Ga op pad met de Ciao tutti City Walks!

Michelangelo sloopt een stukje thermen

In de zomer van 1541 kreeg een priester een visioen. Hij zag de Thermen van Diocletianus waarboven een wit licht straalde, waarin zeven martelaren zweefden. De priester maakte zijn visioen wereldkundig en stelde de toenmalige paus, Paulus III, voor om op de plek van het witte licht een kerk te bouwen.

Paulus III zag dat niet zo zitten. We weten niet of hij de Thermen van Diocletianus, de grootste en meest luxe thermen van de stad, wilde sparen of dat hij niet zo in het visioen geloofde. Feit is dat hij niets met de melding deed. De priester liet het er echter niet bij zitten, en zodra Paulus III was overleden en Pius IV hem opvolgde, waagde hij weer een poging.

Bij Pius IV viel het idee om een kerk te bouwen op de plek van het stralende witte licht in betere aarde. In 1561 gaf de paus de opdracht om op de plek van een deel van de thermen, die inmiddels tot ruïnes verworden waren, een kerk te bouwen, gewijd aan Maria van de engelen en de martelaren.

kloostergang Basilica di Santa Maria degli Angeli e dei Martiri met op de achtergrond de Thermen van Diocletianus

Deze Basilica di Santa Maria degli Angeli e dei Martiri moest gebouwd worden door niemand minder dan Michelangelo. Die was al een tijdje klaar met het plafond en de schilderingen in de Sixtijnse Kapel en had op 86-jarige leeftijd eigenlijk geen zin meer in iets nieuws.

Michelangelo was rigoureus en gebruikte delen van de thermen voor zijn kerk. Zo verhoogde hij de vloer van het frigidarium (koudwaterbad) met twee meter en verbouwde hij de ruimte tot het schip van de kerk. Ook het tepidarium (lauwwaterbad) werd bij de kerk gevoegd. In de sacristie is het ontwerp dat Michelangelo voor de kerk tekende nog altijd zien.

Net als de Thermen van Caracalla (waarvan de badkuipen onder andere op het Piazza Farnese belandden) werd een deel van de Thermen van Diocletianus dus gesloopt, verbouwd of anderszins bewerkt voor de bouw van de nieuwe kerk. Of Michelangelo daarbij heeft stilgestaan, weten we niet. Waarschijnlijk was hij aan het einde van zijn leven moe en na het zware, ondergewaardeerde werk aan het plafond van de Sixtijnse Kapel ook ietwat gedesillusioneerd.

Alhoewel we weten dat hij bij het beschilderen van het Sixtijnse plafond veel last had van zijn rug, zijn armen en zijn ogen (hij lag immers het grootste gedeelte van de dag zeer oncomfortabel op een steiger, met zijn arm continu omhoog geheven om te schilderen), zou hij ook het plafond van de Basilica di Santa Maria degli Angeli e dei Martiri hebben beschilderd. Daar is helaas niets van bewaard gebleven, dus we kunnen niet beoordelen of hij zichzelf hier heeft overtroffen.

Bij de tijd
In de Basilica di Santa Maria degli Angeli e dei Martiri bevindt zich een bijzondere bezienswaardigheid, de Linea Clementina. Deze ‘lijn van Clemens’ is een meridiaan, die in opdracht van paus Clemens XI werd aangelegd. Wanneer je precies om twaalf uur ’s middags in de kerk bent, dan zie je dat de zon door een gat in de muur de kerk in schijnt. Het licht valt op de meridiaan en precies op die plek kun je aflezen welke datum het is en wanneer het precies 12.00 uur is. Een ingenieuze methode om de dag en de tijd af te lezen, die nog tot ver in de negentiende eeuw werd gebruikt om de Romeinse klokken gelijk te zetten.

foto’s meridiaan: Fabio Gallo

2x per week Italiaanse inspiratie

Meld je aan voor de Ciao tutti nieuwsbrief - en ontvang de digitale editie van onze City Walk Klassiek Rome als cadeautje:

Ontdek de mooiste vakantieadressen in Italië

Een reactie

  1. “Alhoewel we weten dat hij bij het beschilderen van het Sixtijnse plafond veel last had van zijn rug, zijn armen en zijn ogen (hij lag immers het grootste gedeelte van de dag zeer oncomfortabel op een steiger, met zijn arm continu omhoog geheven om te schilderen)”

    Michelangelo lag niet, maar stond op de steigers boven zijn hoofd te werken.
    Er is nog een ruwe schets van de steigers bewaard.
    Er is nog een brief bewaard die Michelangelo aan Giovanni da Pistoia schreef met een sonnet en een tekening. Hierin beklaagt hij zich over de houding waarin hij met zijn hoofd achterover moest schilderen. Buonarroti kon hierdoor maanden lang niet lezen.
    Meer lezen en een video (William E. Wallace: Michelangelo als ingenieur) over steigers:
    http://www.teggelaar.com/rome-dag-5-vervolg-7/ wel even scrollen.

    Ruud Teggelaar

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *