Ontwerp een origineel souvenir bij Venezia Stampa in Venetië

Nadat Saskia voor haar eerste roman in het leven van Pellegrino Artusi dook, koos ze voor een tweede boek voor een andere tijd en setting. Ze verdiept zich nu in het leven van Aldo Manuzio, succesvol drukker in Venetië, die als een van de eersten boeken op handzaam formaat uitbracht.

Dat betekent veel lezen en onderzoek doen, onder meer in de prachtige bibliotheek van de Fondazione Querini Stampalia in Venetië, maar dichter bij huis ook in het Museum Plantin-Moretus in Antwerpen.

Aan de drukpers bij Luca en Michele

Saskia: ‘Tegen de tijd dat het verhaal grotendeels op papier staat, zal ik jullie er uiteraard meer over vertellen. De voorlopige titel kan ik alvast verklappen, want tijdens mijn bezoek aan Venetië vorige maand wilde ik zelf eens ervaren hoe het drukken vroeger in zijn werk ging.

Helaas kan ik geen reis in de tijd maken, maar dankzij Venezia Stampa, de historische drukkerij van Luca Valonta en Michele Costantini aan het Campo Santa Maria Mater Domini, kan ik wel een idee vormen van Manuzio’s werkwijze.

Omringd door prachtige drukpersen – waaronder een oude Heidelberg die helaas niet meer aan de praat te krijgen is nadat de drukkerij in de winter van 2019 onder water liep – vertellen Luca en Michele over deze bijzondere plek, waar ze sinds 1989 samen onder de naam Grafiche Ellemme uniek drukwerk maken, van prachtige posters en ex libris tot visitekaartjes, brochures en boeken. Ze verzorgen niet alleen het drukken zelf, maar desgewenst ook redactie, opmaak en vormgeving.

Een kijkje in de wereld van de boekdrukkunst

Beide mannen groeiden op in Venetië, Luca op het Lido en Michele in de wijk Castello. Luca’s vader werkte als typograaf en gaf zijn kennis door aan de nog jonge Luca, die daardoor al bijna vijftig jaar lang aan de drukpers staat.

Dat is een hele tijd, maar slechts een schijntje in de lange relatie tussen de drukpers en Venetië. Hoewel de meeste mensen tegenwoordig de voorkeur geven aan snelheid en digitale kwaliteit, proberen Luca en Michele met hun historische drukpersen de geschiedenis van het drukken en de oude druktechnieken in stand te houden.

Van het creatieve idee tot de opmaak, van het inkten tot de daadwerkelijke uitvoering – ze doen alles zelf, met veel kennis van zaken. Ze gunnen anderen ook graag een kijkje in de intrigerende wereld van de boekdrukkunst, met behulp van de oude houten letters en handbediende drukpersen in hun drukkerij, die eerder voelt als een atelier.

Tijdens een workshop van ruim twee uur vertellen ze me niet alleen meer over de relatie tussen Venetië en de boekdrukkunst, maar leiden ze me ook stap voor stap door het drukproces.

Letters in de lagune

Eerst mag ik de houten letters voor mijn voorlopige titel verzamelen en in spiegelschrift neerleggen. Dan komt een technisch stukje: het berekenen van de juiste afstanden tussen de verschillende regels en tussen de boven- en onderzijde van het papier. Ook moet het geheel uiteraard mooi gecentreerd worden.

Met enige hulp van Luca staat alles strak op zijn plek. De volgende klus bestaat uit het opvullen van het hele letterraam, zodat de woorden niet kunnen verschuiven. Als het raamwerk staat, klopt Luca alles nog even goed vast en mag ik de letters bestrijken met inkt.

Ik kies eerst voor donkerblauw, de kleur van de lagune. Luca legt een vel papier uit Fabriano (met watermerk zoals hij me trots laat zien) op de drukpers en dan mag ik de pers eroverheen rollen. Het resultaat is een prachtig in het oog springende titel.

Terwijl Luca het vel alvast te drogen legt, nodigt hij me uit om te experimenteren met meerdere kleuren door elkaar heen. Bij het eerste resultaat lijken de letters mooi een landkaart te onthullen, een verrassend effect!

Een inspirerend souvenir

Nadat ik een vijftal verschillende prints heb gedrukt, maakt Luca er een mooi pakketje van. Een uniek aandenken om thuis in te lijsten, als inspiratie voor de vele schrijfuren die nog moeten volgen voordat de rest van het verhaal ook op papier staat.

Ik bedank hem en Michele en beloof hen dat ik hen tijdens mijn volgende schrijfbezoeken aan Venetië op kom zoeken. Inspiratie genoeg na deze ochtend in de wereld van Manuzio, dus als ik voor de lunch aanschuif bij het nabijgelegen Antiche Carampane vul ik in een mum van tijd een paar pagina’s van mijn notitieboek.

Terwijl ik geniet van een polpetta di tonno op een bedje van fluweelzachte pompoencrème loopt mijn pen stiekem door de werkplaats van Manuzio en tijdens de spaghetti con vongole, crema di fagioli di Sant’Erasmo e pane croccante alla acciughe zit ik met mijn hoofd tussen de stapels drukproeven die hij moet corrigeren.

Op de weg terug loop ik nog even langs het huis waar Manuzio ooit zou hebben gewoond (al is dat niet helemaal zeker), dankbaar voor het originele souvenir en de nieuwe inspiratie die ik opdeed.

Komende tijd moeten nog heel veel letters uit mijn pen en toetsenbord vloeien, maar de titel staat er alvast prachtig op!’

Boek een workshop bij Venezia Stampa

Wil je ook een workshop volgen bij Luca en Michele van Venezia Stampa, met een aantal mooi bedrukte posters als souvenir? Mail hen dan via info@veneziastampa.com, zodat je met hen een dag en tijd kunt afstemmen. De workshop kan in het Italiaans of Engels worden gegeven.