Offida – ontdek de mooiste plekken binnen de middeleeuwse muren

In het zuiden van Le Marche ligt Offida, dat je omarmt met charme, historie en een ongeëvenaarde gastvrijheid. Vanessa van Agriturismo Villa Bussola neemt je er in deze blog mee naartoe om te laten zien hoe geschiedenis, traditie en het dagelijkse leven hier mooi samenkomen.

Vanessa: ‘Offida ligt hoog op een rotskam. Vanaf het grote parkeerterrein aan de Viale della Repubblica kun je al van het fantastische panorama over de glooiende heuvels genieten, met een landschap dat lijkt op een lappendeken van wijnvelden, bossen, olijfboomgaarden, boerderijen omringd door graan en zonnebloemen, kronkelende weggetjes en pittoreske dorpjes op de heuveltoppen, met in de verte de hoge bergen en de zee.

Monumento alle Merlettaie

Rechts van de parkeerplaats verrast Offida je meteen met haar imposante stadsmuren, die het historisch centrum nog altijd deels omringen.

Aan de voet van de muren vind je een fontein met een van de monumenten waar Offida enorm trots op is: het Monumento alle Merlettaie uit 1983. Het is een eerbetoon aan de kantklosvrouwen, van de hand van de lokale beeldhouder Aldo Sergiacomi, met indrukwekkende details in brons. In deze blog lees je meer over de kantklostraditie in Offida.

De muren werden waarschijnlijk tussen 1200 en 1300 gebouwd. Ooit omringden ze de hele stad, behalve het zuidelijke deel, omdat daar al natuurlijke verdedigingswerken waren, in de vorm van dichte bossen en rotsen.

De stadsmuren werden deels omgeven door een gracht, de Carbonara genaamd, met een ophaalbrug om Offida binnen te komen.

Middeleeuws strijdgewoel

Ik kan me het middeleeuwse strijdgewoel in het vredige stadje nauwelijks voorstellen, maar in de late middeleeuwen was dit deel van Italië voortdurend in conflict. Er woedde met name strijd tussen de Welfen (aanhangers van de paus) en de Ghibellijnen (aanhangers van de keizer).

Met Ascoli Piceno aan de ene kant en Fermo aan de andere, raakten plaatsen als Offida verwikkeld in de rivaliteit tussen de twee steden. Ze kozen partij voor de ene of de andere stad om bescherming te krijgen of om voordeel te halen uit de situatie.

Offida koos uiteindelijk definitief de kant van Fermo, maar Ascoli Piceno veroverde Offida in 1348 en legde het  flinke belastingen op. De sterke alliantie van Offida met Fermo leidde nog lange tijd na de inname tot aanhoudende conflicten en vijandigheden. In 1563 kwam Offida uiteindelijk onder het gezag van de bisschop van Ascoli Piceno en de Pauselijke Staat.

La Rocca di Offida

De hoofdtoren, La Rocca, werd op verzoek van paus Innocentius VIII aan het einde van de vijftiende eeuw gebouwd om de pauselijke macht te versterken. Je ziet dan ook het wapen van de paus op de toren prijken.

In 1493 werd de artillerie geplaatst, die later naar Loreto werd gebracht. Uiteindelijk kwam het tijdens de Napoleontische bezetting in handen van de Fransen.

Zorg voor een gewonde adelaar

Als je linksom rond de toren loopt, zie je de open ruimtes met de overblijfselen van de middeleeuwse poort, de toegangsboog en de gleuven van het valhek.

Een oudere man ziet me foto’s maken en vertelt me een wetenswaardigheidje. Hij vraagt of ik weet dat er begin twintigste eeuw een volière boven op de toren te vinden was? Er stond namelijk een dennenboom waarvan de wortels door het gewelf groeiden. Een gewonde adelaar was daar neergestreken.

De Offidani besloten de roofvogel tot zijn dood te verzorgen. Ze brachten hem vlees, wat in die tijd alleen bij speciale gelegenheden werd gegeten. De adelaar groeide uit tot een lokale trots. Er is zelfs een afdruk van de kop van die adelaar in het museum van beeldhouwer Sergiacomi te zien.

De man knikt me vriendelijk toe. Terwijl hij verder loopt, bedenk ik hoe mooi het is om zo trots op je eigen woonplaats te zijn dat je zo’n bijzonder verhaal deelt met iemand die je toevallig tegenkomt.

Ospedale Civile

Links van de toren staat het imposante Ospedale Civile, het voormalige burgerziekenhuis dat nu als specialistisch medisch centrum functioneert. De oorsprong gaat terug tot de twaalfde eeuw, toen het als liefdadigheidsinstelling werd gesticht.

In 1796 kreeg architect Pietro Maggi de opdracht voor een nieuw ziekenhuis, waarvoor helaas een deel van de vestingwerken binnen de muren gesloopt werd. Eeuwenlang kwam hier ook de Compagnia dei Battuti bijeen, een broederschap die hulp bood aan de minderbedeelden. Hun toewijding lijkt nog altijd in de muren te echoën.

Voor het gebouw staat het Monumento ai Caduti, met de namen van Offidani die omkwamen tijdens verschillende oorlogen.

Weg van de gouden slang

Vanaf het monument loop ik naar de Corso Serpente Aureo, de hoofdstraat die naar het hart van Offida leidt. De meningen over de oorsprong van deze naam zijn verdeeld. Volgens een oude legende trok op deze plek ooit een gigantische, goudkleurige slang voorbij, een verschijnsel dat de inwoners als brenger van geluk zagen.

Een andere legende vertelt over een zeer gehate gouverneur tegen wie de omliggende dorpen ten strijde trokken. Uit angst besloot hij al zijn goud om te laten smelten, in de vorm van een slang, om het vervolgens ondergronds te begraven, vermoedelijk onder deze weg. Niemand heeft de schat echter ooit teruggevonden.

Een derde en laatste legende vertelt over een heidense tempel die in de pre-Romeinse tijd in Offida stond en gewijd was aan een slang, Ophite of Ophis genaamd. Men geloofde dat de gouden slang wonderen kon verrichten en zieken kon genezen. De mensen begonnen de slang te aanbidden, waarna het dier het symbool van de stad werd.

De slang leeft onder meer voort in de naam van de hoofdstraat en het theater (daarover lees je verderop meer). Onder de bogen van de bar aan het einde van de Corso Serpente Aureo geniet ik van een caffè met een pasticcino, een zoete traktatie.

Piazza del Popolo – het hart van Offida

Aan het einde van de Corso kom je op het driehoekige Piazza del Popolo. Een bijzondere vorm voor een plein, maar desalniettemin zeer uitnodigend, warm en intiem en toch ook zeer levendig.

Het doet zijn naam eer aan, als plein van het volk is het echt het kloppend hart van Offida. Hier wordt op donderdagochtend markt gehouden, komen de Offidani op zondag na de kerkdienst een kopje koffie drinken en wandelen ze dagelijks voorbij, tijdens de passeggiata, om een praatje te maken met vrienden en kennissen.

Op dit plein worden verschillende feesten, concerten, sportevenementen, sagra’s en andere evenementen gehouden die telkens veel publiek trekken. Regelmatig is het ook de verzamelplek voor oldtimers. Ik sta opeens tussen kleurrijke Fiats en andere oude boliden.

Palazzo Comunale

Je kunt het beste vanaf het midden van het plein de historische pracht rondom bewonderen, met een interessante mix van bouwstijlen.

Als eerste valt het Palazzo Comunale op. Het is een genot om naar dit elegante stadhuis te kijken, dat een harmonieuze aanblik biedt, met de sierlijke arcade op Dorische zuilen met daarboven loggia’s, de imposante toren, de kenmerkende zwaluwstaartkantelen (symbool voor de pauselijke macht) en de portico voor winkels aan de zijkant. De rozegele bakstenen en het contrasterende witte travertijn maken van dit stadhuis een zeer elegant monument.

Het hoofdportaal geeft toegang tot de zalen van het gemeentehuis en het historisch archief waar zeventig veertiende-eeuwse kadasterperkamenten in gotisch schrift worden bewaard.

Ik stel me voor hoe het volk op dit plein bijeen kwam en naar het stadhuis keek als de gouverneur hen toesprak vanaf het balkon met de loggia’s.

Teatro Serpente Aureo

Het Palazzo Comunale herbergt nog een zeer bijzondere schat: het Teatro Serpente Aureo, een juweeltje uit de negentiende eeuw. Als je door de imposante deuren van het theater stapt, voelt het alsof je een andere wereld binnenwandelt. Het elegante neoklassieke atrium, waar sierlijke beelden staan, trekt meteen je aandacht.

Voor je ligt de theaterzaal, een intieme ruimte met een warme, bijna tijdloze sfeer: een hoefijzervormige zaal met vijftig knusse loges, verdeeld over drie ringen met daarboven een loggione, een open ruimte met houten bankjes waar de bewoners van Offida die zich geen dure plaatsen konden permitteren, toch een voorstelling konden aanschouwen.

De wanden zijn voorzien van fijne goudaccenten op een smaragdgroene achtergrond, terwijl de dieprode gordijnen en bekleding de ruimte een waardige uitstraling geven. Overal keert de figuur van de leeuw terug, een ander trots symbool van Offida, dat staat voor kracht, moed en macht.

De leeuwen van Offida

Ook op het stadswapen van Offida zijn twee leeuwen te zien, met een spreuk in het Latijn: Ophidiae sum leo guelfis qui nomine vici (‘Ik ben de leeuw uit Offida, aanhanger van de paus in wiens naam ik zegevier’).

Kunstenaar Alcide Allievi beschilderde het plafond met groene en gouden cirkels die de portretten van grote componisten omlijsten – Pergolesi, Verdi, Bellini, Donizetti, Rossini, Alfieri, Goldoni en Metastasio.

In het midden prijkt Apollo, de Griekse god van muziek, kunst en poëzie, omringd door de muzen van muziek, tragedie en komedie. De grote kristallen kroonluchter geeft de zaal een zacht, warm licht en maakt de verfijnde sfeer compleet.

Op het podium hangt in vol ornaat het bijzonder mooie, zware voordoek uit 1826 waarop uiteraard de legende van de Serpente Aureo is afgebeeld. Het doek is in de zomer van 2025 prachtig gerestaureerd.

foto: Marche travelling

Dit theater is nog altijd een levendige plek met een rijk programma aan opera-, ballet- en concertvoorstellingen. Elk jaar is er een gevarieerd theaterprogramma voor jong en oud.

Een van de oudste tradities die in het theater in ere wordt gehouden, is de uitbundige Veglione van het carnaval van Offida, het gala waarbij heel Offida samenkomt.

Amor di Gelato – voor ijs en dolci

Aan het Piazza del Popolo vind je verschillende horecagelegenheden. Een aanrader is Amor di Gelato. Deze gelateria en pasticceria brengt me terug in de tijd, toen ik als kind voor een snoepje of plakplaatje naar een minuscuul winkeltje ging waar van alles verkocht werd: van schoolartikelen, snoepwaren, kranten en verse melk tot eieren, loterijkaarten, keukenschorten en schoonmaakartikelen.

Ik maak een praatje met eigenaar Emiliano, die hier al zestien jaar bijzondere ijssmaken en dolci bereidt. De specialiteit is de smaak Funghetto d’Offida, geïnspireerd op het gelijknamige koekje, een traktatie die al sinds de veertiende eeuw gebakken wordt.

De witte koekjes lijken inderdaad op paddenstoelen. Emiliano maakt ze volgens traditioneel recept, met bloem, suiker en groene anijs. Buonissimi!

Palazzo Mercolini Tinelli en de showroom van Ciù Ciù

Naast het Palazzo Comunale is ook het Palazzo Mercolini Tinelli een blikvanger aan het Piazza del Popolo. Binnen zijn de zalen prachtig versierd door lokale kunstenaars. Onder het palazzo ligt een heel netwerk van kelders, waaronder een vroegere ijskelder.

Offida had een groot netwerk van gangen en grotten, die met elkaar verbonden waren. Een soort ondergrondse stad (en tegelijk een nuttige vluchtroute) die zich uitstrekt tot aan de voet van de kerk van Santa Maria della Rocca, aan de andere kant van Offida.

Een van de winkelruimtes van Palazzo Mercolini Tinelli wordt gebruikt als showroom van wijnhuis Ciù Ciù. Een deel van de historische kelders is dankzij hen nu gevuld met wijn. Je kunt deze kelders tijdens een wijnproeverij bezoeken.

Enoteca Regionale delle Marche

Voor wijnliefhebbers is Offida trouwens werkelijk dé plek om wijn te ontdekken. Rondom Offida liggen veel wijnhuizen, waar onder meer de Offida Rosso, Offida Passerina en Offida Pecorino worden gemaakt, allemaal wijnen met DOCG-keurmerk.

Je kunt bij de Enoteca Regionale delle Marche in Offida veel wijnen uit de hele regio proeven. De wijnwinkel ligt aan de andere kant van Offida, in de kelder van het vroegere klooster van San Francesco, prachtig gerestaureerd en smaakvol ingericht.

De enorme keuze aan wijn geeft een goed beeld van de verscheidenheid die Le Marche te bieden heeft. Laat je gerust door het personeel adviseren en geniet van een aperitivo met heerlijke hapjes. Vooral de olive all’ascolana zijn een aanrader!

Chiesa dell’Addolorata

Terug naar het Piazza del Popolo, vanwaar ik je meeneem naar een van de vele kerken van Offida, de Chiesa dell’Addolorata. Al vanaf een afstand valt dit intieme kerkje op door de twee ramen die fraai opgenomen zijn in de terracotta portico en zorgen voor een warm en harmonieus kleurcontrast.

Binnen is de kerk prachtig beschilderd door Sigismondo Nardi uit Fermo, wiens werk nog mooier uitkomt als de zon door de glas-in-loodramen schijnt. Je oog wordt vanzelf naar het hoofdaltaar getrokken, met het beeld van de Madonna Addolorata.

Aan haar voeten, onder het altaar, ligt een realistische voorstelling van de dode Christus, die jaarlijks vereerd wordt tijdens de Paasprocessies.

Sant’Agostino en het Wonder van de Eucharistie

Een andere kerk die de moeite waard is om te bezoeken, is de Sant’Agostino. Je aandacht wordt meteen getrokken door de bronzen deur, een werk van Aldo Sergiacomi, die ook het prachtige monument van de merlettaie maakte dat je bij aankomst in Offida hebt gezien.

Op de panelen staan verschillende heiligen afgebeeld, maar je ziet ook de lokale heer Longino d’Azzone, die in 1039 een groot deel van zijn landerijen en bezittingen aan de monniken van de Abbazia di Farfa schonk, en het verhaal van het Miracolo Eucaristico, het Wonder van de Eucharistie, waarover ik zo meer vertel.

Binnen word je verrast door vergulde kapitelen. Langs de zijmuren zie je nissen met beelden van heiligen van de Augustijner orde en kleinere altaren, rijk versierd met schilderijen. Het hoofdaltaar is van marmer, net als de gedetailleerde bas-reliëfs die de kruisweg uitbeelden, eveneens gemaakt door Sergiacomi.

De biechtstoelen zijn van donker notenhout, waardoor ze prachtig afsteken tegen de lichte muren. Achter het marmeren hoofdaltaar staan bijzonder mooie achttiende-eeuwse houten koorbanken, wederom van de hand van Sergiacomi. Achter in de apsis liggen de relikwieën die over het eeuwenoude Wonder van de Eucharistie vertellen.

Een bloedende hostie

In 1273 stal een vrouw uit Lanciano, een dorp in de regio Abruzzo een gewijde hostie, in de hoop een einde te kunnen maken aan de slechte behandeling door haar man. Door de hostie te verpulveren en door het eten te mengen, zou de man haar lief gaan hebben.

Tijdens het bereiden van het eten begon de hostie echter plotseling te bloeden, alsof het levend vlees was. Uit angst verborg de vrouw alles in een doek die ze in de stal begroef. Elke avond, als haar man thuiskwam, knielde de muilezel op die plek in de stal neer.

De jaren verstreken en gekweld door schuld biechtte de vrouw uiteindelijk haar daad op aan een monnik. Hij ging naar de stal, groef alles wat nog over was op en bracht de relieken naar Offida.

De inwoners van Offida besloten ze te bewaren in een prachtig zilveren kruis, dat ze speciaal lieten maken door een Venetiaanse edelsmid. Dat zilveren kruis met de fragmenten van de hostie, een deel van het tafelkleed en een stukje van een terracotta dakpan met bloedsporen worden zorgvuldig bewaard in deze kapel, achter een hek en zware houten deuren.

Slechts één keer per jaar, op 3 mei, tijdens het feest van La Santa Croce, het Heilige Kruis, worden de relikwieën aan de gelovigen getoond.

De oude wasplaats van Offida

Niet ver van de Sant’Agostino ligt de oude wasplaats, een plek die ooit het dagelijkse domein was van de vrouwen van Offida. Hier kwamen ze samen om met de hand hun was te doen, gebogen over het frisse water dat rechtstreeks uit de fontein op het Piazza XX Settembre kwam.

Het water voor deze Fontana Grande of Fontana della Dea Flora werd aangevoerd vanaf de Monte Ascensione en stroomde van de fontein direct door naar de wasplaats. Terwijl de vrouwen hun kleren schoonspoelden, werd er druk gepraat, gelachen en natuurlijk ook geroddeld. De natte was werd aan lange, hoge ijzeren lijnen gehangen, precies tegenover de wasplaats, waar het kon drogen.

Deze plek roept bij de Offidani heel wat herinneringen op. Een oudere dame vertelt me dat er tijdens de Tweede Wereldoorlog precies hier kinderen aan het spelen waren, toen plotseling een vliegtuig verscheen. In paniek renden ze alle kanten op om bescherming te zoeken.

Eén jongetje deed het tegenovergestelde. Hij liep het open veld in en begon naar het vliegtuig te zwaaien. Zijn broer rende achter hem aan, wierp zich bovenop hem en samen bleven ze roerloos liggen. Waarschijnlijk besefte de piloot dat het om kinderen ging, want hij vloog laag over en verdween, de jongens geschrokken maar ongedeerd achterlatend.

Collegiata di Santa Maria Assunta

Ik dwaal verder door de smalle, zonnige steegjes van Offida. Weer terug op het Piazza del Popolo wandel ik naar de Collegiata di Santa Maria Assunta. In deze kerk worden de relieken van San Leonardo, de patroonheilige van Offida, bewaard.

De gevel is een boeiend samenspel van stijlen: Grieks, barok, romaans en Lombardisch, met twee massieve travertijnzuilen, een mozaïek van de Hemelvaart en een gestreepte toren, bekroond met een wit Mariabeeld dat onmiddellijk je aandacht trekt.

Het interieur van de enorme kerk is rijk versierd. Op het kruispunt van de beuken verheft zich een indrukwekkende koepel van achtendertig meter hoog. De schilderingen zijn gemaakt door de lokale kunstenaars Giuseppe en Giovanni Battista Bernardi. Bijzonder mooi zijn Le anime del Purgatorio (‘de zielen van het vagevuur’) van Simone de Magistris en het houten koor.

In de Cappella Pigliardi bewonder je het schilderij van de Madonna del Palio, die elk jaar op 8 juli in het zonnetje staat, ter ere van het wonder dat plaatsvond in 1840, toen Giuseppe Desideri, hoofd van de openbare gevangenis van Offida, een paardenrace won.

De prijs was een schilderij dat vanuit artistiek oogpunt weinig voorstelde. Toch koos Maria juist deze eenvoudige afbeelding om haar wonderen te verrichten.

Festa della Madonna del Palio

In eerste instantie werd het doek opgeborgen op de zolder van Palazzo Desideri, waar het tot 1842 bleef liggen. Pas tijdens een renovatie werd het schilderij opnieuw tevoorschijn gehaald, gezegend en op het altaar van de gevangeniskapel geplaatst.

Op 8 juli 1850 gebeurde er iets uitzonderlijks. Terwijl Maria Giuseppina Loffreda, de dochter van de cipier, voor het heilige beeld bad, zouden de ogen van de Madonna hebben bewogen. Het nieuws verspreidde zich snel en vele mensen kwamen het wonder met eigen ogen aanschouwen.

Het verschijnsel zou enkele maanden hebben aangehouden. Ook Guido Poggetti, vicaris-generaal van het bisdom van Ascoli Piceno, was getuige van het wonder. Hij besloot het schilderij in een plechtige processie over te brengen naar de Collegiata, waar het op een gouden troon op het hoofdaltaar werd geplaatst.

In 1855 werd Offida getroffen door een zware cholera-epidemie, die talloze slachtoffers eiste. In wanhoop besloten de geestelijken en de stadsbestuurders zich tot deze beeltenis van Maria te wenden, waarna de verwoestende ziekte verdween. Sindsdien wordt de Madonna del Palio op 8 juli herdacht.

De gevangeniskapel waar het wonder plaatsvond, is nu een privéwoning aan het Piazza del Popolo. Op een gedenkplaat binnen wordt nog vermeld dat hier de wonderbaarlijke beweging van de ogen werd waargenomen.

In de crypte van de Collegiata wacht nog een verrassing. In 1920 bouwden lokale ambachtslieden hier een miniatuurgrot van Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes. In de ruimte ernaast is bovendien een grote presepe, kerststal in Napolitaanse stijl, te zien. Met een druk op de grote knop komt het kerstdorp daadwerkelijk tot leven.

Palazzo De Castellotti-Pagnanelli – vier mooie musea

In het Palazzo De Castellotti-Pagnanelli aan de Via Roma vind je vier musea. In mijn eerdere blog vertelde ik al meer over het Museo del Merletto a tombolo, waar het kantklossen centraal staat. Daarnaast vind je in het palazzo een archeologisch museum, het museum voor volkstradities en de pinacoteca, met kleine collecties die allemaal de moeite waard zijn.

Het Museo delle Tradizioni Popolari biedt een boeiend kijkje in het dagelijks leven van vroeger. Zo is er een reconstructie te zien van een van de keukens van het palazzo, evenals ambachtelijke werkplaatsen van de schoenmaker, kleermaker, smid en timmerman, compleet met gereedschap dat destijds gebruikt werd.

Daarnaast heeft het museum een rijke verzameling alledaagse voorwerpen, zoals lampen en lantaarns, kruiken en werktuigen die nodig waren voor het maken van kaas en het oogsten van gerst.

Ook zijn er een antiek weefgetouw en verschillende stalen textiel te bewonderen, vervaardigd met uiteenlopende technieken die in de afgelopen eeuwen in Offida werden toegepast.

In het Museo Archeologico bekijk je de vondsten die in de tweede helft van de negentiende eeuw werden gedaan tijdens opgravingen onder leiding van archeoloog Guglielmo Allevi. De verzameling groeide al snel uit tot een van de belangrijkste particuliere archeologische collecties van Le Marche.

Veel stukken zijn afkomstig uit twee belangrijke necropoli van de Piceni, het volk dat tussen de negende en derde eeuw voor Christus in deze streek woonde. Daarnaast bezit het museum een bijzondere verzameling tempeldecoraties in terracotta die worden toegeschreven aan de legendarische Tempel van Ophis.

In de Pinacoteca bewonder je schilderijen die in de negentiende eeuw door priester Andrea Cipolletti aan de gemeente werden geschonken, met voornamelijk portretten van belangrijke personen uit de streek.

Monastero di San Marco

Op weg naar de andere kant van Offida kun je halverwege de Via Roma de imposante verschijning van het Monastero di San Marco zien. Een bouwwerk uit de veertiende eeuw dat direct indruk maakt door zijn ingetogen maar krachtige aanwezigheid.

Het klooster van San Marco werd enkele jaren na het overlijden van de heilige Franciscus gebouwd en was een van de eerste Franciscaanse kloosters in Le Marche.

Zo halverwege de zeventiende eeuw kwam het klooster in handen van Benedictijner nonnen, die het tot op de dag van vandaag beheren. Het is een plek van rust, gebed en bezinning.

Naast het klooster bevindt zich ook een kleine kerk, waar altijd minimaal één zuster aanwezig is, in gebed tot God. Ondanks het bescheiden formaat herbergt het kerkje waardevolle kunstwerken.

Vroeger stuurden de prestigieuze families van Offida en omstreken hun dochters naar dit klooster, om te zorgen dat ze een gepaste opleiding kregen zodat ze klaar waren voor een huwelijk en de bijbehorende verplichtingen.

Vandaag de dag is het een besloten kloosterorde van strikte clausuur en gaan de deuren alleen open voor zeer bijzondere gelegenheden. De fresco’s van de Maestro di Offida blijven daardoor helaas aan het oog onttrokken, maar dankzij deze video kun je toch even binnenkijken.

Santa Maria della Rocca

De Santa Maria della Rocca is de kerk die vanaf het hoogste punt van Offida het hele gebied domineert. Al wandelend zie je langzaam het kruis van de kerktoren aan de horizon verschijnen. Zodra je de hoek omgaat, doemt het gebouw voor je op. Alleen al de aanblik is prachtig.

Dat komt mede doordat de Santa Maria della Rocca op het hoogste punt van Offida staat, hoog boven steile rotswanden, aan drie kanten omringd door heuvels en valleien. Het is een bijna mystieke plek die sterke emoties oproept en zonder twijfel het belangrijkste religieuze gebouw van Offida is.

Ik beklim de eeuwenoude trap naar de ingang. Het portaal is gemaakt van travertijn en rijk versierd met bladeren, krullen en dieren.

Deze indrukwekkende romaans-gotische kerk werd in 1330 gebouwd op de resten van een kasteel dat eigendom was van Longino d’Azzone (wiens naam we al tegenkwamen bij het verhaal over de panelen van de Sant’Agostino). In 1047 kwam het geheel in handen van de Benedictijnen.

Een lammetje dat geluk brengt

In 1330 besloten de monniken een nieuwe kerk te bouwen: de huidige Santa Maria della Rocca, waarbij de oorspronkelijke kerk gedeeltelijk werd afgebroken. Tussen de oude en de nieuwe muren ontstonden twee ruimtes, waarvan er één werd gebruikt als begraafplaats. Er waren drie ingangen naar de crypte: twee aan de zuidzijde, bestemd voor de monniken, en één aan de noordzijde, bedoeld voor de gelovigen.

Pas na de pest van 1511 werd de bovenkerk voltooid en de directe verbinding met de crypte afgesloten. Tegenwoordig zijn de twee verdiepingen weer met elkaar verbonden via een interne wenteltrap.

Wanneer de Offidani de Santa Maria della Rocca bezoeken, volgen ze vaak een speciaal ritueel. In de eerste trede van deze trap is een lammetje uitgehouwen dat een klavertje eet. Dat zou geluk brengen.

Men gelooft dat je met beide voeten op het lammetje moet gaan staan om een wens te doen. Vervolgens loop je met gesloten ogen drie treden omhoog en weer omlaag. Als je opnieuw op het lammetje staat, zal je wens in vervulling gaan.

Il Maestro di Offida

De crypte is doordrongen van een mystieke sfeer, met drie beuken, gescheiden door twee rijen zuilen en halve zuilen van baksteen en travertijn. In het middenschip staan vier Lombardische zuilen die zowel rondbogen als spitsbogen ondersteunen.

De muren zijn rijkelijk versierd met fresco’s uit de veertiende eeuw. De meeste van deze fresco’s worden toegeschreven aan Il Maestro di Offida, een schilder (waarschijnlijk ook een monnik) die in de veertiende eeuw actief was in Le Marche en Abruzzo. Zijn naam is afgeleid van de prachtige fresco’s die hij hier en elders in Offida heeft achtergelaten.

Zijn stijl vertoont duidelijke invloeden van Giotto. Dat zie je terug in de rijke kleuren en de menselijke emoties. Il Maestro di Offida verzette zich duidelijk tegen de strakke, emotieloze Byzantijnse stijl en bracht juist gevoel en persoonlijkheid in zijn werk.

Kijk maar eens naar de gezichtsuitdrukkingen, de tedere gebaren: een hand op een kinderhoofd, een streling over de wang, de manier waarop een engel een kroon plaatst. Alles ademt liefde en harmonie.

Ook de aureolen zijn bijzonder. Het zijn geen eenvoudige gouden schijven, maar stralen met fijne lijnen die vanuit het midden uitwaaieren. Een persoonlijke techniek, bijna een handtekening van de maestro.

In de centrale apsis zijn fresco’s te zien van het mystieke huwelijk van de heilige Catharina, de heilige Christoffel en een Maria met kind en twee engelen. Rechts staat een oude urn, die tegenwoordig dienstdoet als wijwatervat.

Fresco’s van musicerende engelen

Ik neem de trap die me naar de bovenkerk leidt. Wat meteen opvalt, is de hoogte en de enorme ruimte die nog eens worden versterkt door het feit dat de kerk leeg is. De bovenkerk bestaat uit één enkele beuk en vertoont sporen van fresco’s die ooit alle muren bedekten.

Bijzonder goed bewaard zijn de schilderingen in de apsis: profeten, musicerende engelen en heilige maagden, toegeschreven aan de Milanese meester Ugolino di Vanne. Aan de overzijde zie ik overgebleven delen van fresco’s van een graflegging, een kruisiging en een Madonna met kind en een heilige. Dit laatste fresco, het enige uit de renaissanceperiode, wordt toegeschreven aan Vincenzo Pagani.

Een kus in de Giardino Giusti

Weer buiten wandel ik om Santa Maria della Rocca heen. Naast de oorspronkelijke hoofdingang staat een put die ooit deel uitmaakte van het klooster dat tegen de kerk was gebouwd.

De Giardino Giusti is een herinnering aan de hulp die de inwoners van Offida aan een joodse familie boden. Bij het uitkijkpunt bevindt zich een bankje met de opdracht #baciami #kissme, een romantisch initiatief dat bezoekers uitnodigt tot een zoen op deze sfeervolle plek, met prachtig uitzicht over de heuvels.

Als ik terugloop naar het Piazza del Popolo, dwaal ik door de steegjes van Offida, genietend van de rust en de pittoreske hoekjes.

Twee historische fonteinen en het smalste steegje van Offida

Op weg naar de parkeerplaats kom ik op het Piazza XX Settembre, met de Fontana della Dea Flora, een gietijzeren creatie met leeuwen en adelaars en natuurlijk de godin Flora.

Op het Piazza Valorani staat de mannelijke tegenhanger, de Fontana del Mietitore, met een jonge man die een bos korenaren en een sikkel vasthoudt. De beelden van beide fonteinen symboliseren het rurale Offida van vroeger, toen landbouw het ritme van het dagelijks leven bepaalde.

Ze werden in 1887 geplaatst ter gelegenheid van de ingebruikname van het aquaduct met drukleiding, dat water vanuit de bronnen aan de voet van de Monte Ascensione naar Offida bracht. Offida was hiermee de eerste plaats in de provincie die kon profiteren van de voordelen van deze nieuwe, essentiële voorziening. Een stap vooruit die het leven in het stadje voorgoed veranderde.

Tot slot loop ik langs het smalste streegje van Offida, niet ver van het oude ziekenhuis. Voor ik in de auto stap, neem ik nog even de tijd om naar de skyline van Offida te kijken. Het is echt een juweeltje, met veel prachtige plekken die je dankzij deze tips hopelijk allemaal hebt kunnen ontdekken!’