Casa Pertini Voltolina – een huis vol herinneringen met uniek uitzicht op de Trevifontein

Nu je binnenkort moet betalen om de Trevifontein van dichtbij te mogen zien en er een muntje in te kunnen werpen, laten we je deze beroemde fontein in hartje Rome graag eens vanuit een ander perspectief zien.

Evenmin gratis, maar naast een uniek uitzicht op de Trevifontein dwaal je dan ook door een huis vol herinneringen aan Sandro Pertini, president van Italië tussen 1978 en 1985. Marc neemt je er alvast mee naartoe.

Een president buiten het Quirinaal

Marc: ‘Pertini was een socialist met een goed moreel kompas en een man die niet snel een blad voor zijn mond nam. Een verbinder, aangetreden in een tijd van veel politiek geweld en na een reeks formele voorgangers die zich vooral als notaris opstelden.

Daar moest Pertini niets van weten. Hij belde gerust op zondagmiddag live naar een televisieprogramma om te vertellen dat hij het een goede show vond. Kijk, dachten veel Italianen, ook onze president zit zondagmiddag gewoon televisie te kijken.

Pertini heeft een bijzondere plaats in het hart van de Italianen. Dat was reden om het appartement waar hij met zijn vrouw heeft gewoond te restaureren en open te stellen voor bezoek.

Toen hij in juli 1978 tot president was gekozen, maakte zijn vrouw Carla Voltolina meteen duidelijk dat ze onder geen beding in het Palazzo del Quirinale wilde wonen, het presidentiële paleis.

Carla was heel erg gesteld op haar privacy en vroeg de gemeente Rome of er nog iets te huur was in de buurt van het Quirinaal.

Het werd de vierde en bovenste verdieping van Palazzo Castellani, dat rechts van de Trevifontein staat. Je herkent het aan het grote Maria-altaar op de hoek.

Een gebouw zonder pretentie

Als je naar binnen loopt, zie je eerst vooral verval en afbladderende verf. In het trapportaal naar boven kom je nog wel een fraai negentiende-eeuws beeld van de dichteres Sappho tegen en op twee verdiepingen aardige mozaïeken. Voor de rest heeft het gebouw weinig presidentieels.

Dat was ook niet in de stijl van Sandro Pertini en Carla Voltolina. Ze leerden elkaar tijdens de Tweede Wereldoorlog kennen. Hij speelde een overwegend politieke rol in het verzet tegen het fascisme en nazisme, zij werkte als verbindingsofficier voor de partizanen en stond erop aangesproken te worden met ‘generaal’. Ze trouwden voor de wet in juni 1946, vier dagen na het referendum waarin de Italianen kozen voor een republiek.

De relatieve eenvoud van het presidentiële echtpaar zie je op veel plaatsen. Zo heeft de eettafel maar plaats voor zes personen. De keuken is weinig meer dan een groot hok. Carla hield niet van koken en Sandro – tja, ik neem aan dat hij daar ook niet veel kaas van had gegeten.

Er kwamen niet veel mensen over de vloer. Pertini liet zijn escorte achter op de derde verdieping. Carla werkte als journalist en psychotherapeut en had genoeg aan het gezelschap van een ‘gouvernante’ die zorgde dat het huishouden op rolletjes liep en ’s avonds naar haar eigen huis ging.

‘Zo leven wij,’ scheef Pertini in zijn ingelijste brief over het besluit hier te gaan wonen, die hij een maand na zijn verkiezing schreef. ‘Nederig en met liefde voor ons land, trouw aan de waarden van vrijheid, recht en solidariteit, die de fundamenten onder onze republiek zijn en zullen blijven.’

Persoonlijke herinneringen aan de Pertini’s

Er zijn veel persoonlijke noten te zien, zoals de theeserviezen waar Carla dol op was. De enige keer dat ze haar man als president vergezelde op een buitenlandse reis, was tijdens een bezoek aan China, om kennis te maken met de theecultuur daar.

Opvallend is de herinnering aan Peppa, zoals ze de rode Fiat 500 noemden waarmee Carla rondreed (Pertini had geen rijbewijs). Het origineel, uit 1962, met deuren die naar voren opengingen, staat nu in het Museo Nazionale dell’Automobile in Turijn.

Die Peppa, aldus de eerder genoemde brief, herinnert eraan ‘dat het echte Italië ook leeft in de simpelheid van alledag, in de vertrouwde gebaren’.

Overal zie je ook pijpen. Volgens de website van Casa Pertini Voltolina zijn het er ongeveer honderd. Sandro Pertini rookte voortdurend, maar was geen verzamelaar. De enige twee pijpen die een plaatsje in een speciale vitrinekast hebben gekregen, zijn cadeaus van vakbondsleider Luciano Lama en Enzo Bearzot.

Kaarten met de sterspelers van het WK 1982

Die laatste naam komt op meerdere plaatsen terug in Casa Pertini Voltolina. Bearzot was de trainer van het Italiaanse nationale elftal dat in 1982 in Spanje wereldkampioen werd.

Veel Italianen herinneren zich nog de spontane vreugde van Pertini, die erbij was toen de Azzurri de Duitsers met 3-1 naar huis stuurden. Uit die tijd zijn ook de foto’s met misschien wel het beroemdste potje kaarten uit de Italiaanse geschiedenis, in het vliegtuig terug naar Rome.

Sandro Pertini en doelman Zoff namen het op tegen trainer Bearzot en vleugelverdediger Causio, met de wereldbeker op tafel. Volgens de overlevering schoot Pertini uit zijn slof toen Zoff in zijn ogen een fout had gemaakt.

Het heeft de gemoederen nog jaren bezig gehouden. In 2016 vertelde Zoff dat het een misser van Pertini was geweest.

Hoe serieus de Italianen hun voetbalgeschiedenis nemen, blijkt uit het feit dat de DC-9 waarmee de Azzurri toen terugvlogen, nu te zien is in het luchtvaartmuseum bij het Milanese vliegveld Malpensa.

Pertini’s leven als president

Terug naar het appartement. In de werkkamer van Pertini zie je veel van zijn leven als president. Het eenvoudige bed waarin hij sliep om Carla, in de echtelijke slaapkamer, rustig te laten slapen.

Er staan ook foto’s van de mensen die belangrijk zijn geweest in zijn leven, zoals de Amerikaanse president Ronald Reagan, aan de macht gekomen toen Pertini president was. De verschillende politieke opvattingen stond een regelmatige amicale briefwisseling niet in de weg.

Een andere beroemde vriend was paus Johannes Paulus II, die vier maanden nadat Pertini president was geworden de pauselijke troon besteeg. Johannes Paulus II nodigde Pertini eens uit om mee de bergen in te gaan, om te gaan skiën. Op diens antwoord dat hij dat niet kon, zei de paus dat hij toch maar mee moest gaan, voor de gezonde berglucht. Qua sport kwam Pertini op latere leeftijd niet veel verder dan bocce, een variant op jeu de boules.

Tragedie die leidde tot de Protezione Civile

Een bescheiden foto van een jongetje van zes herinnert aan een tragedie waardoor veel Italianen Pertini in hun hart sloten. In juni 1981 viel de kleine Alfredino Rampi iets buiten Rome in een smalle diepe put.

Pertini haastte zich naar de plek, als morele ondersteuning voor reddingswerkers die het jochie probeerden te bereiken. Heel Italië leefde live mee, achttien uur lang, maar tevergeefs.

Het lukte niet Alfredino te bevrijden. Hij stierf op de bodem van de put en zijn stoffelijk overschot kon pas dagen daarna worden geborgen. Dit nationale drama staat veel Italianen in het geheugen gegrift. Omdat de hulpverlening chaotisch verliep is vervolgens onder druk van Pertini de Protezione Civile opgericht, om een snelle, gecoördineerde inzet bij rampen te garanderen.

Trapje om over Rome uit te kijken

In de werkkamer staat een donkerhouten trapje voor het raam. Pertini vond het leuk om over Rome uit te kijken, maar het raam zat hoog. Hij was zelf vrij klein (Carla was bijna een kop groter), en daarom gebruikte hij een trapje om erbij te kunnen.

Het is hem uiteindelijk fataal geworden. Toen hij drieënnegentig jaar was, viel hij van het trapje en brak zijn been. Hij is daar niet goed van hersteld en overleed een paar dagen later, in zijn eigen bed, op 24 februari 1990.

Op het bureau van Pertini staan twee foto’s, een van zijn vrouw en een van zijn broer, die in de oorlog omkwam in een Duits kamp.

In de werkkamer staat tot slot ook het doosje waarin Pertini’s testament is gevonden. Hij wilde gecremeerd worden en had een staatsbegrafenis afgewezen. Zijn urn is bijgezet op het kerkhof van Stella, de geboortestad van Sandro, in Ligurië. Carla is daar na haar overlijden in 2005 ook bijgezet.

Terrazza del Tricolore – met uitzicht op de Trevifontein

Een smalle trap leidt naar een bescheiden terras met weergaloos uitzicht. Je kunt vanaf hier goed zien hoe de Trevifontein tegen de gevel van een palazzo aan is gebouwd. Verder heb je een uitzicht van bijna driehonderdzestig graden, met veel van de bekendste bezienswaardigheden van Rome. Een uniek panorama!

Het verhaal wil dat Carla na Sandro’s dood nooit meer het smalle trapje naar boven heeft genomen om van dit uitzicht te genieten…

Rossana – het lievelingssnoepje van Carla Voltolina

Na deze bezichtiging krijg je als bezoeker nog een snoepje aangeboden. Rossana, in een rode wikkel, het lievelingssnoepje van Carla Voltolina. Dat was niet alleen vanwege de rode wikkel.

Deze caramella is in 1926 bedacht door Luisa Spagnoli, die ook de beroemde Baci Perugini op haar naam heeft staan. ‘Voor Carla,’ zo vertelt de dame die de schaal snoepjes vasthoudt, ‘was dit een belangrijk symbool voor vrouwelijke ondernemerszin en autonomie.’

Praktische informatie Casa Pertini Voltolina

Je kunt dagelijks van 10.00 tot 20.00 uur een bezoek brengen aan Casa Pertini Voltolina in het Palazzo Castellani, aan het Piazza della Fontana di Trevi 86. Een kaartje voor een bezoek met rondleiding kost € 15,-. Reserveren is nodig en kan via de website van Casa Pertini Voltolina.