Nostra Signora di Tergu – een prachtige Pisaanse kerk bij Castelsardo (Sardinië)

Als het om romaanse kerken en kloosters gaat vind je overal in Italië de schitterendste exemplaren. Dat dit ook opgaat voor Sardinië is misschien verrassend, aangezien dat eiland met een heel eigen geschiedenis historisch en cultureel niet zulke nauwe banden heeft met het Italiaanse vasteland.

Toch vind je ook daar de fraaiste voorbeelden van religieuze gebouwen in deze middeleeuwse stijl. In het noordwesten van Sardinië, in de omgeving van Sassari, vind je zelfs een heel cluster van romaanse kerken. Alfons Caris van InItalia.nl neemt je mee naar een van deze kerken: de Nostra Signora di Tergu, vlak bij Castelsardo.

Abdij in het koninkrijk Torres

Alfons: ‘De Nostra Signora di Tergu maakte oorspronkelijk deel uit van een abdij en is het enig overgebleven gebouw van dat complex. De rest van de abdij vinden we enkel nog terug in de vorm van ruïnes, niet meer dan lage muurtjes.

De abdij behoorde toe aan de orde van de Benedictijnen en is in de elfde eeuw gesticht door een zekere Mariano I de Lacon-Gunale de Thori, die toen giudice van het koninkrijk Torres was. Giudice betekent doorgaans ‘rechter’, maar in dit geval dus ‘koning’.

In de middeleeuwen waren er vier van dergelijke koninkrijken op het eiland. Voor mij was dit een heel nieuw gegeven, zo leer je nog eens iets bij!

De plaats Torres, destijds hoofdstad van het koninkrijk, komt overeen met het huidige Porto Torres aan de noordwestkust van Sardinië. Of de abdijkerk tegelijk met de rest van het complex werd gebouwd, weten we niet zeker, maar in ieder geval werd hij in 1117 ingewijd.

Wat heeft Pisa met Sardinië te maken?

De buitenzijde, vooral de voorgevel, van de Nostra Signora vertoont duidelijke kenmerken van de Pisaans-romaanse stijl. Pisaans? Wat heeft Pisa met Sardinië te maken? Nou, best wel veel, want de republiek Pisa had lange tijd nederzettingen op het eiland, net als Genua trouwens.

Kennelijk had die koning Mariano goede relaties met de Pisanen en liet hij de bouw van de abdij, of in ieder geval de kerk, over aan Pisaanse bouwmeesters. Veel romaanse kerken op Sardinië zijn qua stijl trouwens te typeren als Pisaans of Lombardisch (zie ook deze blog).

Zulke kerken zijn vooral herkenbaar aan het gebruik van zogenaamde blinde loggia’s, dat zijn – simpel gezegd – dichte boogpartijen die min of meer plat op de muur staan. Extreme voorbeelden van dit stijlelement tref je aan bij de Duomo van Pisa en de San Michele in Foro in Lucca.

Groen, wit en rood

De Nostra Signora is opgetrokken met roodachtig trachiet, een vulkanisch gesteente, en heeft alleen hierdoor al een aparte uitstraling in het omringende groene landschap. Voor de decoraties is gebruik gemaakt van witte zandsteen, die mooi afsteekt tegen het trachiet.

Zoals je goed kunt zien, bestaat de voorgevel uit twee lagen of niveaus. Er was ooit nog een derde niveau, maar dat is verloren gegaan, net als het bovenste deel van de toren.

Opvallend in het onderste deel zijn de hoog opgetrokken bogen. Ze zijn fijn bewerkt en rusten op twee pilasters op de hoeken en twee smallere halfzuilen. De kapiteeltjes in het portaal doen met hun acanthusbladeren klassiek aan.

Op het bovenste deel van de voorgevel zie je een blinde loggia met vijf bogen die rusten op vier zuilen, waarvan de buitenste twee in het oog springen door hun merkwaardige zigzagvorm.

Maar het opvallendst zijn toch wel de rechthoekige decoraties met hun geometrische patronen, die tussen en binnen de bogen zijn aangebracht. En wat vind je van de rozet in het midden? Die mag toch ook best bijzonder heten.

Een kijkje in de kerk

Binnen is de kerk overwegend sober, zoals het hoort in een romaans gebouw. De apsis en het priesterkoor zijn in de zeventiende eeuw getransformeerd naar de smaak van toen en dat is duidelijk te zien. Toch misstaat het niet echt, vind ik.

Tot slot nog iets over een object in de kerk dat me erg fascineerde. Het is een sculptuur van de Madonna intercedente uit de twaalfde eeuw, die vroeger in een buitenmuur van de kerk was ingemetseld.

De Madonna intercedente symboliseert de rol van Maria als tussenpersoon tussen de gelovigen en God. Jammer dat haar hoofd ontbreekt, maar mooi is het beeld toch, in al zijn primitieve eenvoud.

San Pietro delle Immagini

Ga je de Nostra Signora di Tergu in het echt bewonderen? Van de vele romaanse pronkstukken in dit deel van Sardinië tip ik er nog een die in de buurt van Tergu ligt: de San Pietro delle Immagini. Klik op deze link om mijn verhaal op InItalia te lezen.’

foto’s: Alfons Caris | InItalia.nl