Palazzo Bonaparte – van het thuis van de moeder van Napoleon tot elegante expositieruimte

Midden in het centrum van Rome, op de hoek van het Piazza Venezia en de Via del Corso, ligt het Palazzo Bonaparte. Tegenwoordig is het een eigentijdse expositieruimte met een fijn museumcafé, maar ooit was dit palazzo het thuis van Letizia Bonaparte, de moeder van Napoleon, en haar erfgenamen, de prinsen van Canino en Musignano.

We duiken in de geschiedenis van dit bijzondere Romeinse palazzo én nemen een kijkje op het bijzondere balkon, waar niemand je kan zien.

Een palazzo voor twee markiezen uit Ligurië

De geschiedenis van het Palazzo Bonaparte gaat terug tot 1657, toen markiezen Giuseppe en Benedetto D’Aste een nieuw palazzo wilden laten bouwen, dat hun adellijke rang beter zou weerspiegelen.

Ze waren oorspronkelijk afkomstig uit Albenga (Ligurië), maar hadden een plaats weten te verwerven in de hogere lagen van de Romeinse samenleving. Met name de restauratie van de Santa Maria in Via Lata, aan de Via del Corso, vergrootte hun aanzien.

Giuseppe en Benedetto D’Aste hadden hun oog laten vallen op een plek vlak bij deze kerk, op de hoek van de Via del Corso en het Piazza Venezia, dat er in die tijd heel anders uitzag dan we nu gewend zijn, zonder het Vittoriano.

De opdracht voor de bouw van het palazzo ging naar Giovanni Antonio De Rossi, die in opdracht van een kardinaal ook de Santa Maria in Publicolis had gebouwd. Ook de ontwerpen voor het Palazzo Bussi, het Palazzo Altieri en de kapel van het Palazzo del Monte di Pietà waren van zijn hand.

De werkzaamheden duurden twintig jaar, tot 1677. Aan de kant van de Vicolo Doria werd een binnenplaats gecreëerd die nog altijd zorgt voor voldoende licht en ruimte in het vrij smalle optrekje.

Gesloten balkon met groene luiken

Giovan Battista Falda (1643-1678) gaf in zijn Nuovi disegni delle architetture e piante dei palazzi di Roma (‘Nieuwe tekeningen van de architectuur en plattegronden van de paleizen van Rome’) een illustratieve weergave van het palazzo toen het net voltooid was (zie deze link).

De barokke gevel aan de zijde van het Piazza Venezia bestond toen al uit drie verdiepingen en een zolder, met een portaal en vier ramen op de begane grond, een balkon op de eerste verdieping, vijf ramen op de tweede verdieping en vijf ramen onder het dak.

Op de eerste verdieping hebben de ramen gebogen frontons versierd met schelpen; op de tweede verdieping hebben de vijf ramen driehoekige frontons met gebogen zijden versierd met leeuwenkoppen. Het dak wordt bekroond met een belvedere, vanwaar de eigenaren mooi over Rome uit konden kijken.

Tegenwoordig zijn er enkele belangrijke verschillen ten opzichte van de illustratie van Falda, met name het beroemde groene hoekbalkon dat wordt afgesloten door groene luiken, vanwaar men de stad kan bekijken zonder gezien te worden. Beschermd tegen nieuwsgierige blikken kun je vanaf hier het bruisende leven van de stad beneden je observeren.

Ook anders: op de verhoging aan het einde van het dakterras staan nu in grote letters de namen Bonaparte en De Aste geschreven.

Een nieuw thuis voor de moeder van Napoleon

In 1760 koopt Folco Rinuccini het palazzo. Zijn vader Carlo Rinuccini bekleedde verschillende diplomatieke functies voor De’ Medici in Florence.

Bij de volgende koop, in 1818, gaat het palazzo over in handen van Maria Letizia Ramolino, beter bekend als Madame Mère, de moeder van Napoleon. Nadat ze tevergeefs had geprobeerd haar zoon vrij te krijgen, die was verbannen naar Sint-Helena, verhuisde ze naar Rome. Ze besloot zich terug te trekken in haar nieuwe Romeinse residentie, in de hoop dat haar zoon er ooit een voet over de drempel zou zetten.

Napoleons moeder is dan al bijna zeventig jaar oud. Ze brengt veel van haar tijd binnenshuis door. Als ze naar buiten gaat, beperkt ze zich tot een korte wandeling door de Via del Corso. Gelukkig kan ze, beschut tegen de blikken van nieuwsgierigen, vanaf het balkon genieten van wat er buiten allemaal gebeurt.

Cadeau van Canova

Maria Letizia Ramolino neemt zelf alleen de eerste verdieping in. Ze laat de kamers elegant inrichten met verfijnde meubels en kostbare tapijten. Op de muren van de grote salon zijn mythologische verhalen te zien, met onder meer Diana en Bacchus.

De begane grond biedt plaats aan de opslagruimtes en de stallen, de tweede verdieping is voor gasten en op de bovenste verdieping woont, onder het schuine dak, het personeel.

De meeste schilderingen, stucwerk en deuren dragen nog steeds haar stempel. Ook de haarden naar ontwerp van Canova waarmee Napoleons moeder enkele zalen liet verfraaien, zijn bewaard gebleven.

Boven de voordeur liet Maria Letizia Ramolino een adelaar aanbrengen en boven aan de trap plaatste ze een nis waar ze een kopie van Marte Pacificatore, het gigantische standbeeld van de keizer, tentoonstelde, dat ze waarschijnlijk persoonlijk van Canova kreeg.

Het origineel bevindt zich, ironisch genoeg, in Apsley House, de residentie van de hertog van Wellington, die Napoleon versloeg bij Waterloo.

Via deze link kun je virtueel een kijkje nemen in deze unieke ruimtes en de fresco’s, haarden, mozaïekvloeren, plafonds en andere bijzondere elementen van het palazzo bekijken.

Het Vittoriano als middelpunt van Piazza Venezia

Maria Letizia Ramolino overlijdt op 2 februari 1836, op zesentachtigjarige leeftijd. De prinsen van Canino en Musignano erven het palazzo. In de periode die volgt, verandert het Piazza Venezia ingrijpend.

Op 22 maart 1885 vindt de plechtige ceremonie plaats ter gelegenheid van de eerste steenlegging van het Vittoriano, door koning Umberto I. Giuseppe Sacconi, de architect van het Vittoriano, tekent ook voor het nieuwe ontwerp van het hele Piazza Venezia. Gelukkig blijft Palazzo Bonaparte in al zijn schoonheid intact.

Het duurt maar liefst zesentwintig jaar om het Vittoriano te bouwen. Op 4 juni 1911 wijdt Vittorio Emanuele III het monumentale complex officieel in. Tegelijkertijd wordt de internationale tentoonstelling ter gelegenheid van vijftig jaar Italiaanse eenheid geopend.

Palazzo Bonaparte is dan al niet meer in handen van de erfgenamen van Maria Letizia Ramolino, die het in 1905 hebben verkocht.

Een jaar later werd het Palazzo delle Assicurazioni aan het Piazza Venezia ingewijd, dat bewust de stijl en architectuur van het vijftiende-eeuwse Palazzo Venezia aan de overkant kopieerde.

De twee gebouwen werden zo twee majestueuze ‘wachters’ aan de flanken van het Piazza Venezia, dat zich aan de voet van het Capitool uitstrekt.

Het balkon van Mussolini

Naast het beroemde balkon van Palazzo Bonaparte schreef nog een balkon op het Piazza Venezia geschiedenis. Op 9 mei 1936 kondigde Benito Mussolini vanaf het balkon van Piazza Venezia de geboorte van het nieuwe rijk aan. Hij brengt de fascistische groet aan de menigte beneden, die zijn groet massaal beantwoordt.

Palazzo Bonaparte in beroemde films

Piazza Venezia is het kloppend hart van het moderne Rome. Het werd en wordt vaak gekozen als decor voor films.

Wereldberoemd is de scène waarin Audrey Hepburn in Vacanze romane op haar Vespa door de straten van Rome raast en ook langs het Palazzo Bonaparte komt. In de film Il Vigile regelt Alberto Sordi het verkeer op het kruispunt voor het palazzo.

still uit Vacanze romane

Prachtige tentoonstellingen in Palazzo Bonaparte

In 1972 neemt INA Assitalia Palazzo Bonaparte over en zorgt voor de restauratie ervan, waarna het het Romeinse hoofdkantoor van de Corriere della Sera er een tijdje gevestigd is.

Tegenwoordig is het Palazzo Bonaparte een plek waar grootse tentoonstellingen worden gehouden. In de verfijnde salons die vroeger toebehoorden aan Letizia Ramolino Bonaparte dompel je je onder in het werk van internationale kunstenaars, zoals Botero, Escher, Jaco, Van Gogh en Bill Viola.

Op dit moment is Mucha te gast in Palazzo Bonaparte (nog tot 8 maart 2026). Meer dan honderdvijftig werken van de meester van de art nouveau zijn te zien, met veel bruiklenen uit het Mucha Museum in Praag.

Eregast is Botticelli’s Venus, een van de bekendste renaissancewerken waarin vrouwelijke schoonheid wordt verheerlijkt. Het doek (een bruikleen van de Galleria Sabauda in Turijn, waarvan een bijna identiek schilderij te zien is in Berlijn) vertoont een opvallende overeenkomst met Mucha’s lineaire, gracieuze maar krachtige figuren, wat onderstreept hoe cyclisch en tijdloos kunst is.

Van Hokusai tot Kandinsky

Vanaf 25 maart 2026 zal Palazzo Bonaparte het toneel zijn van de omvangrijkste tentoonstelling die in Italië ooit is gewijd aan Katsushika Hokusai (1760-1849), de absolute meester van de Japanse kunst en een sleutelfiguur in de mondiale beeldcultuur.

De tentoonstelling maakt deel uit van het officiële programma van de viering van honderdzestig jaar diplomatieke betrekkingen tussen Italië en Japan en bezegelt een diepgaande en duurzame culturele dialoog tussen twee artistieke tradities die elkaar blijven beïnvloeden en verrijken.

Je bewondert onder meer de beroemde Zesendertig uitzichten op de berg Fuji en de iconische Grote golf bij Kanagawa, maar ook een buitengewone selectie van houtsneden, geïllustreerde boeken en zeldzame voorwerpen uit de prestigieuze collectie van het Nationaal Museum van Krakau, een van de belangrijkste Europese collecties met buitengewone voorbeelden van Japanse kunst.

Vanaf 15 september 2026 bieden de ruimtes van het Palazzo Bonaparte een thuis aan Kandinsky, wiens kleurrijke kunstwerken de laatste maanden van dit jaar mogen vullen.

ViVi – het museumcafé van Palazzo Bonaparte

Voor of na het bekijken van de kunst in het Palazzo Bonaparte kun je bij ViVi terecht voor een caffè, een cappuccino, een lunch of een aperitivo. ViVi is elke dag geopend van 8.00 tot 21.00 uur.

met dank aan Arthemisia, Palazzo Bonaparte & ViVi voor een aantal foto’s