Ontdek de nieuwe museum-metrohaltes Colosseo-Fori Imperiali en Porta Metronia in Rome

Roma, non basta una vita, zo luidt het spreekwoord. De Eeuwige Stad heeft zo veel te bieden, dat een leven niet volstaat om al dat moois te kunnen zien.

Saskia en Willemijn waren afgelopen voorjaar weer even in Rome, met een lijstje met nieuwe plekken die ze graag wilden zien.

Belvedere Antonio Cederna

Saskia: ‘Zo is Rome een nieuw panoramaterras rijker: het Belvedere Antonio Cederna, aan de Via dei Fori Imperiali. Het uitkijkpunt, dat ruim tien jaar gesloten was vanwege de werkzaamheden aan metrolijn C, opende net voor onze aankomst in Rome.

Het terras, vernoemd naar journalist Antonio Cederna, biedt een mooie blik op de Via dei Fori Imperiali, met enerzijds het Colosseum en anderzijds het Vittoriano.

Archeostazione Colosseo-Fori Imperiali

Diep onder de grond is hier nog veel meer nieuws te zien. Eerder dit jaar openden namelijk de nieuwe metrohaltes van metrolijn C, waaronder Colosseo-Fori Imperiali, aan de voet van het Colosseum.

Zeker ook een bezoek waard als je niet met de metro hoeft, want de halte is omgetoverd tot een mooi museum, dankzij de schitterende archeologische vondsten die tijdens de aanleg van metrolijn C zijn gedaan.

Het aanleggen van een metrolijn onder het Colosseum leek ooit een onmogelijke opgave. Toch is de nieuwe halte Colosseo-Fori Imperiali nu geopend, als kroon op een buitengewoon complex en omvangrijk project, dat baanbrekende techniek op vernuftige wijze weet te combineren met archeologie, op een van de fascinerendste bouwplaatsen ter wereld.

De buitengewone archeologische vondsten die tijdens de werkzaamheden aan het licht kwamen, waaronder een domus uit de Republikeinse tijd die verwoest werd tijdens de brand van Nero in 64 na Christus, de funderingen van de Domus Aurea, waterbouwkundige constructies en een monumentale fontein, hebben nu een plekje in de metrohalte gekregen, waardoor er een uniek museum is ontstaan.

De toegang tot de nieuwe metrohalte Colosseo-Fori Imperiali ligt aan de Via dei Fori Imperiali, tussen de overblijfselen van de Tempel van Venus en Roma en de Basiliek van Maxentius.

Je kunt het dagelijks bezoeken tijdens de openingstijden van de metro. De centrale hal is vrij toegankelijk, maar voor de andere ruimtes heb je een metrokaartje nodig (of moet je inchecken met je bankpas).

Doe dat ook echt even, want het kleine bedrag dat je dan kwijt bent (ook als je de metro uiteindelijk niet neemt), staat niet in verhouding tot de schatten die je achter de toegangspoortjes ziet.

Bouwen op een archeologische vindplaats

Metrostation Colosseo-Fori Imperiali reikt tot ruim dertig meter onder de grond. Nu het project succesvol is afgerond, is het een internationaal voorbeeld van hoe duurzame infrastructuur kan worden aangelegd in het hart van archeologische vindplaatsen.

‘Elke handeling werd hier met het hart in de keel uitgevoerd,’ zo legt Elisa Cella, archeologe bij het Parco Archeologico del Colosseo, uit. ‘Het was een zeer delicate bouwplaats, dus niets werd aan het toeval overgelaten, maar desondanks was elke stap spannend.’

Voordat er met de graafwerkzaamheden werd begonnen, hebben ingenieurs de grond gestabiliseerd. Bij alle werkzaamheden werd de top-down bouwmethode toegepast, waarbij de vloerplaten van boven naar beneden werden gestort om stabiliteit en veiligheid te garanderen.

Honderden sensoren werden geïnstalleerd op de muren van het Colosseum, de zuilen van de Tempel van Venus en Roma en de Basiliek van Maxentius om microbewegingen en trillingen te detecteren – een uitgebreid netwerk van verschillende meters hield de locatie vierentwintig uur per dag, zeven dagen per week in de gaten.

Elke antieke vondst werd gedocumenteerd, gecatalogiseerd en soms ook gerestaureerd onder wetenschappelijk toezicht van het Parco Archeologico del Colosseo, waarbij archeologen, restaurateurs, architecten en ingenieurs schouder aan schouder werkten als één team.

Ondergrondse reis door het oude Rome

Colosseo-Fori Imperiali is veel meer dan alleen een belangrijk vervoersknooppunt. Het is een heus ondergronds museum, met vijf tentoonstellingsruimtes die garant staan voor een meeslepende reis door het oude Rome.

Op het niveau van de hal, die vrij toegankelijk is (nog voor de toegangspoortjes), bevindt zich de eerste tentoonstellingsruimte, waar driedimensionale video-installaties en diorama’s de ontwikkeling van het gebied rondom het Colosseum in beeld brengen.

Je ziet enkele grote monumenten uit het politieke en monumentale hart van het oude Rome, van het Forum van Augustus tot het Colosseum, van de Zuil van Trajanus tot de Tempel van Venus en Roma, tot de Basiliek van Constantijn.

Deze ruimte biedt de mogelijkheid om het verleden en het heden van het gebied rondom de Via dei Fori Imperiali te vergelijken en de ontwikkeling ervan te volgen, vanaf de Romeinse tijd tot de dag van vandaag.

Meer dan tweeduizend jaar geschiedenis

Het museum leidt je door meer dan tweeduizend jaar geschiedenis, van het Rome van de eerste koningen tot het keizerlijke Rome. De archeologische vondsten bestaan onder meer uit achtentwintig antieke waterputten uit de republikeinse tijd, een balneum van een domus uit de periode tussen de eerste eeuw voor en de eerste eeuw na Christus en een andere domus uit de keizertijd, versierd met fresco’s.

Een van de waardevolste archeologische artefacten die te zien zijn, is de sokkel van een standbeeld met de inscriptie die herinnert aan de daden van senator Passifilo, een senator die een gereserveerde zitplaats had op het podium van het Colosseum. Het werd teruggevonden in de Auditoria van Hadrianus.

De diepte in

Met een metrokaartje (of door in te checken met je bankpas) kun je ook de expositie achter de toegangspoortjes bewonderen, waar de waterputten uit de republikeinse tijd tentoon worden gesteld. Deze werden tussen de vijfde en tweede eeuw voor Christus aangelegd, voor de watervoorziening van de bewoners van de Velia-heuvel.

De pozzo, put, is hier de narratieve spil. Deze metafoor heeft geleid tot een ruimte die je de diepte in leidt, waar getuigenissen uit het verleden aan het licht gebracht worden, van haarspelden tot olielampjes.

De verhouding tussen licht en duisternis wordt benadrukt door de keuze voor de kleuren en het materiaal. Architectonische elementen en archiefmateriaal helpen inzicht te krijgen in een stedelijke context van buitengewone complexiteit en waarde.

Op slechts een kleine oppervlakte maak je een reis door de geschiedenis, waar beton en modern design samengaan met marmer en eeuwenoude gebruiksvoorwerpen en waar moderne verlichting schijnt op tweeduizend jaar oude mozaïeken en fresco’s.

Levendige geschiedenisles

De opstelling is ontworpen als een zintuiglijke ervaring: licht, geluid en materialen gaan een wisselwerking aan met de bewegingen van de reizigers, waardoor het wachten op de metro verandert in een levendige geschiedenisles.

Op de tussenverdieping roepen vitrines en lichtopeningen die vanaf het plafond naar beneden lopen of uit de vloer oprijzen de bijna onpeilbare diepte van de putten op.

Een selectie van de gevonden voorwerpen getuigt van het tweede leven van de putten als rituele opslagplaatsen, in het kader van complexe ceremonies die verband hielden met de verering van het water, de onderaardse goden en de cyclus van de seizoenen.

Op hetzelfde niveau, maar dan net aan de andere kant, is het balneum geplaatst van de domus die op het Piazza del Colosseo is gevonden, te dateren tussen de tweede eeuw voor Christus en de grote brand van 64 na Christus.

Het bad met trappen en het laconicum zijn opgegraven, verwijderd en opnieuw geïnstalleerd in dit metromuseum, vergezeld van de gevonden voorwerpen en informatieborden met reconstructies en uitleg.

Een oculus in de verbindingsgang tussen lijn B en lijn C biedt bovendien een uniek en indrukwekkend uitzicht op het Colosseum van onderaf.

Centro Informazione del Clivo di Acilio

Vlak bij de ingang van het metrostation Colosseo-Fori Imperiali kun je het Centro Informazione del Clivo di Acilio bezoeken, waar een domus uit de keizertijd is herplaatst, met prachtige fresco’s en enkele vondsten van uitzonderlijk belang.

Je ziet onder meer een marmeren hoofd van Medusa afkomstig uit de Tempel van Venus en Roma, de reconstructie van de decoraties van de gebedsruimte van het Templum Pacis, materialen uit de domus van de Clivo di Acilio, een zeldzaam houten weverszwaard en een bronzen fistula met inscripties over het gezamenlijke keizerschap van Marcus Aurelius en Commodus.

Romeinse kazerne bij Porta Metronia

De metrohalte Colosseo-Fori Imperiali is overigens niet de enige die is omgetoverd tot een uniek museum.

Ook metrohalte Porta Metronia, aan het Piazzale Ipponio, op slechts een steenworp afstand van de Aureliaanse muren, mag zich een Archeostazione noemen. Het strekt zich uit over vijf ondergrondse niveaus en bereikt een diepte van maximaal dertig meter.

Tijdens de bouwwerkzaamheden aan de metrohalte Porta Metronia werd op een diepte van zeven tot twaalf meter onder de grond een Romeinse kazerne van circa tweeduizend jaar oud gevonden, met de woning van de commandant, een archeologisch complex van uitzonderlijk belang, met kleurrijke fresco’s en mozaïeken.

Ook deze plek zal worden omgevormd tot een museum, waarvan de opening voor dit voorjaar staat gepland. Metroreizigers kunnen dan de overblijfselen van de kazerne bekijken door grote ramen die uitkijken op het ondergrondse plein, terwijl de ruimtes van het station verrijkt zullen worden met grote afbeeldingen van de opgravingen en reproducties van enkele emblematische vondsten, zoals het vergulde glas met de afbeelding van de godin Roma.

Met behulp van virtual reality en driedimensionale reconstructies kun je je dan onderdompelen in de unieke geschiedenis van dit stukje stad.

Bijzondere vondst tijdens de eerste werkzaamheden

De kazerne werd in 2015 ontdekt, toen archeologen tijdens de eerste boringen onder Piazzale Ipponio een buitengewoon goed bewaard gebleven militair complex uit het Romeinse Rijk identificeerden, van meer dan dertienhonderd vierkante meter, compleet met kamers, gangen, mozaïeken, fresco’s en de domus van de commandant, voorzien van een oud hypocaustum-verwarmingssysteem.

De archeologische vindplaats, die dateert uit de tijd van de Romeinse keizer Trajanus, maakte deel uit van de castra urbani, de militaire faciliteiten die bedoeld waren om de controle over de stad te handhaven.

Toen de muren in opdracht van keizer Aurelianus in de derde eeuw werden gebouwd, werden de kazernes om defensieve redenen afgebroken en begraven, waarna ze bijna twee millennia verborgen bleven.

Het besluit om de ruïnes te ontmantelen en opnieuw op te bouwen in het nieuwe metrostation was een ongekende uitdaging. Het was echter een veel te belangrijke vondst om alleen op papier te blijven bestaan, aldus de burgemeester van Rome.

Reconstructie van de ruimte rondom het Colosseum

Tot slot heeft ook de ruimte rondom het Colosseum een nieuwe uitstraling gekregen, waarbij travertijn en marmer uit het oude Rome zijn gebruikt om de basis van de zuilen die hier tweeduizend jaar geleden stonden te reconstrueren op het halfronde piazza buiten de arena.

Hier verdrongen de Romeinse toeschouwers zich onder twee arcades bestaande uit marmeren zuilen die tot vijftig meter hoog reikten, terwijl ze wachtten om het Colosseum binnen te gaan en hun plaats in te nemen.

Die bogen zijn al lang verdwenen, maar nu zijn er grote platen te zien op de plek waar de zuilen ooit stonden, met Romeinse cijfers die de vakken aangaven.

‘Deze blokken travertijnmarmer zijn precies op de plek geplaatst waar de oorspronkelijke pilaren stonden,’ aldus architect Stefano Boeri, die tekende voor het ontwerp van dit nieuwe aanzien van het plein.’

foto’s: Stefano Boeri & Simona Murrone | Parco Archeologico del Colosseo