel verdwijnen de laatste bomen uit beeld en bevinden we ons in een indrukwekkend granieten maanlandschap.

We stappen over op de Presena-gondel, die ons naar het startpunt van de wandeling brengt, bij Passo Presena op drieduizend meter hoogte. Zodra de deuren opengaan, ontvouwt zich een panorama dat nauwelijks in woorden te beschrijven is.

Aan de ene kant rijst het indrukwekkende Adamello-massief op, met uitgestrekte gletsjers, terwijl aan de andere zijde de Presena-gletsjer schittert, met ver onder ons Passo Paradiso.

Start van het Sentiero dei Fiori

Na nog een laatste blik op het uitzicht is het tijd om te beginnen aan het iconische Sentiero dei Fiori. Voor de volledige route staat een wandeltijd van ongeveer vijf uur, al hangt dat natuurlijk sterk af van je tempo, het aantal pauzes en, zoals in mijn geval, hoeveel foto’s je onderweg maakt.

De wandeling start in westelijke richting. Het pad loopt licht af en is goed begaanbaar, al zorgen grote granieten rotsblokken voor de nodige afwisseling.

We wandelen over de zuidflank van de bergkam en dankzij het stralende weer voelt het, ondanks de hoogte van drieduizend meter, verrassend aangenaam aan. Onze eerste bestemming is Passo Lago Scuro, op ongeveer een uur wandelen vanaf het startpunt.

Onderweg worden we voortdurend getrakteerd op prachtig uitzicht over het Lago Scuro. Het diepblauwe bergmeer steekt schitterend af tegen het grijze graniet en vormt een fraai contrast met het ruige berglandschap.

Op de achtergrond klinkt het aanhoudende gebulder van de waterval, die het smeltwater van de Amadello-gletsjer afvoert.

Ondanks de kale omgeving bloeien langs het wandelpad verrassend veel alpenbloemen. Hun felle kleuren steken prachtig af tegen de grijze rotsen en herinneren eraan waarom deze spectaculaire bergroute de naam Sentiero dei Fiori draagt.

Wandelen door stenen loopgraven

Na iets minder dan een uur wandelen zien we hoog boven ons Passo Lago Scuro liggen. Om de bergpas op bijna drieduizend meter hoogte te bereiken, moeten we in korte tijd flink wat hoogtemeters overbruggen.

Met behulp van de aangebrachte staalkabels klauteren we vrijwel recht omhoog. De inspanning wordt al snel beloond, want eenmaal boven staan we letterlijk midden in de geschiedenis van de Eerste Wereldoorlog.

Op deze historische bergpas wandel je door de voormalige stenen loopgraven vanwaar Italiaanse soldaten het front met het Oostenrijks-Hongaarse Rijk bewaakten.

Direct achter de loopgraven liggen de indrukwekkende overblijfselen van het grootste en best bewaarde militaire dorp uit de Guerra Bianca, ‘witte oorlog’, zoals de strijd in dit hooggebergte tijdens de Eerste Wereldoorlog wordt genoemd.

Nu geniet je hier van de eindeloze vergezichten. Onder me zie ik zelfs een groepje Alpensteenbokken dat tussen de rotsen op zoek is naar voedsel.

Het is bijna onvoorstelbaar dat zich op dezelfde plek ruim honderd jaar geleden een van de zwaarste frontlinies van Europa bevond. Onder barre omstandigheden, met temperaturen die konden dalen tot maar liefst min eenenveertig graden, waren Italiaanse en Oostenrijks-Hongaarse soldaten hier in een meedogenloze strijd verwikkeld. Het contrast tussen de serene rust en de aangrijpende geschiedenis maakt deze plek indrukwekkend.

Naar het hoogste punt van het Sentiero dei Fiori

Na een welverdiende pauze is het tijd voor de  klim richting de Corno di Lago Scuro. We volgen een pad dat ruim honderd jaar geleden door Italiaanse soldaten werd aangelegd.

Op deze onherbergzame bergkam bouwden zij voetpaden, tunnels en zelfs twee bruggen om de strategische positie te kunnen verdedigen. Het is onwerkelijk te beseffen dat deze route ooit onderdeel was van de frontlinie.

Via een steile trap, die eindeloos hemelwaarts lijkt te lopen, klimmen we langs de vele overblijfselen aan de hevige gevechten die zich hier hebben afgespeeld. Oude uitkijkposten, schuilplaatsen en resten van prikkeldraad vertellen het verhaal van een tijd waarin deze bergkam allesbehalve een toeristische wandelroute was.

Met iedere hoogtemeter wordt het uitzicht spectaculairder en verschijnt in de verte voor het eerst het volgende hoogtepunt van het Sentiero dei Fiori: de twee iconische hangbruggen.

Vlak voordat we de top bereiken, verlaten we de route en lopen we via een smalle tunnel uit oorlogstijd naar de andere zijde van de berg.

Adembenemende panorama’s op ruim drieduizend meter hoogte

Na een kort stuk klauteren staan we op de top van de Corno di Lago Scuro, vanwaar zich een adembenemend panorama over de omliggende bergtoppen en gletsjers ontvouwt. Ook het voormalige militaire dorp op de Passo Lago Scuro is goed te zien. Op dit punt voelt het alsof we ons op het dak van de wereld bevinden.

Boven op de top nemen we eerst de tijd voor een welverdiende lunch. Daarna is het moment aangebroken om onze via ferrata-uitrusting aan te trekken, bestaande uit een klimgordel met twee speciale karabijnhaken die via een schokabsorber met elkaar zijn verbonden. Zo kun je jezelf voortdurend zekeren aan de staalkabel die langs de route is aangebracht.

Al snel wordt duidelijk waarom deze veiligheidsmaatregelen noodzakelijk zijn. Het pad verandert regelmatig in een smalle richel, met steile en diepe afgronden.

Ver beneden ons ligt Ponte di Legno, bijna niet te zien tussen de hoge bergtoppen die het dorp volledig omsluiten. Iedere stap vraagt om concentratie, maar tegelijkertijd word je continu beloond met indrukwekkende uitzichten.

Over twee iconische hangbruggen

Langzaam komen we steeds dichter bij het absolute hoogtepunt van het Sentiero dei Fiori: de twee iconische hangbruggen waar deze wandelroute zo bekend om staat.

De bruggen, met een lengte van respectievelijk vijfenvijftig en vijfenzeventig meter, zweven tientallen meters boven de smalle bergkam die bekendstaat als de Gendarme di Casamadre.

Het oversteken is zonder twijfel het spectaculairste en uitdagendste deel van de wandeling; een ervaring die je niet snel zult vergeten.

Vind je de hangbruggen toch een stap te ver, dan is er een alternatief. Via de Galleria del Gendarme, een tunnel uit de Eerste Wereldoorlog, kun je verder zonder de bruggen over te steken.

Ook dat is een bijzondere ervaring, waarbij je opnieuw wordt herinnerd aan de indrukwekkende geschiedenis van deze bergkam.

Nadat ik mezelf heb gezekerd aan de staalkabel is het tijd voor de oversteek. Voorzichtig zet ik mijn eerste stappen op de hangbrug, terwijl onder mij de diepte zichtbaar is. De treden liggen dicht op elkaar, waardoor je met kleine passen naar de overkant loopt.

Halverwege blijf ik heel even stilstaan. Onder mij zie ik de schaduw van de brug en mijn eigen silhouet over de rotsen bewegen, terwijl om mij heen de imposante bergwereld zich uitstrekt.

Aan het einde van de eerste brug sta ik op een smalle rotspunt, waar direct de tweede hangbrug begint. Nogmaals steek ik over en zet ik geconcentreerd stap voor stap naar de overzijde, waar mijn voeten weer stevig op de rotsen staan.

Terwijl we onze tocht vervolgen, kijk ik nog een keer achterom. Onwillekeurig dwalen mijn gedachten af naar de soldaten die hier ruim honderd jaar geleden dezelfde bergkam overstaken. Destijds zonder moderne veiligheidsmiddelen en over veel eenvoudiger – en dus gevaarlijker – bruggen.

Galleria del Gendarme

Via een smalle richel bereiken we de andere zijde van de Galleria del Gendarme, de historische tunnel die als alternatief dient voor de hangbruggen. Ook als je de bruggen hebt overgestoken, is een bezoek aan deze tunnel absoluut de moeite waard.

Met alleen het licht van je telefoon loop je  de aardedonkere gang in, waar de ongelijke ondergrond je voortdurend dwingt goed op te letten.

Aan de andere zijde wacht opnieuw een spectaculair uitzicht, waarbij de eerste hangbrug tussen de steile rotswanden lijkt te zweven.

Langs smalle richels naar de Passo del Castellaccio

Vanaf hier is het nog een korte klim naar de Passo del Castellaccio. Dit laatste deel van de via ferrata voert langs enkele spannende houten bruggen en talloze overblijfselen uit de Eerste Wereldoorlog.

Bij de bergpas, gemarkeerd door een groot houten kruis met prikkeldraad, trekken we onze speciale uitrusting uit. Mijn helm houd ik nog even op, want de afdaling voert over grote granieten rotsblokken waar een misstap zo is gemaakt. Nog even geniet ik van het indrukwekkende panorama, voordat we aan de afdaling beginnen.

De afdaling blijkt pittiger dan verwacht. De vermoeidheid begint langzaam in de benen te kruipen en tussen de grote rotsblokken is het voortdurend zoeken naar de juiste route.

Gelukkig wijzen de rood-witte markeringen ons de weg. Met iedere meter die we dalen komen de helderblauwe Laghi di Monticello dichterbij.

Onderweg worden we opnieuw verrast door een groep Alpensteenbokken. Het blijft een fascinerend gezicht hoe deze dieren zich ogenschijnlijk moeiteloos over de steile rotswanden bewegen.

Een monument om stil van te worden

Als we weer beneden zijn, wandelen we langs het indrukwekkende Monumento alla Fratellanza, een monument dat zowel de Italiaanse en Oostenrijks-Hongaarse soldaten herdenkt die tijdens de Guerra Bianca in het Adamellomassief om het leven kwamen.

Een indrukwekkende herinnering aan een van de zwartste hoofdstukken uit de geschiedenis van deze bergen.

Voordat we met de Paradiso-gondel terugkeren naar Passo del Tonale, brengen we nog een bezoek aan de voormalige militaire tunnel, de Galleria Paradiso.

De tentoonstelling Suoni e voci della Guerra Bianca (geluiden en stemmen van de witte oorlog) brengt aan de hand van foto’s, voorwerpen, filmbeelden en geluidsfragmenten de gebeurtenissen uit de Eerste Wereldoorlog op indrukwekkende wijze tot leven.

Na alle spectaculaire uitzichten, de uitdagende via ferrata en bijzondere verhalen uit het verleden keren we terug naar het dal. Het Sentiero dei Fiori heeft daarmee niet alleen indruk gemaakt door haar ruige berglandschap, maar ook door de geschiedenis die hier achter iedere rots verborgen ligt.

Ontspannen in de wellness

Na zo’n wandeling is er geen betere afsluiting dan een bezoek aan de wellness van ons hotel, Blu Hotel Acquaseria. Hier komen lichaam en geest weer helemaal tot rust.

De wellness beschikt over een biosauna, Finse sauna en stoombad, met buitenjacuzzi en ijswaterval voor de nodige afwisseling.

In de sfeervolle ontspanningsruimte, waar je kunt genieten van een kop kruidenthee, is het heerlijk nagenieten van alle indrukken die deze bijzondere wandeling heeft achtergelaten.

Culinair genieten bij Blu Hotel Acquaseria

’s Avonds schuiven we aan in het restaurant van Blu Hotel Acquaseria. De avond begint met een frisse witte wijn van wijnhuis Cesconi, gemaakt van de Nosiola-druif. Een perfecte begeleider van de verfijnde gerechten die volgen.

Als voorgerecht geniet ik van strigoli met een romige crème van pijnboompitten, subtiel op smaak gebracht met koriander. Daarna volgt een perfect gegaarde tagliata, geserveerd met caponata.

Als afsluiting verrast de chef met een eigentijdse variant van de klassieke millefoglie, met een zachte vanillecrème en krokante stukjes amandel. Daarmee komt er een dolce einde aan een indrukwekkende dag vol avontuur in de bergen rond Ponte di Legno.

Praktische informatie Sentiero dei Fiori

Het Sentiero dei Fiori is doorgaans geopend in juli, augustus en september, afhankelijk van de sneeuwcondities. Op deze website vind je alle actuele informatie over de wandelroute, inclusief eventuele bijzonderheden en handige tips voor onderweg.

Loop je voor het eerst een via ferrata? Dan is het verstandig om deze route samen met ervaren wandelaars of onder begeleiding van een lokale berggids af te leggen. Tijdens de wandeling is het bovendien verplicht om de juiste veiligheidsuitrusting te dragen, waaronder een klimgordel, via ferrata-set en helm.