Ga op pad met onze City Walks!

Tijdloze erotiek – over gravures, glossy’s, goden & Gucci

Een prent van een Italiaanse graveur uit de renaissance naast een uitgescheurde reclamefoto, waarop een schaars geklede dame in bikini in een zwoele pose je met een verhitte blik aanstaart. Een vreemde combinatie? Of hebben de moderne muzen in de reclamecampagnes van Gucci en Dolce & Gabbana iets gemeen met de godinnen op prenten van beroemde graveurs uit de renaissance?

Tijdloze-erotiek-Boijmans-Van-Beuningen-Rotterdam

De komende maanden geeft de expositie ‘Tijdloze erotiek: renaissanceprenten en modefotografie’ in het Prentenkabinet in Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam antwoord op deze vraag. Gastconservator Martin Hesselbein ontdekte opvallende gelijkenissen tussen klassieke prenten en moderne modefotografie. Hij combineerde renaissanceprenten en bijpassende modecampagnes tot een kleine, smaakvolle tentoonstelling.

Tijdloze-erotiek-Boijmans-Van-Beuningen-Rotterdam (1)

Gravures & glossy’s
‘Tijdloze erotiek’ toont prenten uit de periode van 1475 tot circa 1550. Het merendeel van de getoonde prenten die je op de expositie ziet, zijn gemaakt door Italiaanse kunstenaars. Tussen al het Italiaanse prentengeweld is er ook ruimte voor twee noordelijke graveurs: Jacob Binck en Lambert Suavius. Binck probeerde de Italiaanse prenten zo goed mogelijk te kopiëren, terwijl Suavius echt eigen vindingen wilde doen en zo tot originele en nieuwe composities kwam.

Als je rondloopt in het Prentenkabinet, zie je steeds beter hoe de modellen van nu eigenlijk heel ‘ouderwets’ ogen als je hun houdingen vergelijkt met de prenten uit zestiende eeuw. De prenten worden direct naast modeadvertenties tentoongesteld. Nergens anders zie je op dit moment beroemde prenten van Marcantonio Raimondi, Antonio del Pollaiolo en Cristofano Robetta naast pompeuze advertenties van Gucci, Dolce & Gabbana, Armani en Intimissimi.

Tijdloze-erotiek-Boijmans-Van-Beuningen-Da-Trento-Davidoff (1)Antonio da Trento naar Parmigianino, Naakte man op de rug gezien,
circa 1527-1530, collectie Museum Boijmans Van BeuningenTijdloze-erotiek-Boijmans-Van-Beuningen-Da-Trento-Davidoff (2)Davidoff, advertentie, publicatie onbekend, 2010, foto: Will Davidson

Hesselbein scheurde jarenlang advertenties uit internationale modeglossy’s en ging op zoek naar gelijkenissen met prenten. Al snel kwam hij uit bij de graveerkunsten van voornamelijk Italiaanse maestri uit de renaissance. Of de modefotografen van Dolce & Gabbana, Dirk Bikkembergs en Intimissimi bepaalde renaissanceprenten en de houdingen van de afgebeelde personen kenden,  daar kunnen we natuurlijk alleen maar naar gissen, maar een leuk uitgangspunt is het zeker. Vooral de uitgescheurde pagina’s zijn grappig – en herkenbaar – om te zien. Het lijkt alsof Hesselbein ze jarenlang in een map heeft bewaard voor dit ene, speciale moment.

Tijdloze-erotiek-Boijmans-Van-Beuningen-glossy (2)

Klassieke beeldhouwkunst als inspiratiebron
Natuurlijk ben je als kunstenaar, maar ook als moderne fotograaf, beperkt tot een aantal lichaamshoudingen die een model kan aannemen voor een gravure of een modereportage. Maar deze houdingen overlappen met gemak vijf eeuwen. Zo lijkt de badende Venus van Marcantonio Raimondi een voorloper van de moderne Venus van Gucci. De klassieke pose van de badende Venus, al in de Griekse Oudheid een geliefd motief in de beeldhouwkunst, overbrugt zo bijna 2500 jaar en komt weer tot leven door een modern medium.

Tijdloze-erotiek-Boijmans-Van-Beuningen-Marcantonio-Gucci (1)Marcantonio Raimondi & Francesco di Francia, Hurkende Venus,
circa 1510-1527, collectie Museum Boijmans Van BeuningenTijdloze-erotiek-Boijmans-Van-Beuningen-Marcantonio-Gucci (2)Gucci, advertentie, publicatie onbekend, 2014/2015, foto: Mert Alas & Marcus Piggott

Ook de geboorte van Venus, gedetailleerd gegraveerd door Jakob Binck, heeft zijn moderne tegenhanger in de bikinireclame van het bekende Italiaanse lingeriemerk Intimissimi. Tijdens de renaissance wordt de beeldhouwkunst van de klassieke oudheid opnieuw een bron van inspiratie voor kunstenaars uit Italië. Klassieke poses dragen bij aan het ontstaan van een nieuw schoonheidsideaal, dat ook in onze tijd nog steeds springlevend is.

Tijdloze-erotiek-Boijmans-Van-Beuningen-Binck-Intimissimi (1)Jakob Binck naar Caraglio, Venus, 1530, gravure,
collectie Museum Boijmans Van Beuningen
Tijdloze-erotiek-Boijmans-Van-Beuningen-Binck-Intimissimi (2)Maryan Mehlhorn – Masterpiece: Bikini & Pareo, Crystal Blue, Summer 2016

Gephotoshopte lichamen
Wat de prenten en foto’s ook met elkaar gemeen hebben, is dat je in allebei de gevallen kijkt naar sterk geïdealiseerde lichamen. En niet alleen in het Photoshop-tijdperk van nu, waarin alle mogelijke filters worden gebruikt om een foto nog perfecter te maken en er geen enkel putje of lijntje meer te zien is… Zo ging het er eigenlijk ook al aan toe in de renaissance. De vrouwen waren zeker geen graatmagere modellen met maat 32, maar de lichamen van mannen werden sterk aangezet. Enorme spierpartijen, strakke wasbordjes en brede schouders: dit zijn letterlijk mannen van de tekentafel en  geen doorsnee Romein uit in de zeventiende eeuw, de tijd dat de beroemde graveur Marcantonio Raimondi in Rome werkte.

Raimondi’s samenwerking met Rafaël
Raimondi werd geboren in Bologna en hij leerde het vak in zijn geboortestad. Na een kort uitstapje naar Venetië vertrok de kunstenaar naar Rome, waar hij de rest van zijn leven woonde en werkte. Raimondi maakte ook eigen werk, maar eigenlijk kennen we hem nu vooral nog van zijn ‘reproducties’ van voorstellingen van Michelangelo, Peruzzi en Rafaël.

Raimondi werkte vanaf 1510 nauw samen met Rafaël. Zijn systematische manier van graveren leende zich uitstekend voor het reproduceren van tekeningen en schilderingen. Raimondi gaf beroemde werken van het talent uit Urbino weer in kopergravures, zodat Rafaëls werk wijd verspreid in Europa raakte. Prenten waren in vergelijking met schilderijen veel minder duur. Zij werden vaak in grote oplages gedrukt, wat zorgde voor lagere prijzen.

Ook Rembrandt bezat een enorme verzameling grafiek, waaronder prenten van Titiaan, Carracci en – jawel – prenten van Raimondi naar Rafaël. Rembrandt liet zich inspireren door Rafaël, zonder dat hij zelf ooit afreisde naar het zuiden. Via de enorme handelsmarkt in prenten nam de Amsterdamse schilder kennis van de Italiaanse meester en paste hij zijn vindingen toe in zijn eigen techniek en perspectiefgebruik.

De vurige allegorie van de liefde
Raimondi’s manier van werken werd de norm voor de volgende generaties. Maar op de expositie zijn ook prenten te zien van zijn voorlopers. Cristofano Robetta’s uitbundige allegorie van de liefde, waar mensen elkaar zonder aarzeling aanraken en overlappen, werd een generatie eerder gemaakt en oogt een stuk houtiger. Verrassend fris is de combinatie met de reclamecampagne van Dolce & Gabbana, waar topmodellen Naomi Campbell en Claudia Schiffer elkaar overlappen en omarmen als in een wilde liefdesdans.

Tijdloze-erotiek-Boijmans-Van-Beuningen-Robetta-Dolce-Gabbana (1)Cristofano Robetta, Allegorie van de liefde (detail), ca. 1500-1520, gravureTijdloze-erotiek-Boijmans-Van-Beuningen-Robetta-Dolce-Gabbana (2)Dolce & Gabbana fragrances, advertentie, publicatie onbekend, 2009, foto: Mario Testino

Ook het werk van de Florentijnse Antonio del Pollaiolo oogt een stuk ‘middeleeuwser’ dan dat van Raimondi: zijn dynamische gevecht van naakte mannen mist echt nog een stukje beheersing van de menselijke anatomie. Toch was Pollaiolo een van de eerste kunstenaars die studies van menselijke ontledingen maakte. Op de reclame van Dirk Bikkembergs zit het wel goed met de weergave van de anatomie. Deze drie moderne strijders met geprononceerde biceps en aangespannen beenspieren in slechts een boxershort zijn klaar voor de krachtmeting zijn…

Tijdloze-erotiek-Boijmans-Van-Beuningen-Pollaiuolo-Bikkembergs(1)Antonio del Pollaiolo, Gevecht van naakte mannen, circa 1470-1490,
gravure, collectie Museum Boijmans Van BeuningenTijdloze-erotiek-Boijmans-Van-Beuningen-Pollaiuolo-Bikkembergs(2)Dirk Bikkembergs, advertentie, publicatie onbekend, 2012/2013, foto: Sølve Sundsbø

Het Prentenkabinet
Zwoele blikken in de camera versus de genotzuchtige glimlachjes van wulpse dames op Italiaanse renaissanceprenten. Na een bezoek aan ‘Tijdloze erotiek’ kunnen we niet anders concluderen dan dat er zeker gelijkenissen bestaan. Onverwacht misschien, maar op een hele originele en toegankelijke manier gepresenteerd.

Het Prentenkabinet van Museum Boijmans Van Beuningen is altijd de moeite waard. Ieder bezoek weer word je verrast met een schitterende selectie van de enorme collectie. Het museum bezit namelijk maar liefst ongeveer 15.000 tekeningen en 65.000 prenten. Klinkende namen uit de renaissance als Leonardo da Vinci, Rafaël, Michelangelo zijn aanwezig, maar ook zeventiende-eeuwse meesters als Rubens en Rembrandt. Moderne en hedendaagse kunstenaars zijn vertegenwoordigd met beroemde meesters als Salvador Dalí, Pablo Picasso, René Magritte en Paul Noble.

Tijdloze-erotiek-Boijmans-Van-Beuningen-Rotterdam (2)

‘Tijdloze erotiek: renaissanceprenten en modefotografie’ is nog tot en met 9 oktober 2016 te zien in Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. Het museum is geopend van dinsdag tot en met zondag van 11.00 tot 17.00 uur.

Ontdek onze droomplekken in Italië!

Een reactie

  1. Martin Hesselbein

    Als initiator van deze show kan ik alleen maar blij zijn met een zoooo goed geinformerde recensist. Komplimenten!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *