Ga op pad met onze City Walks!

Le solitaire des ruines – Elisa Pesapane

Naast Casa Romana is er in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden nog een juweeltje van een expositie te bewonderen. Achter de Egyptische tempel in de entreehal schitteren tot en met 17 september twaalf schitterende potloodtekeningen van Elisa Pesapane.

Op verzoek van het museum verdiepte zij zich in het leven van de Nederlandse militair ingenieur en oudhedenverzamelaar Jean Emile Humbert. Voor deze serie dook Elisa in zijn notities en tekeningen, aangevuld met die van zijn reisgenoot Camillo Borgia.

Elisa Pesapane in haar atelier
(foto: Anke van der Meer)

De enige levende ziel tussen de ruïnes
Jean Emile Humbert (1771-1839) reist in 1796 naar Tunesië om in opdracht van Beij, de lokale heerser in Tunis, een haven aan te leggen. Als gepassioneerd oudhedenverzamelaar probeert hij in zijn vrije tijd alles in zijn handen te krijgen wat maar iets met het oude Carthago te maken heeft. Ook voert hij regelmatig opgravingen uit. Zijn droom is het ontdekken van Carthago, de vroegere aartsvijand van Rome waar koningin Dido de scepter zwaaide.

Humbert werkt niet alleen; aan zijn zijde staat de Italiaanse graaf Camillo Borgia (1773-1817). Samen maken ze ontelbaar veel aantekeningen, tekeningen, aquarellen, schetsen en plattegronden. Ze laten zich allebei in vervoering brengen door de schoonheid van de antieke ruïnes. Humbert noemt zichzelf le solitaire des ruines, de enige levende ziel tussen de ruïnes.

Humbert werkt ook voor het Rijksmuseum van Oudheden, dat in 1818 werd opgericht, en koopt als ‘agent’ diverse Egyptische, Etruskische en Romeinse antiquiteiten. Maar dat niet alleen: voor zijn overlijden doneert Humbert zijn complete verzameling aan Caspar Reuvens, de eerste directeur van het Rijksmuseum van Oudheden. Reuvens verwerft in dezelfde periode ook Humberts uitgebreide archief met tekeningen, waarvan een groot deel nu tijdelijk te zien is in het Musée National du Bardo in Tunis.

Potloodtekeningen vol passie
Voor de Haarlemse kunstenares Elisa Pesapane (1979) vormt de opdracht van het Rijksmuseum van Oudheden, om in Humberts leven te duiken, een uitgelezen kans om haar liefde voor de klassieke oudheid en voor onderzoek te combineren.

Elisa: ‘Wat is er mooier dan in het prachtige levensverhaal van Humbert en zijn gepassioneerde zoektocht naar Carthago te duiken? Dat er ook nog een Italiaanse graaf om de hoek komt kijken, die Humbert begeleidde tijdens zijn zoektocht, maakt de zoektocht voor mij – als half-Italiaanse – nóg aantrekkelijker.’

De serie potloodtekeningen bestaat uit twaalf stuks. Wij mogen alvast een tipje van de sluiter oplichten en zes prachtige tekeningen laten zien.

Op de eerste tekening arriveer je samen met Humbert in Tunis, in 1796. In de verte is de kustlijn van Tunis en de haven van La Goulette te zien, naar een gravure van M. Dorsan (1784). In de traditie van de achttiende-eeuwse vedute (stads- of vergezichten), kijkt Humbert uit over het land dat hem onbekend is. De stapel reiscahiers bevatten Humberts eerste aantekeningen over het nieuwe land waar hij vele jaren uiteindelijk zal gaan doorbrengen.

De zoektocht naar Carthago
Als Humbert niet bezig is met de ingenieursontwerpen die bij de nieuwe haven komen kijken, duikt hij in de geschiedenis van Tunis. Zijn interesse wordt gewekt door de verloren gegane stad Carthago. Maar net als Schliemann bij Troje stuit hij direct op een complicerende factor: de exacte locatie van de stad is onbekend.

Op deze tekening is Humbert in dialoog met de antieke Griekse en Romeinse bronnen. Zij geven hem de eerste aanwijzingen over de ligging van de Punische stad. Het landschap is gebaseerd op een tekening die Humbert zelf maakte. Koningin Dido, de stichtster van de stad, wenkt hem in de verte.

Humbert en koningin Dido
Hier zetelt Dido op het dak van de ronde haven die aan de voet van de Byrsa, de centrale heuvel van Carthago, zou liggen. Humbert zit naast haar, maar merkt haar helemaal niet op. Hij is zo in gedachten verzonken, met zijn handen vol met cahiers, paperassen en mogelijke aanwijzingen, dat hij niet ziet dat Carthago bijna aan zijn voeten ligt.

Kennismaking met de Italiaanse graaf
Dan komt de Italiaanse graaf in het spel. Het moment waarop hun levenspaden elkaar kruisen, tekende Pesapane als een boek, met op de openvallende pagina’s de Italiaanse graaf en Humbert. Ze beeldt het moment af waarop de mannen elkaar voor het eerst de hand schudden, in 1815. De gedeelde passie voor de oude geschiedenis van Tunis vormt de basis voor hun vriendschap.

Op expeditie met Camillo Borgia
Camillo Borgia groeide op op in een vermogende familie, die een enorme collectie volkenkundige en oudheidkundige objecten in haar bezit had. De liefde voor de oudheid kreeg hij dus echt met de paplepel ingegoten.

Door hun bevoorrechte posities was het voor Humbert en Borgia mogelijk om onder begeleiding van een militaire escorte expedities naar de Tunesische binnenlanden te maken. Alles wat ze zagen, werd opgeschreven en opgetekend, waaronder ook dit prachtige grafmonument waar de twee vrienden alle indrukken laten bezinken.

Carthago wordt ontdekt!
Twee jaar na hun eerste kennismaking vertrekt Borgia uit Tunesië. In datzelfde jaar vindt Humbert tijdens een van zijn zelf georganiseerde opgravingen een paar antieke grafstèles met Punische inscripties, ongeveer tien kilometer ten oosten van de huidige hoofdstad Tunis.

Humbert is dolgelukkig en loopt glimlachend naar de kijker toe, met de stèles als kostbare pasgeborenen in zijn armen. Zijn goede vriend Borgia kijkt van achter zijn schouder mee, maar wel op grote afstand.

Borgia overleed bij thuiskomst in Napels aan de gevolgen van malaria. Nooit kwam het tot een grote publicatie van de twee gepassioneerde vrienden, maar door hun expedities werd uiteindelijk wel de ligging van het Carthago van koningin Dido gelokaliseerd…

Praktische informatie
Je vindt het Rijksmuseum van Oudheden aan het Rapenburg 28 in Leiden. Het museum is van dinsdag tot en met zondag geopend van 10.00 tot 17.00 uur. Op maandag is het museum gesloten, behalve tijdens Tweede Pinksterdag en alle schoolvakanties, dan kun je er ook van 10.00 tot 17.00 uur terecht.

De tekeningen van Elisa Pesapane zijn te koop voor € 675,- inclusief passe-partout en lijst. Neem voor meer informatie contact op met de Museumshop van het Rijksmuseum van Oudheden via 0031-715163 109 of via b.vandenbercken@rmo.nl.

2x per week Italiaanse inspiratie

Meld je aan voor de Ciao tutti nieuwsbrief - en ontvang de digitale editie van onze City Walk Klassiek Rome als cadeautje:

Ontdek onze droomplekken in Italië!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *