Home » Reizen door Italië » Lazio » Castelli Romani – 17 heerlijke heuveldorpjes ten zuiden van Rome
Ga op pad met de Ciao tutti City Walks!

Castelli Romani – 17 heerlijke heuveldorpjes ten zuiden van Rome

Op een steenworp afstand van Rome waan je je in een heel andere wereld, met dank aan de charmante dorpjes die samen de Castelli Romani vormen: zeventien heuveldorpjes die zich nestelen in het groen. Met dank aan de vruchtbare vulkaangrond zijn de stadjes altijd behoorlijk rijk aan lokaal lekkers geweest.

Culinair gezien kom je er als Italiëliefhebber dan ook volop aan je trekken, met heerlijke lokale delicatessen en bijzondere wijnen. Maar dat niet alleen: ook qua historie, cultuur en landschap heeft dit stukje Lazio veel te bieden.

Hier kun je je batterij echt even opladen, omringd door groene heuvels, prachtige panorama’s en warme, gastvrije mensen. Maak mooie wandelingen door de kastanje- en eikenbossen, door de wijngaarden en langs authentieke boerderijen. Laat je betoveren door de verschillende plaatsjes, statige palazzi en elegante villa’s.

Snuif in het voorjaar de geur van bloemen en kruiden op en proef van de bijzondere aardbeien die in dit gebied groeien. In het najaar ruik je overal de geur van houtvuren, worden de druiven geplukt en verleidt de geur van vers geroosterde porchetta je om plaats te nemen bij een van de kleine restaurants. Klaar voor een rondje langs alle Castelli Romani?

Castelli Romani – een Romeinse verdedigingslinie
Eerst iets over de naam. De Castelli Romani, wat letterlijk ‘Romeinse kastelen’ betekent, danken hun naam aan het netwerk van fortificaties dat begin veertiende eeuw werd aangelegd. In 1309 verruilde de paus zijn troon in Rome namelijk voor het Franse Avignon, waardoor Rome in een kwetsbare positie terechtkwam.

Hooggeplaatste Romeinen verlieten de stad en begonnen op het platteland even buiten de stad forten en versterkte boerderijen te bouwen, zoals het fort van de Annibaldi (in het huidige Rocca di Papa) en dat van de Savelli (het huidige gemeentehuis van Rocca Priora). Toen Rome begin vijftiende eeuw weer een plek van belang werd, vloeide de macht terug naar de stad.

Voor Rome speelde dit gebied echter al veel langer een belangrijke rol. Ooit lag hier de stad Alba Longa, de ‘moeder van Rome’, die zou zijn gesticht door Aeneas. Keizer Domitianus had een grote villa aan het Lago Albano, Caligula liet twee drijvende villa’s bouwen in het Lago di Nemi, waarvan je de resten nog altijd kunt bewonderen.

De rijke Romeinen wedijverden hier net zo met elkaar als in de stad en het palazzo van de ene familie moest nog mooier, indrukwekkender en unieker worden dan dat van andere families. Met dank aan deze bouwdrift vind je hier nu nog altijd schitterende palazzi en uitgestrekte tuinen.

Een van de bekendste is het pauselijk paleis in Castel Gandolfo, de zomerresidentie van de paus, die in de eerste helft van de zeventiende eeuw werd neergezet door Carlo Maderno en Gianlorenzo Bernini.

Ciampino
Hoewel de meeste mensen Ciampino vooral kennen van het vliegveld, wordt het door veel Romeinen gezien als ‘de toegangspoort tot de Castelli Romani’. Het plaatsje zelf is echter niet zo bijzonder, al vind je in de omgeving een aantal Romeinse en middeleeuwse overblijfselen, zoals de villa van Marco Valerio Messalla Corvino en de Torre dell’Acqua Sottoterra.

Castel Gandolfo
Castel Gandolfo, vanwaar je een schitterend uitzicht hebt over het Lago Albano, is vooral bekend als zomerresidentie van de paus. Het pauselijk paleis en de magnifieke tuinen zijn sinds het najaar van 2015 open voor het publiek. In deze blog lees je over ons bezoek aan het pauselijk palazzo – mét een tip voor de lekkerste hosteria van Castel Gandolfo.

Bezoek ook de San Tommaso di Villanova, die net als de fontein op het plein voor het pauselijk paleis werd ontworpen door Bernini. Eveneens de moeite waard is het oudste postkantoor van heel Italië.

Na alle stadsgezichten is het heerlijk om te genieten van een wandeling door de bossen, met hier en daar prachtig zicht op het meer in de vroegere vulkaankrater, waarin de paar schapenwolkjes aan de verder strakblauwe hemel mooi weerspiegeld worden.

Aan de oevers van het meer vind je een aantal restaurants, maar je kunt er ook boten of kano’s huren voor een mooie tocht over het meer. Fietsen of wandelen kan ook, er loopt een goed onderhouden pad langs het hele meer.

Albano Laziale
Kun je in Castel Gandolfo zomaar een paus tegen het lijf lopen, in Albano Laziale komt de Romeinse tijd bijna tot leven, met dank aan de archeologische resten van onder meer het amfitheater, de Porta Pretoria, de gigantische cisterne (waterputten), de thermen van Caracalla, de Villa Imperiale (keizerlijke villa) en de San Senatore-catacomben.

Als je in juni in het dorpje bent, denk je écht dat je terug in de tijd bent gereisd. Dan viert men namelijk het festival Atmosfere del Mondo Romano Antico, waarbij alle dorpelingen zich in Romeinse kledij hullen en hun dorp omtoveren tot een Romeinse plaats. Van half juli tot half augustus is het amfitheater het toneel van kleurrijke optredens, terwijl er tijdens het Bajocco Festival (in september) een groep van street artists naar Albano Laziale komt.

Maar ook in andere maanden is er genoeg te zien en te doen, met drie interessante musea (het Museo Civico, het Museo Legione II Parthica en het Museo Diocesano) en een aantal mooie kerken, zoals de San Pietro en de santa Maria della Rotonda. Proef voor je weer verder trekt de broccoli attufati, gemaakt met de bijzondere broccolo capoccione uit Albano.

Ariccia
Achter Albano prijkt een monumentale brug, een van de belangrijkste architectuurwonderen in deze regio. Als je deze brug oversteekt, rijd je richting Ariccia, het plaatsje dat bekend staat om zijn porchetta.

Ariccia ligt hoog op een heuvel, uitkijkend over de Vallericcia, een vlakte die ooit een meer was. Al wandelend door de straatjes stuit je op het Piazza di Corte, dat is ontworpen door niemand minder dan Gianlorenzo Bernini.

Neem een kijkje in het overdadig gedecoreerde Palazzo Chigi en het bijbehorende park, bij Villino Volterra en het Santuario di Santa Maria di Galloro.

Luchino Visconti koos het Palazzo Chigi in Ariccia als decor voor zijn meesterwerk Il Gattopardo (met Claudia Cardinale, Burt Lancaster en Alain Delon). De sierlijke balscène is opgenomen in de enorme hal van het palazzo.

Je kunt Ariccia niet verlaten zonder een broodje porchetta te hebben gegeten. In september is er een speciaal porchetta-festival in het dorp. Echt een aanrader voor de liefhebber!

Tip: in Rome proef je de onovertroffen porchetta (en andere lekkernijen) uit Ariccia bij de kraam van Ivo en Arsenio op de Mercato Trionfale.

Genzano di Roma
Genzano is beroemd vanwege de jaarlijkse Infiorata, tijdens Corpus Christi (Sacramentsdag), de tweede donderdag na Pinksteren (al wordt dit vaak gevierd op de zondag erna). De hoofdstraat van de stad, die naar de kathedraal leidt, verandert dan in één groot bloementapijt. Het is een aaneenrijging van kleurrijke fragmenten, allemaal gemaakt van bloemblaadjes in alle kleuren van de regenboog.

Bewonder het Palazzo Sforza-Cesarini, met de romantische tuin die uitkijkt over het Lago di Nemi, en brand een kaarsje in een van de vele kerken. Favoriet zijn de Santa Maria della Cima, de Santissima Trinità, de Santissima Annunziata en de San Francesco.

Het dorp staat bekend om zijn bijzonder lekkere brood, met een knapperige korst en een heerlijk zachte, bijna sponzige binnenkant. Ook zie je er verschillende norcinerie, slagers uit Norcia (in Umbrië). Die belandden hier in de vorige eeuw en zijn nooit meer weggegaan. Hun lekkerste specialiteiten, worsten, salami’s en andere vleeswaren, namen ze mee, net als de traditionele recepten om ze te maken. Heerlijk voor bij een picknick en als culinair souvenir!

Lanuvio
Lanuvio is het meest zuidelijke dorpje van de Castelli Romani. Het wordt nu omringd door uitgestrekte wijngaarden, maar in de tijd van de Romeinen was het vooral bekend als een plaats vol tempels, zoals Cicero optekende. Je ziet onder meer nog de portico van de tempel gewijd aan Juno Sospita (Juno de behouder).

Andere monumenten die herinneren aan de Romeinse oorsprong van Lanuvio zijn de Ponte Loreto, de Villae ad Bivium en de Romeinse domus aan de Via Gramsci. In het kleine gemeentemuseum vind je een aantal mooie vondsten, waarvan sommige recent nog zijn opgegraven.

Nemi
Dit pastelkleurige pareltje kijkt uit over het gelijknamige meer. De toren en huizen worden gereflecteerd in het heldere water. Deze aanblik had door de eeuwen heen een betoverende uitwerking op schrijvers, dochters en schilders en nog altijd is één blik op Nemi genoeg om het plaatsje voor altijd in je hart te sluiten.

Al in de oudheid was dit een goddelijke plek. Hier stond namelijk de tempel van de godin Diana, die we nu zien balanceren boven op de fontein.

Goddelijk zijn ook de bijzondere bosaardbeien. Als je eenmaal de fragole di Nemi hebt geproefd, wil je geen andere meer. Begin juni is er een speciaal festival dat helemaal in het teken staat van deze zoete zomerkoninkjes.

In het Lago di Nemi liet Caligula twee grote schepen bouwen, die hij gebruikte als drijvende ontvangstzalen. In het Museo delle Navi Romane kun je de restanten van deze schepen nog altijd zien. In dit artikel van Italiëblog Cosiddetto lees je nog veel meer over Nemi, met mooie foto’s van onder meer het Museo delle Navi Romane.

Velletri
Liefhebbers van geschiedenis halen hun hart op in het archeologisch museum van Velletri, met onder meer een rijk gedecoreerde sarcofaag met de werken van Hercules. Ook de Area Archeologica delle Stimmate is een aanrader.

Treed in de voetsporen van Goethe, die hier in 1787 verbleef, en wandel langs de kathedraal (die is gewijd aan San Clemente), de Porta Napoletana, de San Michele Arcangelo, de San Martino en de Torre del Trivio. Strijk na een wandeling neer op een terrasje voor een glas van de lokale wijn. Salute!

Lariano
Aan de zuidzijde van het Parco dei Castelli Romani prijkt Lariano, dat bekend staat om zijn buonissimo brood, de smakelijke porcini, borden vol cellitti (de lokale pastasoort), polenta en wild zwijn. In de kastanjebossen rondom het dorp kun je heerlijk wandelen en fietsen. Je vindt er nog een aantal restanten van Romeinse verdedigingswerken.

Rocca di Papa
Deze ‘rots van de paus’ dankt zijn naam aan paus Egidius III, die deze plek verkoos als zijn zomerresidentie. Bijna 700 meter torent Rocca di Papa boven de vallei uit. Het is hiermee het op een na hoogst gelegen dorpje van de Castelli Romani.

Het mooiste uitzicht heb je vanaf het Belvedere, het uitkijkpunt bij het middeleeuwse fort. Ook hier kun je op een heldere dag Rome zien, en zelfs de zee duikt soms op aan de horizon. Een nog mooier uitzicht heb je vanaf de Occhialone, even buiten het dorp, waar je uitkijkt over de meren én de zee.

Naast een mooi uitzicht is Rocca di Papa zelf ook de moeite waard. Het is een charmant middeleeuws plaatsje, met een doolhof aan steile straatjes en huizen die zich aan de rotsen lijken vast te klampen.

De middeleeuwse wijk ligt rond het Chiesetta del Crocifisso, met daaronder het oudste plein van de Castelli Romani, het Piazza Vecchia. Aan het gezellige Piazza della Repubblica staat de Duomo, die begin negentiende eeuw werd herbouwd na een aardbeving.

Bezoek het Santuario della Madonna del Tufo en het Convento di Palazzolo (vanwaar je mooi uitzicht hebt over het Lago Albano), maar ga ook op zoek naar de muurschilderingen die her en der in het dorp opduiken. Interessant is ook het Museo Geofisico, waar je van alles te weten komt over dit vulkanisch gebied.

Rocca Priora
Rocca Priora is het hoogste dorp van de Castelli Romani. Vroeger handelde men hier in sneeuw, dat diende om voedsel koel te kunnen bewaren. Vandaar dat het plaatsje in de Romeinse tijd wel werd aangeduid als de Nevaio di Roma, ‘de sneeuwhut van Rome’. Het Santuario della Madonna della Neve herinnert nog altijd aan deze bijnaam.

Wandel door de straatjes van het dorp, stap even binnen bij de kerk en het Palazzo Savelli (waar nu de gemeente zetelt), geniet van de adembenemende panorama’s en ga op zoek naar de kunstwerken van Robazza, een lokale kunstenaar.

Wandelen in de buurt kan onder meer in het Bosco del Cerquone, met eeuwenoude eikenbomen, en de Pantano della Doganella.

Colonna
Colonna is het kleinste plaatsje van de Castelli Romani. Waarschijnlijk dankt het zijn naam aan een Romeinse zuil die hier ooit stond. De naam van de Romeinse familie Colonna zou op zijn beurt zijn afgeleid van dit plaatsje. Het is bekend vanwege haar pincinelle (lange, handgemaakte pasta), de lokale wijn Monte Compatri-Colonna, de uitstekende dessertwijn, perziken en kiwi’s.

In september is er een groot culinair festijn waar je al deze specialiteiten kunt proeven, maar ook de rest van het jaar kom je deze lokale lekkernijen overal tegen. In december is een bezoek aan Colonna extra sfeervol, wat dan worden de kelders en grotten van het dorp omgetoverd tot levende kersttafereeltjes.

Aanraders voor een bezoek zijn de kerk die is gewijd aan onze Sinterklaas, de San Nicola di Bari, en het Museo della Stazione, een must voor liefhebbers van treinen!

Monte Compatri
Monte Compatri ligt op grote hoogte, op een tufstenen rots die uitkijkt over de vallei van de Aniene. In de tufsteen zijn, net als in bijvoorbeeld Pitigliano, talloze kelders uitgehakt, die een ondergronds netwerk van geheime tunnels vormen.

Bezoek de Santa Maria Assunta, het Palazzo Borghese en de bibliotheek van het Palazzo Annibaldeschi. Wandel ook naar het Santuario di San Silvestro. Onderweg kom je, even buiten de dorpskern, langs het kleine heiligdom gewijd aan de Madonna del Castagno.

Geoefende wandelaars kunnen vanuit Monte Compatri naar de top van de Monte Salomone lopen, op ruim 750 meter boven zeeniveau. Met kinderen is een bezoek aan Collina degli Asinelli (‘heuvel van de ezels’) een aanrader.

Monte Porzio Catone
Even verderop vind je Monte Porzio Catone, ‘stad van de orchideeën’. Die bloeien hier dan ook volop, al is het van afstand de kathedraal die als eerste de aandacht trekt. Als je eenmaal onder de poort van Palazzo Borghese door bent, laat je je betoveren door de straatjes van het dorp én door de vergezichten die het biedt. Op een heldere dag zie je aan de horizon zelfs een aantal bekende Romeinse monumenten opduiken!

Op het Piazza Borghese maak je kennis met Tocco, de mascotte van het dorp. Hij dankt zijn bijnaam aan het feit dat hij alle soorten klokgelui uit elkaar kon houden. Sla ook het wijnmuseum niet over!

Vlak bij vind je de ruïnes van de stad Tusculum, met zijn schitterende amfitheater. Ook het bekijken waard zijn Villa Mondragone (een prachtig bewaard gebleven adellijke villa), Bacco Borghese (een groot archeologisch complex waarvan de basis dateert uit de Romeinse tijd) en de sterrenwacht die in 1939 werd geopend.

Frascati
Frascati is het bekendste plaatsje van de Castelli Romani. Die bekendheid hangt vooral samen met de witte wijn die hier wordt gemaakt. Deze proef je in een van de lokale fraschette. De naam van dit soort restaurant is, net als de naam van het dorpje Frascati, afgeleid van het woord frasche, een speciaal soort takken dat in de middeleeuwen door wijnboeren in deze omgeving gebruikt werd om huisjes en opslagplaatsen mee te bouwen.

Het gebied van de Castelli Romani werd in die tijd intensief gebruikt door boeren en ambachtslieden uit de nabije regio’s, die hier op weg naar Rome, waar ze hun producten aan de man brachten, overnachtten. De wijnboeren profiteerden graag van deze bezoekers en hingen bij de ingang van hun huisje een bordje waarop ze lieten weten dat de nieuwe wijn klaar was.

Klandizie gegarandeerd, want veel boeren en ambachtslieden hadden na een lange reis wel trek in een goed glas lokale wijn. In deze blog lees je meer over deze fraschette, die je bijvoorbeeld ook in Ariccia veel ziet.

Naast de fraschette mogen ook de villa’s van Frascati er zijn. Ze werden gebouwd tijdens de late renaissance en barok, vaak op de restanten van Romeinse villa’s, en stralen een waardige overdaad uit. Bewonder onder meer Villa Falconieri, Villa Aldobrandini, de tuin van Villa Torlonia en Villa Tuscolana (waarin tegenwoordig een luxe hotel is gevestigd).

De moeite waard zijn ook de kathedraal, het bisschoppelijk paleis, de Gesù en het archeologisch museum (dat is gevestigd in de stallen van de familie Aldobrandini).

Bijt zeker in ‘de Venus van Frascati’, een zoete pop die je verleidt door de zoete smaak van honing en sinaasappel. Deze godin van de vruchtbaarheid heeft drie borsten, twee voor melk en één voor wijn.

Lees ook: Old Frascati Wine Tour – wijn proeven in de Castelli Romani

Grottaferrata
Grottaferrata is niet groot, maar alleen al vanwege de Abbazia di San Nilo (ook wel bekend als Santa Maria di Grottaferrata) een bezoek waard. Het klooster werd gesticht in 1002, door Byzantijnse monniken uit Calabrië, onder leiding van San Nilo di Rossano en zijn discipel San Bartolomeo.

Bewonder de romaanse klokkentoren, de schitterende iconen, de Cappella Farnese met fresco’s van Domenichino, het klooster, de cryptoporticus van een oude Romeinse villa, de uitgebreide bibliotheek en het beroemde laboratorium waar oude boeken worden gerestaureerd. Ooit bogen de monniken zich hier over de restauratie van de door Leonardo da Vinci volgeschreven pagina’s van de Codex Atlanticus.

In de Catacomba Ad Decimum vind je duizenden graven uit de tweede tot de vijfde eeuw voor Christus.

Marino
Marino was lange tijd eigendom van de welgestelde familie Colonna (naar wie in Rome bijvoorbeeld Palazzo Colonna is vernoemd). De Colonna’s lieten het gelijknamige palazzo en de Basilica di San Barnaba bouwen, die nog altijd aan hun invloed herinneren.

Marino is nu echter vooral bekend vanwege de witte wijn die er wordt gemaakt. In oktober viert men hier de Sagra dell’Uva, een feest dat helemaal in het teken staat van de lokale wijn. Er is een schitterende optocht in historische kledij, waarmee de Slag bij Lepanto wordt herdacht. Maar het is vooral wijn wat de klok slaat. Zelfs de fonteinen spuiten tijdens de sagra geen water maar wijn!

Een bezoek waard zijn ook de Santa Maria delle Grazie, het Santuario della Madonna dell’Acquasanta en de Santissimo Rosario. In het ondergrondse Marino wandel je door de oude wijnkelders, een mooie opmaat tot een wijnproeverij!

Hoe bereik je de Castelli Romani?
Vanuit Rome zijn de Castelli Romani te bereiken via de Via Anagnina (de vroegere Via Latina) en de Via Tuscolana (de vroegere Via Appia). De A1 tussen Rome en Napels heeft twee afritten die je naar de Castelli Romani leiden: Monte Porzio Catone en San Cesareo.

De bussen van CotralSpa verbinden de verschillende dorpjes met elkaar en met Rome. Met de trein kun je vanaf Rome (Termini en Ciampino) naar Marino, Castel Gandolfo, Albano Laziale, Frascati, Velletri en Colonna.

2x per week Italiaanse inspiratie

Meld je aan voor de Ciao tutti nieuwsbrief - en ontvang de digitale editie van onze City Walk Klassiek Rome als cadeautje:

Ontdek de mooiste vakantieadressen in Italië

3 reacties

  1. Harry Steinbusch

    Hallo ik heb het stukje gelezen over de 17 dorpjes ten zuiden van Rome. Is er ook misschien een kaartje met een route of daarop de hoogtepunten. Groet en dank,

  2. Ciao Harry,
    een kaartje laten maken is helaas erg prijzig en aangezien we de informatie gratis toegankelijk willen houden, kunnen we dat niet laten maken. Maar de plaatsjes staan bewust op een logische routevolgorde, dus met een kaart van Lazio, Google Maps of je TomTom erbij kom je een heel eind. De hoogtepunten staan allemaal in de blog, dus daar kun je zelf uitkiezen wat je het meeste aanspreekt om een route van één of meer dagen uit te stippelen.

  3. Ciao Redactie

    Jullie gidsen de echte liefhebbers door een nog begeerlijker wordend Italie
    Dank voor Jullie schilderachtige verzameling van onuitwisbare indrukken
    Wat een research doen Jullie en wij mogen dit al slechts opvolgen, heerlijk!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *