Ga op pad met de Ciao tutti City Walks!

De zwarte kat van Monte Oliveto Maggiore

Vrijdag de dertiende is in Italië, anders dan in Nederland, geen dag die geboren lijkt voor het ongeluk. Het Italiaanse ongeluksgetal is dan ook niet dertien, maar zeventien – aangezien 17 in Romeinse cijfers (XVII) het anagram is van VIXI, Latijn voor Ik heb geleefd of Ik leefde.

Vandaag besteden we op Ciao tutti toch aandacht aan het ongeluk, maar dan in een andere gedaante: die van een zwarte kat. Aanleiding is het verschijnen van het boek Kunst & kleur van Stefano Zuffi, waarin hij heeft verzameld hoe kunstenaars in de loop der eeuwen omgingen met kleur, welke betekenis ze eraan gaven en hoe ze hun kleuren samenstelden. Zuffi bestudeert de belangrijkste kleuren gebruikt in de kunst – rood, blauw, geel, zwart, wit, groen en goud – aan de hand van 200 kunstwerken.

Het rood en zwart van de rotsschilderingen in Lascaux en Altamira zijn de oudste in de kunst gebruikte kleuren. Dezelfde kleuren stralen in Van Eycks Man met rode tulband statigheid en elegantie uit. Het blauw van Jean Fouquets cherubijnen verwijst naar Maria en naar de hemel, terwijl Yues Klein blauw gebruikt omdat het dimensieloos is en dus het toppunt van abstractie. Degas schildert in L’absinthe de groene muze van de negentiende-eeuwse kunsten, de gebroeders Van Eyck vereeuwigen maagdelijkheid en onschuld met een wit lam, Henry Ford kiest ‘any color so long as it’s black’.

Een van de werken in het zwarte hoofdstuk is een fresco in de kloostergang van de abdij Santa Monte Oliveto Maggiore, ten zuiden van Siena, met, opvallend tussen de overwegend lichte kleuren, een zwarte kat. Zuffi schrijft:

‘Volgens een aforisme van Honoré de Balzac ligt in een ogen van een kat de hemel verscholen en in zijn hart de hel. De fonkelende, iriserende ogen, de mysterieuze nachtelijke gewoonten, waaronder de eigenschap om in het donker te jagen, de vonken die de vacht door de statische elektriciteit afgeven, de plotselinge humeurwisselingen, de soepele manier van bewegen en de manier waarop met een prooi gesold wordt: het zijn allemaal eigenschappen die de kat in een slecht daglicht stellen. De spreekwoordelijke zwarte kat als brenger van ongeluk is een wijdverspreid overblijfsel van middeleeuws bijgeloof. […]

De fresco’s van de kloostergang van de abdij van Monte Oliveto Maggiore, begonnen door Luca Signorelli en in 1505 voltooid door Il Sodoma, vormen een van de meest indrukwekkende getuigenissen van de Italiaanse renaissance. Op verschillende plaatsen in de abdij zijn afbeeldingen te vinden waarin opvallend vaak katten voorkomen. Dat lijkt erop te wijzen dat de monniken erg aan deze dieren gehecht waren.

In dit fresco zien we een kat die een hoge rug opzet, de haren overeind en de oren omlaag. Ze blaast dreigend naar een veel grotere hond. De zwarte vacht van de kat contrasteert sterk met het wit dat de rest van het tafereel domineert: het smetteloze tafellaken, de lichte wanden en de monnikspijen.

Het demonische uiterlijk van de kat past goed bij het thema van dit fresco: de monnik op de voorgrond die, verleid door de duivelse gedachte, in een tijd van onthouding het brood van zijn medebroeder steelt.’

Alleen het zwarte hoofdstuk al bevat veel Italiaanse kunst, met een zwarte duivel van Duccio di Buoninsegna, de zwarte pij van Savonarola, geportretteerd door Fra Bartolomeo, een donkerder dan donker werk van Titiaan en de donkere kant van Caravaggio. Gelukkig bieden de andere kleuren een wat vrolijker kijk op de Italiaanse kunst!

Kunst & kleur
Stefano Zuffi
vertaald door Simon Kuin
ISBN 9789461300508
€ 29,90
uitgeverij Ludion

2x per week Italiaanse inspiratie

Meld je aan voor de Ciao tutti nieuwsbrief - en ontvang de digitale editie van onze City Walk Klassiek Rome als cadeautje:

Ontdek de mooiste vakantieadressen in Italië

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *