Ambrosius – bewonder de schat van Sant’Ambrogio in Milaan

De belangrijkste kerk van Milaan is niet de uitbundige Duomo, maar de sobere Basilica di Sant’Ambrogio, de kerk van de beschermheilige van de stad.

Eerder dit jaar werd hier een nieuwe tentoonstelling geopend: Ambrosius, il Tesoro di Sant’Ambrogio. Inge nam een kijkje en geeft in dit artikel alvast een voorproefje van deze schat van Ambrosius.

Een duivelse entree

Sant’Ambrogio was aan het einde van de vierde eeuw de aartsbisschop van Milaan. Hij leefde in een periode waarin het christendom het officiële geloof werd van het Romeinse Rijk. Om iedereen die Milaan naderde te laten zien dat het geen heidense stad meer was, liet hij op de vier belangrijkste toegangswegen naar de stad een kerk bouwen.

In dit artikel namen we je al mee naar de kerk die aan Sant’Ambrogio is gewijd, maar nu bezoeken we het nieuwe museum.

De entree ligt naast de Colonna del Diavolo. Als je goed kijkt, zie je op ongeveer kniehoogte twee gaten in de marmeren zuil. Volgens de overlevering kreeg Sant’Ambrogio tijdens de bouw van de kerk regelmatig bezoek van de duivel, die hem over wilde halen om de bouw van de kerk te stoppen.

Op een dag was Sant’Ambrogio zijn gezeur zo zat, dat hij de duivel een schop verkocht. Hij zou met zijn hoorntjes in de zuil terecht zijn gekomen en vervolgens in stilte naar de hel zijn vertrokken. Men zegt dat als je maar dichtbij genoeg komt, je via de gaten de zwavel kunt ruiken…

Zeven belangrijke momenten in het leven van Ambrosius

In het museum bekijk je eerst een film over het leven van Sant’Ambrogio en zijn rol in de geschiedenis van Milaan én in de moderne stad. Want nog steeds komt hij een aantal keer per jaar ter sprake, zoals tijdens het Carnevale di Sant’Ambrogio en op zijn feestdag op 7 december.

De film is in het Italiaans, met Engelse ondertiteling, en duurt een kleine tien minuten. Een prachtige introductie op wat komen gaat.

Na deze multimediale introductie bewonder je zeven kunstwerken waarin de zeven belangrijkste momenten uit het leven van de beschermheilige worden verteld.

Zo zie je bijvoorbeeld dat Ambrosius als baby al erkend werd als ‘een bijzonder kind’, nadat een vlucht bijen op en in zijn mond was neergestreken maar hij daar zonder ook maar één bijensteek vanaf kwam.

De schetsen zijn speciaal voor de expositie gemaakt door Giuseppe Amato, die zich hiervoor baseerde op de biografie over Sant’Ambrogio die eind vierde, begin vijfde eeuw door Paolino werd geschreven.

Oratorio della Passione

Je vervolgt je bezoek in het natuurlijk verlichte Oratorio della Passione. Dit heiligdom was ooit prachtig gedecoreerd met fresco’s uit de vijftiende en zestiende eeuw, mogelijk gemaakt door leerlingen van Bernardino Luini, die op zijn beurt een leerling van Leonardo da Vinci was.

Helaas hebben maar weinig fresco’s de tand der tijd doorstaan, onder andere omdat deze ruimte na het sluiten van het klooster rond 1812 een plek werd waar textiel werd verwerkt en de fresco’s toen zijn verwijderd. Desondanks is het de moeite waard om met name het plafond te bewonderen.

Atrio di Ansperto

Vanuit de kapel loop je het kleine Atrio di Ansperto in. Ansperto was de aartsbisschop die eind negende eeuw het lichaam van Ambrosius naar deze kerk bracht.

Het is een bijna meditatieve ruimte, vanwaar je een van de twee klokkentorens van de basiliek kunt bewonderen. In de verte hoor je de geluiden van de stad, maar hier heerst een diepe rust.

Je vervolgt je route naar de binnenplaats van de basiliek, die voor iedereen toegankelijk is. Hier bekijk je de restanten die gevonden zijn tijdens de verschillende renovaties en uitbreidingen van de kerk en het prachtige houtsnijwerk in de deuren van de officiële hoofdentree. Hoewel deze niet origineel zijn, is de achttiende-eeuwse variant waarschijnlijk wel daarop geïnspireerd.

Het hart van de expositie

Het volgende deel van de museale route is eveneens voor iedereen toegankelijk. In de eerste kapel aan de rechterzijde van de kerk staat een maquette van de huidige basiliek, met ook de verschillende fases van de bouw, van de allereerste versie die in opdracht van Ambrosius verrees.

Ook in de kerk zelf zie je nog restanten van het oorspronkelijke complex terug. Zoek maar eens naar de twee granieten zuilen met daarop aan de ene kant een kruis, aan de andere kant een slang.

Naast deze linker zuil ontwaar je in de vloer ook nog een stuk van waarschijnlijk een van de originele, vierde-eeuwse zuilen. Hoewel de kerk toen uit slechts één beuk bestond, zie je al dat hij van behoorlijke omvang was.

Bewonder ook de twaalfde-eeuwse preekstoel, een van de belangrijkste werken van Lombardische-romaanse kunst en een van de zeldzame religieuze objecten in Milaan in deze stijl.

De schat van Sant’Ambrogio

Het derde en laatste deel van de tentoonstelling is alleen te zien voor museumbezoekers en omvat de Tesoro di Sant’Ambrogio, de schat van Ambrosius.

De drie ruimtes, waarvan de middelste de belangrijkste is, hebben allemaal een religieuze functie gehad. In de voormalige aula ambrosi vind je het topstuk van het museum: onder een enorme glazen vitrine staan de resten van het houten bed waarvan men vermoedt dat Ambrogio er vlak voor het paasfeest van 397 in is overleden.

De stukken hout werden een kleine honderd jaar geleden in de naastgelegen kapel teruggevonden en nu pas voor het eerst tentoongesteld.

De ruimte ernaast, de Sacello di San Vittore in Ciel d’Oro, is een van de oudste delen van de kerk. Mogelijk werd dit deel eind vierde eeuw al gebruikt voor het bewaren van de resten van de martelaar Vittorio en als begraafplaats voor de broer van Ambrosio, die in 378 stierf. Het huidige gebouw werd een ruime eeuw later neergezet.

Schitterende mozaïeken en het oudste portret van Ambrosius

Neem hier zeker de tijd om de verschillende mozaïeken te bewonderen. Het plafond, dat volledig goudkleurig is, bevat in het midden een afbeelding van de heilige die wordt omgeven ‘door een hemel van goud’. Vandaar dus de naam San Vittore in Ciel d’Oro.

Op de linker zijwand bewonder je de afbeeldingen van Protasio en Gervasio, die naast Sant’Ambrogio staan. In de crypte onder het altaar vind je de inmiddels gemummificeerde lichamen van deze drie mannen nog steeds naast elkaar.

Wat deze mozaïeken bijzonder maakt is dat zeer waarschijnlijk ook Ambrosius zelf is geportretteerd. Dat gebeurde nauwelijks in die tijd. Dat het om zijn portret gaat, wordt onderschreven door de asymmetrie in zijn gezicht, die ook in andere beschrijvingen van de beschermheilige wordt bevestigd. Het is daarmee het oudste portret van Sant’Ambrogio dat tot nu toe bekend is.

Meer schatten als aandenken aan Ambrosius

De laatste ruimte bevat een verzameling verschillende objecten die te maken hebben met het leven van Ambrogio. Een aantal reliëfs, een urn, een kunstwerk van vijf piagnoni die mogelijk gebruikt werden als ondersteuning van een grafkist en een zuil die waarschijnlijk stond op de plek waar Protasio om het leven was gebracht.

De tentoonstelling is een mooie gelegenheid om je te verdiepen in het leven van Sant’Ambrogio en wat meer te weten te komen over de belangrijke rol die hij speelde in Milaan, maar ook bij de verspreiding en ontwikkeling van het christendom in het algemeen.

Praktische informatie Ambrosius

De expositie Ambrosius, il Tesoro di Sant’Ambrogio is te bezoeken in en rondom de Basilica di Sant’Ambrogio aan het Piazza Sant’Ambrogio 23 in Milaan.

Tickets koop je ter plekke of alvast online, via de website van Ambrosius, waar je ook alle details qua prijzen en openingstijden vindt. De basiliek is goed te voet te bereiken, maar als je met het openbaar vervoer wil, dan is de halte Sant’Ambrogio de aangewezen plek (te bereiken met lijnen M2 en M4).

foto’s: Roy Bisschops | ZEROPXL