Reizen door Italië

Het ei van Brunelleschi – de bouw van de koepel van de Duomo in Florence

‘Een bouwwerk, groot genoeg om de gehele bevolking van Toscane met zijn schaduw te bedekken en opgetrokken zonder gebruikmaking van balken of uitvoerige houten schoren.’ Zo luidde de opdracht voor de bouw van de koepel van de grootse kathedraal van Florence, ook wel bekend als de Duomo of de Santa Maria del Fiore. Er waren echter maar weinig architecten die de opdracht aan durfden, vandaar dat er op 19 augustus 1418 een wedstrijd werd uitgeschreven voor het ontwerp van de koepel. Naast ongekende roem zou de winnaar een vergoeding krijgen van tweehonderd gouden florijnen, in die tijd het bedrag dat …

Lees meer »

Een impressie van Florence uit Klein reismozaïek van Hella Haasse

Florence, Firenze, de hoofdstad van Toscane, de bakermat van de renaissance… Elk jaar trekken honderdduizenden toeristen van over de hele wereld naar deze stad om de Duomo van Brunelleschi te bewonderen, over de Ponte Vecchio te lopen en de meesterwerken van Leonardo da Vinci, Sandro Botticelli en Michelangelo op foto of film vast te leggen. Als inleiding op een warme meimaand over Florence en Florentijnse zaken vandaag een fragment uit Klein reismozaïek. Italiaanse impressies van Hella Haasse, dat ze in 1953 tijdens een bezoek aan Italië optekende: ‘Op weg naar Fiesole verdwalen wij in het heuvelland buiten Florence. Een smal pad, …

Lees meer »

Culinair genieten in Napels

De lekkerste adresjes voor een heerlijke tijd in Napels! 1 Gran Caffè Gambrinus Via Chiaia 1 (op de hoek van Piazza Trieste e Trento), Napels Dit klassieke café stamt uit 1860 en vormt al tientallen jaren een gewilde ontmoetingsplaats voor schrijvers en andere artistiekelingen. Tussen de goudomlijste spiegels, roodfluwelen stoelen en camerieri in wit kostuum waan je je even in het literair Napels van een eeuw geleden. 2 Caffè del Professore Piazza Trieste e Trento 46, Napels Een eenvoudiger, maar minstens zo lekker kopje koffie drink je aan de overkant van het Piazza Trieste e Trento, bij Caffè del Professore. …

Lees meer »

De Vesuvius door de ogen van Andy Warhol

Dit schilderij maakt deel uit van de Vesuvius-cyclus van Andy Warhol, een reeks van 18 schilderijen met de Napolitaanse vulkaan in de hoofdrol. Warhol legde de vulkaan op verschillende uren van de dag vast, waardoor elke Vesuvius een heel eigen uitstraling heeft. Zoek de verschillen! In Napels zijn nog twee vulkanische impressies van Warhol te bewonderen. De onderstaande Vesuvius maakt deel uit van de afdeling moderne kunst van het Museo di Capodimonte. Ook het MADRE (Museo d’Arte Donna Regina) mag zich de trotse eigenaar van een Warhol-Vesuvius noemen: Het MADRE ligt in de armere historische binnenstad, vlakbij de Duomo en …

Lees meer »

De Vesuvius, de vulkaan der vulkanen

In ontelbaar veel brieven, gedichten en reisdagboeken is de Vesuvius beschreven, en op veel schilderijen en tekeningen is hij afgebeeld. Zo zag Johann Wolfgang Goethe vlak voor zijn vertrek uit Napels op 2 juni 1787 ‘was man in seinem Leben nur einmal sieht’. Kijkend uit een raam van het slot van de gravin Giovane zag hij de lava in de avondzon van de berghelling stromen, en de wolken goudachtig opgloeien, ‘…Meer und Erde, Fels und Wachstum deutlich in der Abenddämmerung, klar, friedlich, in einer zauberhaften Ruhe.’ De eerste getuigenis van de uitbarsting van de Vesuvius zelf wordt beschreven in een …

Lees meer »

Caravaggio’s zeven werken van barmhartigheid in Napels

Zoals ik in februari al schreef, vluchtte Caravaggio in 1606 vanuit Rome naar Napels, waar hij enige tijd verbleef voordat hij ook deze stad moest ontvluchten. Gelukkig was Caravaggio lang genoeg in Napels om voor de kerk Pio Monte della Misericordia een van zijn meesterwerken te schilderen, De zeven werken van Barmhartigheid. Zijn opdrachtgevers, die deel uitmaakten van de grootste liefdadigheidsinstelling van Napels, stonden erop dat hij de belangrijkste werken van barmhartigheid, zoals ze in het evangelie van Matteüs vermeld stonden, op één altaarstuk zou weergeven: ‘Ik had honger en gij hebt Mij te eten gegeven, Ik had dorst en …

Lees meer »

De geschiedenis van de pizza

Pizza is de culinaire trots van Napels. Hoewel de oorsprong van de pizza niet met harde feiten valt te bewijzen, gaan de Napolitanen er prat op dat de pizza in Napels is uitgevonden. Het feit dat de Etrusken al platte broden aten die zij picea noemden en dat we dankzij het Griekse pitta en in het Turkse pide vermoeden dat de pizza de Italiaanse versie van de zeer oude, mediterrane traditie van platte broden betreft, doet niets af aan de Napolitaanse trots. Zoals Mimmo, de eigenaar van de bed & breakfast waar ik verbleef stellig herhaalde: ‘Noi Napoletani abbiamo inventato …

Lees meer »

Spaccanapoli – de meest diverse straat van Napels

De meest bijzondere bezienswaardigheid van Napels is natuurlijk de stad zelf. De nauwe straatjes met de gekleurde was die tussen de huizen hangt, de Napolitaanse mamma’s die hun oudere bovenburen al schreeuwend overhalen om een teiltje te laten zakken waar de boodschappen in kunnen, de vele huisaltaartjes, het lawaai en de chaos, de geur van sterke espresso’s en gefrituurde groenten, de voetballende jongetjes… Het centrum van Napels wordt letterlijk in tweeën gespleten door de Spaccanapoli, een lange nauwe sliert van opeenvolgende straten. Vanaf de top van de Vomero-heuvel zie je duidelijk hoe deze straten het oude centrum in twee helften …

Lees meer »

Napels zien en leven

Men zal u, Napels, nooit vergeten. Uw leven is een lachend Feest En u gedenkend, zal men altijd weten, dat ik uw Dichter ben geweest. Zo nam Jacob Israël de Haan in 1919 afscheid van Napels, een stad waar hij kort verbleef op weg naar Palestina. Hij sloot de stad echter ondanks dit korte verblijf onmiddellijk in zijn hart. Hoe dat kon, daar had hij geen verklaring voor. In zijn eigen woorden: Hoe kan ik een Stad zóó beminnen, Waar ik zóó kort verbleef? In Napels vond De Haan naar eigen zeggen het geluk: ‘Napels zien en dan Jeruzalem. Neen: …

Lees meer »

La Dolce Vita – Federico Fellini

Precies vijftig jaar na de première van La Dolce Vita neemt de tentoonstelling Fellini – Dall’Italia alla luna in het museum voor moderne kunst in Bologna (MAMbo) je mee naar de uitbundige wereld van de Italiaanse regisseur Federico Fellini. Het leven van Fellini wordt samengevat in tekeningen, filmfragmenten, krantenartikelen, oude foto’s en veel spektakel. De expositie besteedt veel aandacht aan La Dolce Vita, waarmee Fellini in 1960 in Cannes een Gouden Palm won. De bekendste scène, waarin Anita Ekberg in de Trevifontein ronddartelt, wordt vaak opgevoerd als een illustratie van Fellini’s ongebreidelde (erotische) fantasie, maar de expositie laat zien dat Ekberg …

Lees meer »

De heilige Dominicus

Hoewel ik afgelopen week in Bologna was voor de grootste kinderboekenbeurs en ik dus de meeste tijd heb doorgebracht in de beurshallen, was er tussendoor ook af en toe tijd voor een culinair of cultureel uitstapje. Uiteraard drukte de uitgever van de Dominicus-reisgidsen me op het hart de San Domenico, waar de heilige Dominicus is begraven, niet over te slaan. Met de Dominicus Noord-Italië in de hand wandelde ik daarom op een regenachtige middag naar deze kerk. Op het plein voor de San Domenico staan twee zuilen met beelden van Dominicus en de Madonna van de Rozenkrans, die verwijzen naar …

Lees meer »

Bologna, la dotta

Bologna wordt ook wel la dotta, de geleerde, genoemd omdat de stad de oudste universiteit ter wereld herbergt. Al in 425 na Christus werd er in Bologna een opleiding voor rechtenstudenten gesticht, maar de universiteit als officiële instelling dateert uit 1088. Op munten uit die tijd staat te lezen hoe trots de stad op haar universiteit was: de teksten Bononia docet (Bologna onderwijst) en Legem nutrix (de voedster van de wetten) spreken voor zich. Bekende Italianen als Galileo Galilei, Dante Alighieri en Petrarca, maar ook onze ‘eigen’ Erasmus studeerden aan deze gerenommeerde universiteit. Umberto Eco, misschien wel de bekendste Italiaanse …

Lees meer »

Bologna, la rossa

Bologna dankt de bijnaam la rossa aan de politieke kleur van de stad. In de jaren zeventig van de vorige eeuw was Bologna de enige stad in heel Italië met een communistisch bestuur. Dat leverde – met name buiten de stadsgrenzen – veel commotie op. Uit angst voor het communisme werden er in die tijd in heel Italië aanslagen gepleegd door extreem-rechtse groeperingen. De bedoeling van deze aanslagen was tweeledig: hoewel het erop moest lijken dat de terreur uit linkse hoek kwam, zodat de bevolking afstand zou nemen van de communistische idealen en de staat weer zou omarmen, wilden de groeperingen …

Lees meer »

30 Bolognese adresjes om van te smullen

Op een heerlijke strooptocht door de culinaire hoofdstad van Italië mogen de volgende adresjes niet ontbreken! caffè, tè, dolci e cioccolato – koffie, thee, zoetigheid & chocola 1 Zanarini Piazza Galvani 1 De beste start voor een dag in een Italiaanse stad: een brioche met vanilleroom of chocolade uit de vitrine kiezen, een cappuccino bestellen en deze staand aan de bar opdrinken, tussen druk gebarende Italiaanse zakenmannen die zich nauwelijks de tijd gunnen hun espresso te drinken. www.caffezanarini.com 2 Morandi Piazzetta Morandi 1 Volgens de Bolognesi drink je hier de beste cappuccino: vol en romig, met een flinke schuimlaag! Na …

Lees meer »

Tortellini alla bolognese

‘Tortellini worden sterker met Bologna vereenzelvigd dan met welke andere Italiaanse plaats ook,’ aldus John Dickie in Delizia! – De geschiedenis van de Italianen en hun keuken. ‘Ze werden in de achttiende eeuw zelfs een symbool voor de stad. Tortellini alla bolognese zijn een subtiele, smeuïge delicatesse. Wie ze wel eens geproefd heeft als ze op de juiste manier worden opgediend, in kapoenenbouillon, zal het daarmee eens zijn. Maar de bereiding ervan is enorm arbeidsintensief, zelfs in verhouding tot het overheerlijks dat dit oplevert. Men moet het deeg van deze doorschijnende verse pasta op kunstige wijze mengen, laten rusten en uitrollen. …

Lees meer »

De Schildpaddenfontein op Piazza Mattei – de mooiste fontein van Rome

De Fontana delle Tartarughe, oftewel de Schildpaddenfontein, op het Piazza Mattei is misschien wel de mooiste fontein van Rome. Vier gespierde jongemannen, gezeten op vier dolfijnen, geven vier schildpadjes een zetje, zodat ze over de rand van het bassin heen naar het water kunnen kruipen. Ik ken niemand die na het zien van deze jongemannen niet verliefd werd op de Schildpaddenfontein! Ook in de ontstaansgeschiedenis van de Schildpaddenfontein speelt verliefdheid een grote rol. Het verhaal gaat dat Vergilio Mattei, die in een van de palazzi aan het plein woonde, tot over zijn oren verliefd was op een Romeinse schone. Hij …

Lees meer »

SPQR – Sono Pazzi Questi Romani?

In Rome struikel je over de putdeksels met daarop de letters SPQR. De plek op de deksels is echter te beperkt om uit te leggen waar deze afkorting precies voor staat, maar gelukkig zijn er in Rome heel wat grotere bouwwerken te vinden die wel genoeg ruimte bieden voor de uitgeschreven woorden. Wie het Forum Romanum bezoekt (of vanaf de achterzijde van het Capitool over het Forum uitkijkt), kan op de Boog van Titus de volgende inscriptie lezen: SENATVS POPVLVSQVE·ROMANVS DIVO·TITO·DIVI·VESPASIANI·F VESPASIANO·AVGVSTO Oorspronkelijk waren de letters van brons, maar het brons is in de loop der tijd verdwenen. De gaten …

Lees meer »

Wandel langs alle werken van Caravaggio in Rome

In het centrum van Rome zijn meer dan twintig originele werken van Caravaggio te bewonderen. Met een paar stevige schoenen en voldoende tijd voor een koffiepauze onderweg kun je ze op één dag allemaal bekijken (mits je geen aandacht besteedt aan alle andere grote werken die in de musea en palazzi te zien zijn!). Het leven van Caravaggio Caravaggio (1571 – 1610) werd als Michelangelo Merisi da Caravaggio geboren in het dorpje Caravaggio, in de buurt van Bergamo. Op elfjarige leeftijd werd hij wees en ging hij in Milaan in de leer bij een kunstschilder. In 1593 vertrok Caravaggio naar …

Lees meer »

Heimwee naar het Chiostro di Bramante

Nu de hevige winterkou zich hier in Nederland sterker dan ooit doet voelen, groeit mijn verlangen naar Italië met de dag. Gelukkig zit ik over twee weken in het vliegtuig naar Rome om de sneeuw even van me af te schudden en me te warmen aan de Italiaanse passie en levenslust. Wanneer mijn drukke werkzaamheden het toelaten mijmer ik boven een kopje (automaat)cappuccino al over de allereerste versgezette cappuccino waarvan ik in Rome slokje voor slokje zal genieten. Het is altijd weer spannend waar ik dat eerste kopje zal bestellen… Bij het bekende – maar inmiddels eigenlijk te toeristische – …

Lees meer »