Ontdek Monte Giberto en omstreken – een onbekend stukje Le Marche

Sinds 2021 is Casa Raffaela in Monte Giberto, een klein dorp in het zuiden van Le Marche, het thuis van Wim en zijn vrouw Anna-Paulien.

Ze zijn er regelmatig voor langere periodes. Daardoor beleven ze de streek inmiddels anders dan tijdens hun eerste vakanties: minder als toerist met een lijstje bezienswaardigheden en meer vanuit het ritme van het dagelijks leven.

Wim: ‘Juist dat is wat ons zo aanspreekt aan dit deel van Italië. Hier hoef je niet van hoogtepunt naar hoogtepunt te rijden. Soms bestaat een goede middag uit koffie drinken op een plein waar vrijwel niemand haast heeft, boodschappen doen bij een lokale winkel, zonder plan door een borgo lopen en onderweg besluiten ergens te blijven eten.

Monte Giberto ligt in de heuvels van de provincie Fermo. Vanaf hier liggen de Adriatische kust en de Monti Sibillini allebei binnen handbereik, maar het gebied ertussen vinden wij minstens zo interessant. Ik deel graag een paar plekken waar we zelf vaak komen, maar die veel buitenlandse bezoekers voorbijrijden.

Monte Giberto – klein dorp met groots uitzicht

Casa Raffaela ligt net buiten Monte Giberto, tussen de olijfbomen. Wanneer we ’s ochtends naar het dorp rijden voor een boodschap, voelt het inmiddels meer als ons Italiaanse thuisdorp dan als een vakantieadres. Juist omdat hier geen grote monumenten of beroemde musea op je wachten, maar omdat het dorp zo goed laat zien waarom we voor deze streek zijn gevallen.

Monte Giberto is klein, met ongeveer achthonderdvijftig inwoners. Je loopt er rustig door de straatjes, langs de kerken en over het centrale plein. Het dorp heeft nog delen van zijn historische muren en is compact gebouwd rond een centrale kern.

Als je naar het uitzichtpunt loopt, begrijp je meteen waarom zoveel Marchigiani graag op een heuvel wonen: het landschap opent zich aan alle kanten.

Op heldere dagen ontvouwt zich dat typische panorama van Le Marche: glooiende landbouwgrond, boerderijen, andere dorpen die als kroontjes boven op de heuvels liggen en in de verte de Adriatische kust.

Wat wij vooral mooi vinden, is dat het uitzicht voortdurend verandert. In het voorjaar zie je talloze tinten groen, later worden de graanvelden goudgeel en na de oogst komen de donkere aarde en rechte voren terug. Het landschap lijkt soms op een enorme lapjesdeken die steeds van kleur verandert.

Die afwisseling is geen decor dat speciaal voor toeristen is aangelegd. Veel grond wordt hier nog gewoon bewerkt. Juist daardoor ziet dezelfde route er een paar weken later alweer anders uit.

Petritoli – borgo waar je vanzelf vertraagt

Niet ver van Monte Giberto ligt Petritoli, een van die plaatsen waar we gasten van Casa Raffaela graag naartoe sturen.

Het historisch centrum ligt hoog boven het omliggende landschap en nodigt uit om zonder plan rond te lopen. Smalle straatjes, stenen huizen, charmante pleintjes en steeds weer doorkijkjes over de heuvels: je hoeft hier eigenlijk niets af te vinken. Dat vinden wij juist de charme.

Monte Vidon Combatte – piepklein en nauwelijks bekend

Nog kleiner is Monte Vidon Combatte. Het ligt tussen de heuvels van de Aso-vallei en heeft mooie vergezichten over het omliggende landschap.

Een lokaal verhaal dat ons hier werd verteld, is dat een groot deel van de huizen in de borgo in handen zou zijn van één Italiaanse familie. De oudste mevrouw van de familie woont er nog steeds en, zo werd er met een glimlach bij gezegd, zou meer te zeggen hebben dan de burgemeester. Of het verhaal klopt, weten we niet, maar het past wonderwel bij de sfeer van zo’n klein dorp.

In en rond Monte Vidon Combatte proef je nog volop lokale producten, waaronder vleeswaren en andere specialiteiten uit de Aso-vallei.

Servigliano – het buitenbeentje tussen de borghi

Weer heel anders is Servigliano. Als je al een paar dorpen in Le Marche hebt bezocht, verwacht je bijna automatisch weer een steil straatje naar boven. Servigliano verrast juist doordat het historisch centrum in het dal ligt en een opvallend regelmatig stratenplan heeft.

Daar zit een bijzondere geschiedenis achter. Het oude Servigliano werd in de achttiende eeuw na aardverschuivingen verlaten. Het nieuwe plaatsje werd vervolgens volgens een plan opnieuw opgebouwd en heette enige tijd Castel Clementino. Daardoor heeft het centrum een bijna geometrische structuur, omgeven door achttiende-eeuwse muren.

Buiten het historisch centrum bevindt zich een plek met een veel zwaardere geschiedenis. In 1915 werd in Servigliano een groot kamp aangelegd dat in verschillende perioden voor krijgsgevangenen en geïnterneerden werd gebruikt. Wie zich voor geschiedenis interesseert, krijgt hier een heel andere kant van de regio te zien.

Wij vinden Servigliano juist interessant vanwege dat contrast: geen klassiek hooggelegen borgo, maar een plek met een verhaal dat je niet verwacht wanneer je er voor het eerst binnenrijdt.

Monti Sibillini – bergen aan de horizon

Vanuit de omgeving van Casa Raffaela zie je op veel plekken de Monti Sibillini, onderdeel van de Apennijnen, aan de westelijke horizon liggen.

Voor ons horen ze echt bij het landschap van zuidelijk Le Marche. Op sommige dagen lijken ze heel dichtbij, op andere verdwijnen ze in de wolken.

Als je de bergen in wil, kun je bijvoorbeeld richting Amandola of Montefortino. Daar verandert het landschap merkbaar. De glooiende landbouwheuvels maken steeds meer plaats voor ruigere berghellingen, bossen en hogere toppen.

Wat wij prettig vinden aan de Monti Sibillini, is dat ze heel anders aanvoelen dan de kust of de dorpen rond Fermo. Je kunt ’s ochtends nog tussen de olijfbomen zitten en later op de dag midden in een berglandschap wandelen.

Ook hier geldt weer: je hoeft niet per se de bekendste route te kiezen. Alleen al de weg omhoog, een lunch in een bergdorp en een korte wandeling kunnen genoeg zijn voor een mooie dag.

Il Tiglio – een Michelinster in de Monti Sibillini

Een groot deel van ons leven in Le Marche draait uiteindelijk toch om eten. Niet omdat we voortdurend uitgebreid uit eten gaan, maar omdat eten hier zo vanzelfsprekend onderdeel is van het dagelijks leven.

Een restaurant kiezen gaat voor ons inmiddels minder over lijstjes met ‘de beste restaurants’ en meer over waar we op dat moment zin in hebben. Ik deel daarom graag een paar adressen waar we zelf graag komen.

Il Tiglio in Montemonaco is de bijzondere gelegenheid in dit rijtje. Het restaurant ligt aan de voet van de Monti Sibillini en chef Enrico Mazzaroni kookt heel nadrukkelijk vanuit de producten van zijn omgeving. Veel ingrediënten worden zelf verbouwd of komen van kleine producenten uit het gebied. De keuken is creatief en verfijnd, maar blijft sterk verbonden met de bergen en het seizoen.

Voor ons is juist de combinatie bijzonder: je rijdt de Monti Sibillini in, belandt in een piepklein bergdorp en krijgt daar een culinaire ervaring die je eerder in een grote stad zou verwachten.

Il Tiglio heeft een Michelinster, maar voelt niet alsof het losstaat van zijn omgeving. Integendeel: de streek ligt er letterlijk op je bord. Voor een restaurant op dit niveau vonden wij de prijzen bovendien verrassend toegankelijk.

foto’s: Il Tiglio

Nog drie culinaire tips

Da Sebastiani in Ortezzano is een heel ander soort beleving. Hier komen we graag als we uitgebreid willen eten zonder dat het formeel aanvoelt. De keuken is mediterraan en de sfeer past bij het rustige tempo van het omliggende heuvelland.

Ortezzano zelf is bovendien zo’n dorp dat gemakkelijk onderdeel van de avond wordt. Eerst even rondlopen, daarna aan tafel – veel ingewikkelder hoeft een vakantieavond niet te zijn.

foto’s: Da Sebastiani

Da Rosanna in Grottazzolina is een thuisrestaurant van twee zussen en hun echtgenoten. Juist het kleinschalige karakter maakt dit bijzonder.

Het past bovendien goed bij Le Marche, waar eten vaak persoonlijker en minder gepolijst voelt dan in de bekendste toeristische regio’s. Hier draait het om traditionele, lokale gerechten en een veel directere ervaring dan in een groot restaurant.

Dany Pizza in Valmir is een van die adressen waar je niet speciaal voor hoeft te bedenken dat je ‘culinair gaat eten’. Precies daarom komen we er graag.

Goede pizza, lekkere hamburgers, een informele sfeer en veel lokale gasten: dit is eerder een vaste avond uit dan een bestemming die je maanden van tevoren plant. Juist die eenvoud en goede prijs-kwaliteitverhouding maken dat we er graag terugkomen.

Wanneer je vaker in dezelfde streek verblijft, zijn het uiteindelijk juist de adressen waar je zonder nadenken terugkomt die je het gevoel van thuis geven.

Ons leven in Le Marche

Toen we Casa Raffaela in 2021 vonden, kenden we Le Marche natuurlijk nog lang niet zoals nu. We hebben ons huis vernoemd naar Raffaela, die hier meer dan veertig jaar geboerd heeft met Gaspare en in 2008 de boerderij verkocht (aan Engelsen).

Raffaela en Gaspare, beiden inmiddels ruim zeventig, komen nog steeds vaak langs om verse groente te brengen of kersen, net wat er op dat moment groeit. Ook hielpen ze ons met het plukken van de olijven op het landgoed.

In het begin reden we veel. We wilden alles zien: kust, bergen, steden, dorpen. Inmiddels hoeven we niet meer iedere dag iets nieuws te ontdekken. Dat is misschien wel het grootste verschil tussen vakantie vieren en een deel van het jaar ergens wonen.

Je leert op welke dag de markt is. Welke weg je liever neemt omdat het uitzicht mooier is. Waar je nog snel vers brood kunt halen. In welk restaurant je niet meer naar de kaart hoeft te kijken. Welke buurman altijd tijd heeft voor een praatje, ook al duurt dat met ons Italiaans soms wat langer dan gepland.

Hoe beter we de regio leren kennen, hoe vreemder we het eigenlijk vinden dat Le Marche bij veel Nederlanders en Vlamingen nog zo onbekend is.

Het heeft veel van de ingrediënten waarvoor mensen naar bekendere delen van Italië reizen: middeleeuwse dorpen, heuvels, wijn, olijfolie, goed eten, bergen en de Adriatische kust. Maar hier liggen die werelden opvallend dicht bij elkaar en voelt het buiten de zomermaanden op veel plekken nog heel gewoon.

Casa Raffaela – heerlijke uitvalsbasis voor een vakantie zonder haast

Ons nieuwe thuis, Casa Raffaela, is voor ons het middelpunt van ons Italiaanse leven. De villa ligt op een landgoed van zes hectare net buiten Monte Giberto, tussen eeuwenoude olijfbomen.

Er zijn vier slaapkamers en vier badkamers (met in totaal ruimte voor acht personen) en een groot privézwembad. Maar wat we gasten uiteindelijk het liefst meegeven, ligt buiten het hek.

Ga eens naar Monte Giberto zonder doel. Rijd door naar Petritoli. Kies een klein weggetje omdat het landschap er mooi uitziet. Lunch in een dorp waarvan je de naam een uur daarvoor nog niet kende. Kijk ’s avonds hoe de laatste zon op de Monti Sibillini valt.

Dát is voor ons Le Marche. Niet één beroemde plek die je gezien moet hebben, maar juist tientallen kleine plekken waar je graag nog eens terugkeert, zonder haast.’