Palazzo Pamphilj – bezoek de Braziliaanse ambassade aan Piazza Navona in Rome

Twee keer per week wordt er een gratis rondleiding gegeven in het prachtige Palazzo Pamphilj in Rome, waar de Braziliaanse ambassade zetelt. Een unieke manier om een kijkje te nemen in een van de mooiste palazzi van Rome.

Marc neemt je graag mee naar deze bijzondere plek aan een van de bekendste pleinen van de Eeuwige Stad.

Zetel van de Braziliaanse ambassade

Marc: ‘Een aantal ambassades in Rome is gevestigd in historische palazzi. De bekendste is de Franse ambassade, in het monumentale Palazzo Farnese. Ook de Braziliaanse ambassade heeft zo’n groots onderkomen: het Palazzo Pamphilj, aan Piazza Navona.

Het palazzo staat in de zuidwestelijke hoek van het plein, tegenover de Fontana del Moro, naast de Sant’Agnese in Agone.

Via een binnenplaats en een trap kom je op de piano nobile van het palazzo, de eerste verdieping. Een gang met borstbeelden voert naar rijk ingerichte vertrekken. Veel daarvan worden nog gebruikt door de ambassade.

De meeste zalen stralen nog altijd hun vroegere glorie uit, zoals de grote zaal waar werd gedanst en muziek werd gemaakt.

Erfenis van de familie Pamphilj

De Brazilianen kochten het palazzo in 1960, nadat het eeuwenlang in bezit was geweest van de machtige familie Pamphilj. Die familie heeft nog meer monumentale gebouwen nagelaten in Rome.

De belangrijkste twee zijn de Galleria Doria Pamphilj, een museum aan de Via del Corso, en Villa Doria Pamphilj, in het grootste park van Rome, die vaak door de Italiaanse regering wordt gebruikt voor ontvangsten.

De wieg van de familie Pamphilj stond in Gubbio, in Umbrië, waar ze een prominente rol innam in het bestuurlijke en militaire gezag. Rome lonkte.

Aan het einde van de vijftiende eeuw verhuisde de familie naar de Eeuwige Stad, toen Antonio Pamphilj een belangrijke functie aan het pauselijk hof kreeg, als procuratore fiscale.

Ze vestigden zich in 1470 aan wat nu het Piazza di Pasquino is, om de hoek bij het oude Campus Agonis, het plein waar onder de Romeinse keizer Diocletianus werd gestreden en paardenraces werden gehouden (in deze blog lees je daar meer over).

De ambitieuze Antonio zorgde dat zijn zoon Angelo Benedetto trouwde met Emilia Mellini, min of meer zijn buurmeisje. De familie Mellini bezat drie gebouwen aan de zuidwestkant van het plein.

De macht en het aanzien van de Pamphilj’s stegen, ook door andere strategische huwelijken. Dat werd bezegeld met een indrukwekkend palazzo. De bestaande gebouwen van de familie werden afgebroken en op die plek verrees in 1630 een palazzo in de stijl van de late renaissance.

De familie kreeg ook een eigen wapen: een duif met een olijftak en daarboven drie gouden lelies.

Innocentius X – een Pamphilj-paus

In de tussentijd bouwde kardinaal Giovanni Battista Pamphilj aan zijn carrière. In 1644 werd hij tot paus gekozen, als Innocentius X.

Innocentius X was een grillige, achterdochtige bestuurder. In een beroemd portret dat van de paus werd gemaakt door de Spaanse schilder Velázquez (nu te zien in de Galleria Doria Pamphilj), kun je zowel de achterdocht en autoritaire instelling van de man lezen als zijn intelligentie. Volgens de overlevering zei de paus troppo vero (het lijkt té goed) toen hij het te zien kreeg.

Innocentius was niet echt een kunstliefhebber, maar hij zette wel kunst in ter meerdere eer en glorie van zichzelf en zijn familie. Daarom gaf hij architect Girolamo Rainaldi opdracht het palazzo verder uit te breiden en te verfraaien.

Vooraanstaande schilders werden ingehuurd om de drieëntwintig kamers op de piano nobile te verfraaien.

Het palazzo van Donna Olimpia

Toen Giovanni Battista paus was geworden, gaf hij het palazzo in bruikleen aan zijn schoonzus, die op jonge leeftijd met zijn oudere broer Pamphilio was getrouwd.

Olimpia Maidalchini heette ze. In de wandeling werd ze Donna Olimpia genoemd, of la papessa. Ze werd al snel een van de machtigste vrouwen in het Rome van de zeventiende eeuw. Ook zij werd vereeuwigd door Velázquez:

Als je door haar privévertrekken loopt, moet je je fantasie gebruiken. Er zijn weinig visuele verwijzingen overgeleverd naar de grote rol die ze heeft gehad.

De royale bruidsschat die Olimpia Maidalchini inbracht bij haar huwelijk, heeft de carrière van haar zwager enorm geholpen. Toen hij eenmaal paus was geworden, werd ze een van zijn belangrijkste adviseurs. Belangrijke benoemingen, grote uitgaven, je kon niet om Donna Olimpia heen.

Voor geheim overleg werd een ingang aan de achterkant van het palazzo gebruikt. Een Romeins gezegde uit die tijd luidde: qui porta trova la porta – wie wat meebrengt, vindt de deur geopend. Met andere woorden: voor wat, hoort wat.

De galerij van Borromini

Een van de uitbreidingen van het palazzo werd rond 1648 uitgevoerd door Francesco Borromini. Hij ontwierp een galerij van ruim drieëndertig meter lang en meer dan zeven meter breed, dwars op het palazzo.

Deze galerij vormde de verbinding tussen de representatieve zalen en de privévertrekken, maar ook tussen het palazzo en de aangrenzende Sant’Agnese in Agone. Paus Innocentius liet de bestaande kerk ingrijpend verbouwen, omdat hij er zijn grafkerk van wilde maken.

De ingang werd omgedraaid, van de Via dell’Anima naar Piazza Navona. Borrimini tekende ook voor de barokke voorgevel.

De galerij is het pronkstuk van het palazzo geworden. De versieringen waren bedoeld om de bezoeker te doordringen van de macht en het prestige van de familie.

Alle muren zijn weelderig versierd, maar de belangrijkste boodschap staat op het gewelfde plafond. Hier heeft de schilder Pietro da Cortona episodes afgebeeld uit de Aeneas, het beroemde werk van de Romeinse dichter Vergilius.

Het verhaal van Aeneas

De belangrijkste afbeelding prijkt uiteraard in het midden. Venus spoort Aeneas aan op pad te gaan. Ze geeft hem een helm en een schild voor de strijd die hij onderweg zal moeten leveren.

In het gedicht van Vergilius vlucht Aeneas uit het door de Grieken in brand gestoken Troje, zijn oude vader op de rug en zijn zoontje aan de arm. Na een reeks omzwervingen over zee met zijn kameraden komt hij aan in het huidige Lazio, waar hij besluit te blijven.

Voor Rome een belangrijke beslissing, want later zou een van de directe afstammelingen van Aeneas, Rhea Silvia, een affaire hebben met de oorlogsgod Mars. Ze raakte zwanger en beviel van een tweeling: Romulus en Remus.

In de scène het dichtst bij het raam dat uitkijkt op Piazza Navona zie je de godin Juno aan Aeolus, de god van de wind, om storm vragen. Ze heeft een hekel aan Aeneas. Dat is immers de zoon van Venus, die prins Paris verkoos boven haar.

Uiteindelijk zal dit leiden tot de Trojaanse oorlog. Daarin stond Juno achter de Grieken, tegen Aeneas, die verwant was aan de koning van Troje. Door de wraakgevoelens van Juno wordt de vloot van Aeneas uiteengeslagen.

Deze episode is een waarschuwing aan de toeschouwer: kijk wat er gebeurt als duistere krachten het voor het zeggen hebben.

Een symbolische duif

Maar duiven wijzen Aeneas de weg. Ook dit is symbolisch: de duif staat symbool voor Venus, maar maakt zoals gezegd ook deel uit van het familiewapen van de Pamphilj.

In een andere scène herstelt Neptunus de rust. Vertrouw op verstandige bestuurders, zoals die uit de familie Pamphilj, zo luidt de boodschap.

Daarnaast komen andere episodes uit de Aeneas voorbij, met onder andere het moment dat Aeneas een witte zeug met dertig biggen tegenkomt. Dit is het goddelijke teken dat hij zijn eindbestemming heeft bereikt.

Er komt veel strijd aan te pas, maar Aeneas’ zoon Ascanius zal Alba Longa stichten, dat bij de vulkaanmeren ten oosten van Rome lag. Romulus en Remus, nazaten van de koningen van Alba Longa, zullen Rome stichten.

Uitzicht op Bernini’s beroemde fontein

Als je door het raam in de galerij naar buiten kijkt, wordt je oog meteen naar de beroemde Fontana dei Quattro Fiumi getrokken, de fontein die ontworpen is door Bernini. Ook hierachter schuilt de hand van Donna Olimpia, zo wil het verhaal.

Borromini en Bernini waren beiden in de race voor de opdracht van de paus om een grote fontein te ontwerpen midden op ‘zijn’ plein. Borromini was bezig met de voorgevel van de Sant’Agnese, Bernini zocht eerherstel nadat zijn plan om twee grote klokkentorens aan de Sint-Pieter toe te voegen, onwerkbaar was gebleken.

Paus Innocentius vertrouwde Bernini eigenlijk niet zo, omdat dienst carrière een hoge vlucht had genomen onder de voorgaande paus, Urbanus VIII. Die behoorde tot de Barberini’s, rivalen van de familie Pamphilj.

Daarom klopte Bernini aan bij Donna Olimpia, met een geschenk: een schaalmodel van zijn ontwerp voor de fontein, uitgevoerd in zilver. Dat bracht Donna Olimpia ertoe de paus te adviseren de opdracht aan Bernini te gunnen.

Om te onderstrepen dat de familie Pamphilj deze fontein had laten bouwen, zette Bernini boven op de obelisk een duif met een olijftak in de bek, uit het familiewapen, als een uitgestoken hand naar de paus.’

Praktische informatie bezoek Palazzo Pamphilj

Wil je Palazzo Pamphilj ook bezoeken? Twee keer per week vindt er een rondleiding op de piano nobile van het Palazzo Pamphilj plaats, deels in het Italiaans en deels in het Portugees.

Deelname aan een rondleiding is gratis, maar je moet wel je identiteitsbewijs meenemen én verplicht reserveren. Dat kan via deze link, waar je ook de beschikbare dagen vindt, want die wisselen wel eens.