Reizen door Italië

Het gebroken hart van Bernini op het Sint-Pietersplein

Overal waar je in Rome komt, herinnert er wel iets aan de grote beeldhouwer en architect Gianlorenzo Bernini. De grote Vierstromenfontein op Piazza Navona, de Neptunusfontein op Piazza Barberini, de prachtige Apollo en Daphne in Galleria Borghese, het slim vormgegeven Sint-Pietersplein dat de talloze bezoekers en pelgrims als het ware omarmt. Op dit Sint-Pietersplein liggen twee voor Bernini gedenkwaardige stenen. De eerste steen is verbonden met een nogal droeve liefdesgeschiedenis. Toen Bernini aan het Sint-Pietersplein werkte, was hij namelijk erg verliefd op een Romeinse dame. Hij kon aan niets anders meer denken dan aan de kleur van haar ogen, haar …

Lees meer »

Er was eens… een succesvolle ijssalon van twee broers uit Turijn

Niet alleen bij Gelateria Fata Morgana waan je je even in een sprookjesachtig Luilekkerland, bevolkt door de meest bijzondere ijssmaken en taartjes. Elke terugkeer naar Rome levert vaak weer een nieuwe ontdekking op, die ik dan helaas tot een volgend bezoek moet missen. Gelukkig is er nu ook een gelateria die in meerdere Italiaanse steden te vinden is: GROM. De allereerste Gelateria GROM opende in 2003 in Turijn, maar inmiddels is de ijssalon een van de grootste succesverhalen van Made in Italy van de afgelopen jaren, met vestigingen in Malibu, New York, Osaka, Parijs en Tokio. Ook in Italië zelf …

Lees meer »

De campaniles van Rome

Vanaf vandaag is dan eindelijk het boek Campanili romanici di Roma – Romaanse klokkentorens in Rome verkrijgbaar, waar ik vorig jaar oktober over schreef. Het boek was toen al helemaal klaar, maar wachtte nog op een uitgever. Inmiddels heeft Dolf Middelhof het heft in eigen hand genomen en het boek zelf uitgegeven. Vanochtend stonden ze bij hem op de stoep, vanaf nu kunnen jullie zijn prachtige fotoboek direct bij hem bestellen. In oktober gaf ik een voorproefje van het boek in tekst (dat je hier nog kunt lezen), met extra aandacht voor de klokkentoren van de Santa Maria della Luce …

Lees meer »

Campanilismo – wie heeft de grootste?

Rare vraag, denken jullie misschien, maar in de middeleeuwen hielden veel inwoners van dorpen en steden in Italië zich hier dagelijks mee bezig. Wie immers de grootste woontoren had, mocht zich de belangrijkste familie van de stad noemen. We zagen dit bijvoorbeeld laatst nog in San Gimignano. Naast de woontorens speelden en spelen ook de klokkentorens een belangrijke rol. Deze campanile, zoals een klokkentoren in het Italiaans zo mooi wordt genoemd, staat niet alleen symbool voor een kerk of een parochie, een wijk of een dorp, maar voor de oorsprong van een Italiaan. Niet voor niets is het woord campanile …

Lees meer »

Daal af in de Pozzo di San Patrizio in Orvieto – via bordeeltrappen naar het vagevuur

In de prachtige roman De boekhandelaarster uit Orvieto brengt Mathilde een bezoek aan de waterput van Sint-Patricius, de Pozzo di San Patrizio in Orvieto: ‘Hoewel hij uit 1527 stamt, is de waterput echt heel futuristisch uitgerust, Hij heeft een spiraalvormige structuur met twee trappen die identiek is aan die van DNA, dat echter pas vier eeuwen daarna ontdekt zou worden. Clemens VII nam zijn toevlucht tot Orvieto nadat de landsknechten Rome bestormd hadden. De paus was geobsedeerd door het idee dat hij verstoken zou zijn van watervoorzieningen, dus gaf hij architect Antonio da Sangallo de Jongere opdracht een waterput te …

Lees meer »

De boekhandelaarster uit Orvieto

Als liefhebber van zowel boeken als Italië keek ik al lange tijd uit naar het nieuwe boek De boekhandelaarster uit Orvieto, dat in Italië een groot succes is (de filmrechten zijn zelfs al verkocht). Het boek is dan ook geschreven door Valentina Pattavina, een ervaren redacteur, die bij uitgeverij Einaudi onder anderen Niccolò Ammaniti onder haar hoede had. De boekhandelaarster uit Orvieto speelt zich – uiteraard – af in het prachtige, idyllische stadje Orvieto in Umbrië, waar de inwoners zo op het eerste gezicht een rustig provinciaals leventje leiden. Het is het verhaal van Matilde, een eenzame vrouw van veertig …

Lees meer »

Michelangelo en de tand des tijds

Een van de eerste beelden die Michelangelo voor zover we weten vervaardigde, is de kop van een antieke faun. Helaas is dit beeld na de Tweede Wereldoorlog verloren gebleken. Gelukkig heeft beeldhouwer Cesare Zocchi tijdens zijn loopbaan twee beelden gemaakt die de jonge Michelangelo laten zien, geconcentreerd aan het hoofd van de faun werkend. Een van deze beelden is te zien in het Palazzo Pitti in Florence, het andere in Casa Buonarroti, het voormalige huis van Michelangelo, eveneens in Florence. de jonge Michelangelo aan het werk Cesare Zocchi, te zien in Casa Buonarroti in Florence Gelukkig hebben we behalve deze beelden ook de …

Lees meer »

Marmeren koppen van Michelangelo

Michelangelo haalde zijn marmer vooral in Carrara, zoals we vanochtend lazen. De inwoners van deze stad in Toscane kregen van de Romeinse schrijver Livius al de naam gens marmoris, geslacht uit marmer. Ook nu nog leeft het marmer door in hun hele wezen; de inwoners van Carrara worden door de huidige Toscaners niet voor niets ‘marmerkoppen’ genoemd. Het harde steen – en het zware werk om het marmer uit te graven en te transporteren – heeft hun karakter net zo gevormd als Michelangelo’s handen David, Mozes en Bacchus. Om te kunnen beoordelen of ze inderdaad iets weg hebben van Michelangelo’s …

Lees meer »

Carrara – waar Michelangelo zijn marmer haalde

Aan de voet van de Apuaanse Alpen, vlak bij de Toscaanse kust, ligt het dorpje Carrara. Hier komt het prachtige witte marmer van Michelangelo’s David en tal van andere bekende en minder bekende Italiaanse kunststukken vandaan. Hoewel elke kunstenaar kritisch was op het benodigde blok marmer, spande Michelangelo de kroon. Hij ging zijn marmer zelf in Carrara ophalen. Hij wilde het met eigen ogen zien, het blok marmer waarmee hij ging werken. Zijn idee was namelijk dat een beeld reeds in het marmer verborgen zat; de vaardige hand van een beeldhouwer zou het beeld slechts uit het marmer moeten bevrijden. Michelangelo …

Lees meer »

Cirkels in het graan – Luoghi d’Esperienza rondom Volterra

In Toscane gaan natuur en cultuur prachtig samen. De mooiste renaissance-steden met ontelbare koepels en torentjes worden afgewisseld door donkergroene cipressen, eindeloze wijngaarden, zilvergroene olijfbomen en uitgestrekte graanvelden. Juist ook dit landschap is voor veel kunstenaars een bron van inspiratie. We bezochten al de Tarottuin van Niki de Saint Phalle en Il Bosco della Ragnaia, met een prachtig samenspel tussen natuurlijke en culturele elementen. Op weg naar Volterra is er eveneens een schitterende symbiose tussen cultuur en natuur. Van verre zie je ze plots opduiken, de cirkels in de graanvelden. Ze staan rechtop, als grote ringen, en zeker met de …

Lees meer »

Feest in Florence – twee trotse torens

Vandaag is het groot feest in Florence. De Florentijnen vieren de verjaardag van Johannes de Doper, de patroonheilige van de stad, met verschillende grootse festiviteiten, zoals het calcio storico – historisch voetbal dat echter meer weg heeft van een partijtje rugby. Mijn eerdere stukje over het calcio storico geeft een goede indruk van hoe dat er straks aan toe zal gaan… De toren van het Palazzo Vecchio Bij een feest horen natuurlijk ook cadeaus. De burgemeester van Florence besloot de stad ter ere van deze feestdag iets heel bijzonders te schenken. Alle inwoners en bezoekers van de stad krijgen hetzelfde cadeau …

Lees meer »

Vernaccia di San Gimignano – witte wijn die ‘kust, likt, bijt, verleidt en verlamt’ (aldus Michelangelo)

Deze aanprijzing komt uit de mond van niemand minder dan Michelangelo. Zo sprak de grote meester ooit over Vernaccia, de heerlijke witte wijn die in de omgeving van San Gimignano wordt gemaakt. Je kon Michelangelo niet gelukkiger maken dan met een glas van deze strogele wijn. Michelangelo is echter niet de enige die deze wijn kon appreciëren. Dante was ook al lyrisch over deze wijn: ‘Zie Bonagiunta daar, uit Lucca, gaan. Die ander naast hem, tot skelet geslonken, woonachtig ooit in Tours,’ wees hij me aan, ‘placht met het pauselijk gewaad te pronken. Hij mist, en die onthouding valt hem …

Lees meer »

De torens van San Gimignano

Wanneer je op weg gaat naar San Gimignano, luister dan onderweg naar dit lied van Frank Boeijen, die de torens van dit stadje zo prachtig bezong. In het Nederlands, maar aangezien de sfeer zo heerlijk zwoel Italiaans is, mag dat de pret niet drukken. ‘En ik hoorde vogels zingen vogels zingen een onbekend lied een opgewekt lied. En in de verte gloren de torens gloren de torens van San Gimignano. Door de bomen achter de kerk tussen de doden. Kijk naar de hemel tel de sterren kijk naar de hemel zo ver weg onbereikbaar ver weg. Door de bomen achter de …

Lees meer »

Un bacio da Perugia – chocolade kusjes mét bijzondere wens

Een kus uit Perugia staat inmiddels wereldwijd symbool voor de liefde. Dit jaar worden er precies negentig jaar kussen van chocolade uitgewisseld op Valentijnsdag, verjaardagen, huwelijken, jubilea, vader- en moederdag – of gewoon tussendoor, om te zeggen dat je van iemand houdt. Wie vakantie viert in Italië, komt de in zilverfolie verpakte kusjes overal tegen. De populaire chocolaatjes uit Perugia, bestaande uit een hele hazelnoot omringd met melkchocolade en stukjes noot, vormen wellicht een van de bekendste Italiaanse producten in binnen- en buitenland, omgeven door een zweem van romantiek die door het moederbedrijf graag in stand wordt gehouden. De ontstaansgeschiedenis …

Lees meer »

De hel of het paradijs? Het Laatste Oordeel in Orvieto

Na de heerlijke wijn van gisteren treden we vandaag het laatste oordeel tegemoet, in de Duomo van Orvieto. Eigenlijk is alles aan deze kerk schitterend. Alleen al de buitenkant: je staat met open mond te kijken naar de tot in het kleinste detail versierde deuren en de kleurrijke mozaïeken, waarover dankzij de volop schijnende zon een gouden gloed hangt. Helaas hebben we maar even de tijd, dus we besluiten vandaag alleen het hoogtepunt van de kerk te bezoeken: de Cappella di San Brizio, met prachtige schilderingen die Het Laatste Oordeel verbeelden. Het waren Beato Angelico en Benozzo Gozzoli die hier …

Lees meer »

Est! Est!! Est!!! – bijzondere wijn uit Montefiascone

Vandaag gaan we vanuit Rome op weg naar Orvieto (in Umbrië), maar niet voordat we een tussenstop maken bij het dorpje Montefiascone, in het noorden van de regio Lazio. Hier zou men namelijk een van de lekkerste wijnen van heel Italië schenken, dus die willen we wel eens proeven! Het verhaal gaat dat een Duitse bisschop die onze route omgekeerd aflegde (hij was op weg naar Rome) de wijn in Montefiascone zo lekker vond, dat hij er nooit meer wegging en zich er letterlijk dood dronk. Zo ver laten wij het niet komen, maar nieuwsgierig naar de wijn en het verhaal …

Lees meer »

Escher in Calabrië

Wie het werk van Escher bekijkt, kijkt meerdere keren door de ogen van de kunstenaar naar Italië, zo schreven we in deze blog. We bekeken toen de Eeuwige Stad door de ogen van deze bijzondere kunstenaar. Maar Escher trok ook naar het zuiden van Italië, naar onder andere de Amalfikust, Sicilië en Calabrië. In deze laatste regio maakte Escher in 1930 een houtsnede van het tegen de bergen aangeplakte dorpje Morano. Op de website van Escher in het Paleis vertelt Mickey Piller over dit bijzondere werk van Escher: ‘In 1930 liep hij samen met twee vrienden en een pakezeltje door Campanië …

Lees meer »

Verliefd op een plattegrond van They Draw & Travel

Gisteren schreef ik over mijn haat/liefdeverhouding met plattegronden. Ik wil er liever niet mee gezien worden. Deels omdat ik inmiddels in Florence (en veel andere Italiaanse steden) de weg denk te kennen, deels omdat ik liever verdwaal en per toeval op bijzondere plekken stuit en deels omdat ik wil vermijden dat ik de hele dag door wildvreemden word aangesproken als een lopend VVV-kantoor. Voor de plattegronden van They Draw & Travel maak ik echter een uitzondering. Bij toeval (ook online verdwaal ik graag en laat ik me meevoeren door wat ik onderweg tegenkom) stuitte ik op een kleurige afbeelding van …

Lees meer »

‘Vraag mij maar (niet) de weg…’

Sinds ik een zomer in Florence woonde, gebruik ik nooit meer een plattegrond als ik door de stad wandel. Niet alleen omdat ik overal de weg weet (of denk te weten), maar vooral ook omdat ik anders continu word aangeklampt door andere bezoekers van de stad. Ik weet niet wat het is, maar het lijkt alsof op mijn voorhoofd groot ‘Vraag mij maar de weg’ staat geschreven. Zo was ik zelf in 2003 nauwelijks een half uur in de stad, op weg van het station naar mijn tijdelijke thuis, toen een Duits echtpaar mij (in het Duits) de weg naar …

Lees meer »

Op bezoek bij de burgemeester van Florence

Gisteren maakte ik jullie al warm voor het verslag van mijn bijzondere bezoek aan het Palazzo Vecchio in Florence, waar ik de burgemeester mocht interviewen. Hoe vaak maak je nu mee dat je aan het bureau van een burgemeester mag aanschuiven? En dat wordt nog bijzonderder als je weet dat dat bureau in een met prachtige fresco’s versierde werkkamer staat, waar ooit Lorenzo de’ Medici nog heeft rondgewandeld… Maar laat ik bij het begin beginnen. Ik moest me op maandag om vijf uur ’s middags melden in het Palazzo Vecchio. Aangezien ik – heel Nederlands – stipt op tijd was …

Lees meer »

Culinair Sardinië – een eerlijke en eenvoudige eilandkeuken

‘Het leven op Sardinië is misschien het beste dat een mens zich kan wensen: vierentwintigduizend kilometer bossen, platteland, en kusten die zich onderdompelen in een wonderbaarlijke zee stemmen overeen met datgene wat ik aan een goede God zou adviseren om ons cadeau te doen als Paradijs,’ aldus Fabrizio De André. Loes Janssen Miraglia, die de lezers van Ciao tutti regelmatig van een heerlijk recept voorziet, kan dit alleen maar beamen. Met haar nieuwe boek, Culinair Sardinië – een eerlijke en eenvoudige eilandkeuken, brengt ze het eiland bij je thuis. Loes: ‘Sardinië is wellicht een van de best bewaarde geheimen van …

Lees meer »

Door Rome zonder tijd bewegen – Anton van Wilderode

Volgens de legende werd Rome op 21 april 753 voor Christus gesticht door de tweelingbroers Romulus en Remus. Dat betekent dat de Eeuwige Stad vandaag maar liefst 2765 jaar oud wordt. Om dat te vieren, vinden er verschillende festivals, concerten en andere speciale evenementen plaats in de stad. Bovendien wordt de Romeinse hemel vanavond opgesierd met vuurwerk, dat wordt afgestoken aan de oevers van de Tiber. Op Ciao tutti vieren we Romes verjaardag met een prachtig gedicht over alles wat je op een dag als vandaag in Rome zou moeten kunnen doen: ‘En, langs het atrium der Vestalinnen en op de Via Appia …

Lees meer »

De stad, waarvan ik ben bezeten

Als opmaat naar de verjaardag van Rome morgen een prachtig gedicht over de Eeuwige Stad, waarvan ik – net als Bertus Aafjes en met ons vast vele anderen – sinds de eerste kennismaking ben bezeten. ‘Maar op een dag vol gouden lover en lente, en verguld azuur trek ik de laatste bergrug over en leef mijn schoonste levensuur. Want onder een cipres gezeten zie ik met stille ogen aan: de stad, waarvan ik ben bezeten sinds ik vernam van haar bestaan. De lang ontwende tranen wellen plotseling warm en één voor één: koepels drijven als waterbellen, teruggedrongen, erdoorheen. En tempels, kerken en …

Lees meer »

Lux in Arcana – de Vaticaanse archieven onthuld

Voor het eerst in de geschiedenis kun je een aantal geheime documenten de Vaticaans Archieven met eigen ogen aanschouwen. Ter ere van het vierhonderdjarig bestaan van het archief is de expositie Lux in Arcana ingericht, die tot 9 september te zien is in de Capitolijnse Musea. De tentoonstelling biedt een kijkje in een honderdtal echte documenten, brieven en stukken die normaal gesproken achter slot en grendel bewaard worden en alleen door de Heilige Stoel en een beperkt aantal wetenschappelijke onderzoekers ingezien kunnen worden. Nu hebben deze documenten voor het eerst Vaticaanstad achter zich gelaten en beslaan ze drie hele drie …

Lees meer »