Ga op pad met onze City Walks!

Een vrouwelijke paus

Of het waar is of niet, het verhaal achter het gerucht dat er ooit een vrouwelijke paus is geweest, is te mooi om het niet te vertellen. In 855 zou een vrouw de scepter hebben gezwaaid in de kerk. Onmogelijk? Niet als je onderstaand verhaal moet geloven!

Het verhaal begint in 818, als een Brits gezin vanwege het geloof naar Duitsland verhuist. De dochter, Johanna genaamd, verlaat op haar twaalfde het huis, gehuld in mannenkleren, om als novice in te treden in een klooster. Niet eens omdat ze zo godsgezind was, maar vooral omdat ze verliefd was geworden op een van de monniken uit het klooster.

Ze mat zichzelf een nieuw uiterlijk aan en liet zich Johannes van Engeland noemen. Overdag nam ze deel aan het kloosterleven en knielde ze geregeld neer om te bidden, maar ’s nachts namen de twee geliefden het niet zo nauw en belandden ze meer dan eens bij elkaar in bed. Hetgeen natuurlijk werd ontdekt, met verbanning tot gevolg.

De monnik liet Johanna in de steek en het meisje trok, wederom in mannenkleren, naar Rome. Vanwege haar intelligentie wist ze al snel een plek te veroveren tussen filosofen en kardinalen. Langzamerhand wond ze de dienaren van de paus om haar vinger, en toen Leo IV in 855 stierf, werd zij – die volgens de kardinalen een hij was uiteraard – gekozen tot paus.

Paus Johannus Anglicus, zo luidde haar pauselijke titel, als verwijzing naar haar geboortegrond. Johanna zal zich waarschijnlijk onoverwinnelijk hebben gevoeld, en nooit hebben kunnen vermoeden hoe ze ontmaskerd zou worden. Hoewel ze haar vrouwelijkheid lange tijd wist te verbergen, werd ze tijdens haar pausdom verliefd op haar secretaris.

Met fatale afloop, want tijdens een processie van de Sint-Pieter naar de kerk van Sint Jan van Lateranen viel ze, om precies te zijn tussen de San Clemente en het theater van Domitianus, van haar paard vanwege vreselijke pijnen. Wat blijkt: de paus was zwanger en bracht haar kind, een zoon, midden op straat ter wereld, onder de verbaasde, onthutste blikken van de toeschouwers die de paus voor hun ogen in een barende vrouw zien veranderen.

De verbazing slaat al snel om in woede. Het volk voelt zich bedrogen en zou volgens de overlevering Johanna aan de staart van haar paard hebben gebonden. Na een paar kilometer meegesleurd te zijn werd Johanna, samen met haar pasgeboren zoontje, gestenigd.

Het leven in Rome ging daarna al snel weer over tot de orde van de dag. Er werd een nieuwe paus gekozen, Benedictus III, en de vorige paus werd doodgezwegen. Een vrouwelijke paus? Nooit van gehoord!

Toch had het gebeurde wel degelijk invloed. Zo volgde de processie nooit meer dezelfde weg; de straathoek waar Johanna was bevallen van haar zoon werd voortaan door alle pauselijke dienaren vermeden. In 1486 werd echter weer van deze gewoonte afgezien en trok de stoet weer langs de plek waar Johanna haar kind kreeg. Johannes Burkhardt, ceremoniemeester van de paus, vermeldt dat althans in zijn verslag: ‘Zowel op de heen- als terugweg kwam de paus langs het Colosseum en door die straat waar Johannus Angelicus van een kind beviel. De paus werd hierover berispt door de aartsbisschop van Florence.’

Op de plek waar Johanna haar zoon het leven schonk en het geheim onthulde dat zijn dood werd, is nog steeds een klein altaartje te zien, waar regelmatig een bosje bloemen wordt neergelegd.

Of het verhaal waar is of niet zullen we wel nooit weten. Feit is dat tot 1592 in de Dom van Siena een borstbeeld heeft gestaan van pausin Johanna, naast die van andere pausen. Op last van paus Clementius VIII werd het beeld omgebouwd tot een buste van paus Zacharias, precies andersom dan Johanna ooit voor ogen had.

Haar verhaal had een aantal gevolgen voor de pausen die na haar werden aangesteld. Zij werden aan een streng onderzoek onderworpen voor ze zich paus mochten noemen. Morgen meer over een van deze onderzoeken.

Ontdek onze droomplekken in Italië!

3 reacties

  1. In dit verband zeer de moeite waard om te lezen is “Pausin Johanna” van Emanuel Rhoidis in een prachtige vertaling van Gerrit Komrij.

  2. Voor degene die in het Italiaans kunnen lezen:
    http://it.wikipedia.org/wiki/Papessa_Giovanna
    De paragraaf ‘Analisi’ is bijzonder interessant.
    De geest van dit soort verhalen lijkt me goed beschreven in ‘De begraafplaats van Praag’ van Umberto Eco.

  3. Zo typerend voor de eeuwenlange onderdrukking door de kerk van de vrouw, het ontkennen, en zelfs angst voor haar kwaliteiten die zij in wezen bevat.
    Symbolisch dat de katholieke sites per definitie ontkennen.
    Laten we weer openstaan voor ons intuitieve zijn, onze krachten erkennen, en delen opdat moeder aarde weer haar vrouwelijkheid kan laten stromen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *