Gualdo Cattaneo & San Terenziano: twee verrassend veelzijdige dorpjes in Umbrië

San Terenziano en Gualdo Cattaneo zijn klein, gezellig en stevig verankerd in de heuvels tussen Todi, Montefalco en Bevagna, in een rustig en authentiek stukje Umbrië. Beide dorpjes tonen je graag hun verborgen schatten, van het Castello di San Terenziano tot de Rocca Sonora.

De eerste bisschop van Todi

San Terenziano is vernoemd naar de eerste bisschop van Todi, die onder de heerschappij van keizer Hadrianus samen met Flacco werd onthoofd. Volgens de overlevering brachten enkele christelijke vrouwen hun lichamen ’s nachts naar deze plek, waar ze werden begraven.

Midden in het dorp ligt de kerk van San Terenziano, die uit twee lagen bestaat: een oudere, sobere benedenkerk uit de elfde eeuw met daarbovenop een latere kerk.

Porchettiamo

Na ons bezoek aan de kerk belanden we op een gezellig marktje, met streekproducten, geroezemoes op het plein en de onweerstaanbare geur van versgebakken porchetta die je tegemoet zweeft.

Het heerlijke vlees is niet toevallig alomtegenwoordig hier, want San Terenziano was jarenlang de thuisbasis van Porchettiamo, het evenement dat volledig in het teken staat van porchetta.

Het rustige dorp veranderde dan een weekend lang in een levendige ontmoetingsplek vol lekkers. Dit jaar verhuist het populaire festival door de snelle groei naar Todi. Ben je daar in het weekend van 22 tot 24 mei 2026 in de buurt, ga dan zeker ook sfeer en porchetta proeven!

foto’s: Porchettiamo

Castello di San Terenziano

Vanaf het plein stap je bijna ongemerkt het domein van het Castello di San Terenziano binnen. Een vierkant kasteel, ooit gebouwd onder het wakend oog van Todi, met nog steeds het oude aquila-symbool in sommige stenen.

Opvallend is dat dit kasteel nog altijd bewoond is. De was hangt buiten, een scooter staat tegen een eeuwenoude muur, een kat is aan de wandel. Dat geeft het geheel een aangenaam, ongepolijst karakter. Je vindt er prachtige doorkijkjes.

De geschiedenis van het kasteel gaat terug tot de veertiende eeuw, maar de plek is nog veel ouder. In de Romeinse tijd stond dit gebied al bekend als loco petroso, een rotsachtige plek, met steengroeven van travertijn en kalksteen. Het zijn precies die warme, lokale steensoorten die nog altijd het uitzicht van het dorp bepalen.

Rocca Sonora – burcht vol verhalen

We rijden door naar Gualdo Cattaneo, dat hoger in de heuvels ligt, met uitzicht over wijn- en olijfboomgaarden zover het oog reikt. Als je het dorp binnenloopt, zie je de contouren van een driehoekige vesting opduiken: de Rocca Sonora.

De Rocca werd gebouwd aan het einde van de vijftiende eeuw, in opdracht van paus Alexander VI Borgia. Het is dan ook geen romantisch kasteel maar een doordacht verdedigingswerk, ontworpen in een tijd waarin oorlogsvoering veranderde door de opkomst van artillerie. De driehoekige vorm, met een centrale toren en ronde bastions, moest bestand zijn tegen belegeringen.

Binnenin ontvouwt zich een andere wereld. Vijf verdiepingen die zijn verbonden door smalle trappen en gangen huisvesten onder meer een wapenkamer, een keuken en het verblijf voor de kasteelheer.

Ondergronds loopt een netwerk van tunnels, het zogenaamde sumercio, met opslagplaatsen, wachtruimtes en zelfs een waterreservoir. Alles was erop gericht om hier zo lang mogelijk stand te kunnen houden.

Wat het extra bijzonder maakt, is hoe tastbaar die geschiedenis nog is. Op de muren zie je inscripties van mensen die hier ooit verbleven, van soldaten tot passanten: namen, krabbels, kleine sporen van leven die de tijd hebben overleefd.

De muren zijn dik, koel en resoneren, een detail dat de vesting de naam Rocca Sonora opleverde. Volgens oude verhalen reisden stemmen en geluiden door de tunnels en gangen, zeker tijdens nachtwachten.

Boven wacht een uitzicht dat het hele gebied in één blik samenvat: een open landschap van heuvels, wijngaarden en zilvergroene olijfbomen dat zich in alle richtingen uitstrekt.

Het dorpsleven onder de muren

Onder de muren van de Rocca ontvouwt zich een klein maar levendig dorpscentrum. Het piazza vormt het kloppend hart. Kinderen spelen er, iemand leest een krant in de zon en vanuit de bar klinkt het zachte gerinkel van koffiekopjes.

Wij lunchen bij Bistro Il Grottino, met uitzicht op het dorpsplein en de statige Rocca. Even verderop ligt Hosteria Il Grottino, de gastronomische tegenhanger die in de Michelin-gids staat.

Na de lunch bezoeken we de Chiesa dei Santi Antonio e Antonino. Van buiten oogt deze kerk eenvoudig, met een elegante renaissance-gevel in baksteen en een paar opvallende reliëfs die ooit deel uitmaakten van een ouder gebouw.

Binnen is het intiem, met een enkele beuk en enkele mooie details die je pas ziet als je even blijft kijken. Zo hangt er een verfijnd paneel uit de veertiende eeuw met een Madonna met Kind.

Het echte hoogtepunt zit echter onder de kerk: de romaanse crypte, volledig in steen, met sobere zuilen en kruisgewelven.

Sagrantino Balloon Challenge Cup

Net buiten Gualdo Cattaneo ligt het Parco Acquarossa, waar landbouw, natuur en evenementen elkaar afwisselen. Het grootste deel van het jaar is het er rustig maar in juli is het park het decor van een van de kleurrijkste evenementen van Umbrië: de Sagrantino Italian International Balloon Challenge Cup.

In de vroege ochtend stijgen tientallen luchtballonnen op, de ene nog bonter dan de andere. Ze drijven langzaam over het landschap dat zich onder hen uitrolt als een lappendeken van wijngaarden, bossen en slaperige gehuchten.

Het evenement is een echte wedstrijd, met teams uit verschillende landen. Als je het spektakel wil zien, moet je vroeg opstaan, maar dat is het meer dan waard. Het zachte ochtendlicht, het geluid van branders en de stilte tussen de heuvels zorgen voor een betoverende sfeer.

Omringd door kastelen

De omgeving rond Gualdo Cattaneo is bezaaid met kastelen, ooit gebouwd als een echt verdedigingssysteem in een gebied dat voortdurend onderwerp van strijd tussen steden als Spoleto, Todi en Foligno was.

Je vindt hier kastelen zoals Barattano, Torri, Ceralto en Pozzo, elk met hun eigen karakter. Niet elk kasteel is volledig toegankelijk of gerestaureerd: sommige zijn nog intact en te bezoeken, andere bestaan deels uit ruïnes of zijn enkel van buitenaf te bewonderen.

Wie zin heeft, kan er makkelijk een mooie rondrit van maken, langs dorpjes, olijfgaarden en onverwachte uitzichten tussen de kasteelstops.