Ontdek Florence voorbij de bekende highlights – Via de’ Bardi en de Santa Felicita
Toen Saskia ruim twintig jaar geleden Italiaans studeerde in Florence, kocht ze meteen na aankomst twee prachtige notitieboekjes bij een van de vele papierwinkels in de stad.
Eentje met een eenvoudig blanco omslag met een kleine koepel, voor alle grammaticaregels, aantekeningen en huiswerk, en eentje met een cover van gemarmerd papier, als reisdagboek, voor alle bijzondere ervaringen, museum- en treintickets, ansichtkaarten van kunstwerken, foto’s en andere reisherinneringen.
Sinds die twee notitieboekjes ging er bijna geen bezoek aan Florence voorbij zonder een nieuw notitieboekje. Het is heerlijk om rond te neuzen in die legatoria’s, boekbinderijen, waar een breed kleurenpalet aan schriften, notitieboekjes en agenda’s op je wacht.
In mei stapte Saskia weer over de drempel van zo’n schatkist, dit keer met een bijzondere missie: zelf een kleurrijk vel papier maken, volgens de beroemde marmertechniek. Ontzettend leuk om te doen, met een uniek souvenir als resultaat!
Legatoria Sant’Agostino
Saskia: ‘Toen ik vorig jaar langs Legatoria Sant’Agostino in de wijk Santo Spirito liep, zag ik een poster op de winkeldeur met de details voor de papierworkshop die ze hier geven. Dat lukte toen voor vertrek niet meer, maar gelukkig keerde ik dit voorjaar terug naar Florence, mét een reservering voor deze workshop waarin je zelf gemarmerd papier kunt maken.
Elk vel is uniek, met schakeringen die doen denken aan natuurlijk marmer. Juist dat maakt het papier zo bijzonder: geen enkele creatie is identiek.
Als ik over de drempel stap, ruik ik meteen die heerlijke geur van papier. Twee dames, die zich voorstellen als Letitia en Valentina, zijn druk aan het werk met het handmatig inbinden van boeken.
Terwijl keurige stapels pagina’s door hun handen gaan, vertellen ze me in het kort iets over de geschiedenis van gemarmerd papier.
Drijvende inkt
De oorsprong van dit papier ligt in het verre oosten, met name in Japan, waar al in de twaalfde en dertiende eeuw soortgelijke decoratieve technieken ontstaan, zoals de suminagashi (drijvende inkt).
Bij deze techniek laat men de inkt op het water drijven om deze vervolgens op het papier over te brengen. Vervolgens reist deze kunstvorm naar Perzië en Turkije, waar het bekend staat als ebru, een term die is afgeleid van het Perzische abri, wolk. Het papier krijgt gestructureerdere, bloemrijke motieven.
Istanbul groeit uit tot een van de belangrijkste centra voor het maken van gemarmerd papier. Veel kunstenaars, maar ook wetenschappers en schrijvers maken zich de verfijnde technieken van het versieren van papier eigen.
Pas eind zestiende, begin zeventiende eeuw komt het gemarmerd papier naar Europa, waar het vooral veel wordt gebruikt bij het inbinden van kostbare boeken. Nog altijd is deze fascinerende techniek een toonbeeld van ambachtelijke traditie en tijdloze schoonheid.
Unieke creatie
Tijdens een korte demonstratie krijg ik te zien hoe het proces in zijn werk gaat. In een bak gevuld met een gelatineachtige vloeistof van plantaardige oorsprong worden verschillende kleuren gespetterd, door met een kwast op een dikker penseel te slaan.
Meestal bestaat een patroon uit vijf tot zeven kleuren, maar meer of minder mag natuurlijk ook. Als de kleuren allemaal hun weg naar het water hebben gevonden, kun je met een soort grote kam een pauwvormig patroon in de inkt maken.
Wil je liever een echt marmerpatroon, dan maak je met een stokje langzame, golvende bewegingen in de vloeistof, zodat de kleuren zich iets verspreiden en vervormen.
Ben je tevreden over je ontwerp dan wordt er voorzicht een vel papier op de vloeistof gelegd, zodat het de kleuren kan absorberen. Het papier moet dan voorzichtig van de vloeistof worden gehaald, waarna het goed moet drogen voor je het kunt gebruiken.
Zelf gemarmerd papier maken
Na de demonstratie en uitleg mag ik het zelf proberen. Ik geef de kleuren aan die ik graag wil gebruiken en druppel ze op de aangewezen volgorde in het water: van donkerblauw en goud via zilver naar lichtblauw en wit. Daarna teken ik er met een stokje een patroon in.
Het ziet er van bovenaf al prachtig uit, maar het wordt qua kleur nóg mooier als er blauw papier op mag in plaats van een blanco vel. Dat zorgt voor warmere blauwtinten. Ik ben dik tevreden en ga nog even op de foto met mijn creatie voordat deze te drogen wordt gelegd.
Twee dagen later ga ik mijn gemarmerd papier ophalen, zodat ik er thuis een notitieboek van kan maken om te vullen met aantekeningen voor mijn nieuwe boek waarin de boekdrukkunst een grote rol zal spelen…’
Wil je ook zo’n workshop volgen en je eigen gemarmerd papier maken? Stuur dan een berichtje aan Legatoria Sant’Agostino om je plek te reserveren. Dat kan via Whatsapp op 0039-055219627 of via hun Instagrampagina.
Je spreekt dan een dag en tijd af waarop je in hun winkel aan de Via Sant’Agostino 21r in Florence de workshop volgt. De workshop is zowel een aanrader voor volwassenen als voor kinderen vanaf een jaar of zes.
