Ga op pad met onze City Walks!

De Mond der Waarheid

Eerder schreef ik al eens over dit bijzondere putdeksel in het voorportaal van de Santa Maria in Cosmedin in Rome. Nu verschijnt er een boek dat alle verhalen over deze legendarische plek bij elkaar brengt.

De Mond der Waarheid gaat over een antieke, ronde steen in Rome die al vanaf de middeleeuwen veel aandacht van toeristen trekt. De steen vertoont een gezicht en staat bekend als de Bocca della Verità. Rond dit voorwerp ontstond in de tweede helft van de veertiende eeuw een verhaal dat tot de verbeelding van veel schrijvers en kunstenaars sprak en spreekt.

Wie ergens van werd beschuldigd moest zijn hand in de mond van het eeuwenoude beeld steken en dan de waarheid vertellen. Leugenaars wachtte een gruwelijke straf: hun hand werd afgebeten. Meestal betrof het een van overspel verdachte vrouw die alleen door zich te bedienen van een sluwe list aan mutilatie wist te ontkomen. Maar ook master of suspense Alfred Hitchcock deinsde er niet voor terug zijn hand in de muil te steken.

Wim van Anrooij laat in dit boek zien hoe de verhaaltraditie rond de Bocca della Verità zich in de Nederlanden heeft ontwikkeld, van de middeleeuwse dichter Dirc Potter tot Bertus Aafjes en jeugdboekenschrijver Rindert Kromhout. Hij doet dat door de Nederlandse literatuur en beeldende kunst in internationaal verband te plaatsen.

Een fragment over de vroegste ooggetuige van dit bijzondere monument:

‘Dirc Potter stond omstreeks 1400 als ambtenaar in dienst van de Hollandse graven Albrecht van Beieren (1358–1404) en diens zoon Willem VI (1404–1417). Hij woonde in Den Haag, was werkzaam aan het grafelijk hof en zal auteurs als Willem van Hildegaersberch, Dirc van Delft en heraut Beyeren persoonlijk hebben gekend.

Omstreeks 1411/1412 bracht hij in opdracht van Willem VI een bezoek aan Rome. Daar leerde hij de Italiaanse Fiore di virtù kennen, die hij in het Middelnederlands vertaalde onder de titel Blome der Doechden. In Der minnen loep, een uitgebreide liefdesleer waaraan hij begon tijdens zijn verblijf in Rome, zegt hij de Bocca della Verità te hebben gezien:

Te Romen in die stat heb ic ghesien
Enen groten ronden steen
Ende was na enen hoefde ghemaect.
Mond ende tand scharp ghehaect
Hadde die steen, suldi weten,
Ende is die steen des tuuchs gheheten.
Als yemant in saken wort bedraghen
So en dorst mens nergent vorder vraghen;
Mer voer den steen wort hi gheleyt,
Die men die sake aenseit,
Ende stack sijn hant inden mont.
Daer zwoer hi voer die zake ter stont.
Swoer hi dan enen quaden eet,
Die steen die hant te mael off beet
Ghelijc sij aff ghesneden waer.

(In de stad Rome heb ik een grote, ronde steen gezien die in de vorm van een hoofd was gemaakt. De steen had een mond en kromme, scherpe tanden, moet u weten, en wordt ‘de steen der getuigenis’ genoemd. Als iemand in een bepaalde kwestie wordt bedrogen, praatte men er liever niet over door; maar men voert de verdachte voor de steen, ten overstaan waarvan men de zaak gerechtelijk aankondigt. De verdachte stak zijn hand in de mond. Hij zwoer de kwestie meteen voor de steen. Als hij dan een valse eed aflegde, beet de steen de hand geheel af, alsof ze was afgesneden.)

Potter is niet preciezer in zijn lokalisering dan dat hij de Bocca della Verità heeft gezien ‘te Romen in die stat’. Uit een Duits getuigenis uit 1448 is bekend dat de antieke steen ook toen al bij de Santa Maria in Cosmedin stond. Deze situering wordt bevestigd door de Florentijnse handelaar Giovanni Rucellai en de augustijner monnik John Capgrave uit King’s Lynn, die Rome bezochten in het Jubeljaar 1450.’

Veel en veel meer verhalen over de Mond der Waarheid en de geschiedenis van dit waarheidbevorderende putdeksel lees je in

De Mond der Waarheid
De Bocca della Verità te Rome in woord en beeld van middeleeuwen tot heden
Wim van Anrooij
ISBN 9789023013433
€ 14,90
uitgeverij Becht

Ontdek onze droomplekken in Italië!

Een reactie

  1. Binnenkort ga ik eens even na of dit boek nog verkrijgbaar is. Ik ben altijd geïntrigeerd geweest door de Bocca.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *