Als je in Italië een supermarkt, enoteca of kleine cantina binnenloopt, kun je gemakkelijk verdwalen tussen alle flessen wijn. Klassiekers als Amarone, Barolo, Chianti en Primitivo herken je waarschijnlijk meteen, maar er is ook een breed aanbod aan minder klinkende namen, dat vaak verrassend goed smaakt en precies past bij je Italiaanse vakantiebestemming.
Op een onbekend etiket ontdek je wellicht zomaar een druivennaam die je nog niet eerder bent tegengekomen. Een fles van Canaiolo Bianco uit Toscane, een mousserende Durella uit Veneto of een witte Torbato van Sardinië is een veel leuker souvenir dan wijn die je inmiddels over de hele wereld kunt bestellen. Je neemt daarmee een stukje van de regio waar je op vakantie was mee naar huis.
Wijn van een inheems druivenras
Voor het project 365 druiven in 365 dagen zoekt Koen van Dam van Wijn met een Boodschap precies zulke flessen. Koen wil een jaar lang iedere dag een wijn van een ander druivenras proeven, filmen en delen op Instagram. De eerste honderd druiven waren nog redelijk gemakkelijk te vinden. Daarna begon de echte speurtocht.
‘Ik dacht aanvankelijk dat het met duizenden druivenrassen in de wereld niet zo moeilijk kon zijn om al die verschillende flessen te vinden,’ vertelt Koen. ‘Maar een druivennaam kennen is iets anders dan een wijn vinden die ook echt grotendeels van die ene druif is gemaakt. Veel lokale rassen verdwijnen in blends of worden nauwelijks buiten hun eigen regio verkocht.’
Dat is precies waar jij als Italiëliefhebber kan helpen: door tijdens je vakantie op zoek te gaan naar een écht lokale wijn. Daarvoor hoef je geen wijnkenner te zijn. Vraag in een enoteca of bij een wijnboer bijvoorbeeld: ‘Avete un vino prodotto con un vitigno autoctono, in purezza?’ Oftewel: hebben jullie een wijn gemaakt van één lokale, inheemse druif?
Het woord autoctono is hierbij belangrijk. Daarmee geef je aan dat je niet op zoek bent naar Chardonnay, Merlot of Cabernet Sauvignon, maar naar een druivenras dat echt bij de streek hoort.
Vraag vervolgens of de wijn volledig of bijna volledig van die druif is gemaakt. Voor het 365-druivenproject moet minimaal negentig procent van de wijn uit hetzelfde druivenras bestaan. Koen helpt je alvast op weg met een aantal namen om tijdens je vakantie naar uit te kijken.
Ligurië – witte wijn tussen de bergen en de zee
De steile kust van Ligurië is geen gemakkelijke plek voor wijnbouw. De wijngaarden liggen soms als kleine groene terrassen tegen de rotsen geplakt. Dat maakt de lokale wijn vaak schaars, zeker buiten de regio.
Zoek rond Genua en de Cinque Terre naar Lumassina, waarvan zowel stille als mousserende witte wijn wordt gemaakt. Ook Bosco, Albarola en Bianchetta Genovese komen hier voor.
Liefhebbers van rode wijn kunnen uitkijken naar Rossese. In het oosten van Ligurië duikt soms ook Scimiscià op, een oude witte druif die lang bijna verdwenen was.
Toscane – waar naast Sangiovese nog veel meer groeit
In Toscane is Sangiovese bijna overal. De druif vormt de basis voor onder meer Chianti, Brunello di Montalcino en Vino Nobile di Montepulciano. Toch groeien er tussen al die Sangiovese-wijnstokken ook minder bekende lokale rassen.
Canaiolo Nero wordt vaak met Sangiovese gemengd, maar er bestaan ook wijnen waarin Canaiolo zelf de hoofdrol speelt. Nog zeldzamer zijn Foglia Tonda en Pugnitello, twee oude Toscaanse rassen die door een groeiend aantal wijnmakers opnieuw worden aangeplant.
Kom je Mammolo, Pollera Nera, Barsaglina of zelfs Canaiolo Bianco als losse druivennaam tegen, laat die fles dan niet zomaar staan. Controleer wel of het om een wijn van hoofdzakelijk die ene druif gaat en niet om een Toscaanse blend.
Campanië – vulkanische bodems en druiven met prachtige namen
De regio rondom Napels is een paradijs voor liefhebbers van lokale druiven. Aan de kust, rond de Vesuvius en op de eilanden groeien rassen die je buiten Zuid-Italië maar weinig ziet.
Op Ischia kun je zoeken naar de witte druiven Biancolella en Forastera. Rond de Vesuvius kom je onder meer Caprettone, Catalanesca en Piedirosso tegen.
Ook namen als Coda di Volpe, Pallagrello Bianco, Pallagrello Nero, Casavecchia en Asprinio zijn interessant. Die laatste druif wordt traditioneel geteeld aan hoge, bijna boomachtige wijnstokken en kan ook worden gebruikt voor mousserende wijn.
Aan de Amalfikust is Tintore een bijzondere vondst. De naam betekent vrij vertaald ‘verver’, een verwijzing naar de diepe kleur van de druif.
Emilia-Romagna – meer dan alleen Lambrusco
Lambrusco is onlosmakelijk met Emilia-Romagna verbonden, maar de regio heeft meer te bieden. Zo kun je er in de heuvels Albana tegenkomen. Van deze witte druif worden droge, zoete en soms ook oranje wijnen gemaakt. Kijk daarnaast uit naar Famoso, een aromatische witte druif die lange tijd bijna niet meer werd verbouwd.
Voor rood zijn Centesimino, Longanesi en Fortana namen om te onthouden. Fortana wordt ook gebruikt voor rosé en licht mousserende wijn en komt vooral voor in het vlakke landschap richting de Adriatische kust.
Veneto – kijk verder dan prosecco en Amarone
Rond het Gardameer en Verona zijn Valpolicella, Soave en prosecco nooit ver weg. Wie verder kijkt, kan in Veneto echter ook Durella tegenkomen. Van deze witte druif wordt onder meer frisse mousserende wijn gemaakt.
Ook Vespaiola is een naam om te onthouden. Deze druif groeit vooral rond Breganze en wordt gebruikt voor zowel droge als zoete wijn. Zie je Oseleta, Dindarella of Turchetta op een etiket staan? Maak dan zeker even een foto, want deze blauwe druiven zijn buiten Veneto lastig te vinden.
Puglia – speuren tussen Primitivo en Negroamaro
In Puglia staan Primitivo en Negroamaro prominent in vrijwel ieder wijnschap. Met goed speurwerk kun je tussen deze bekende flessen ook wijnen van minder bekende druiven staan.
Bombino Bianco geeft witte wijn en wordt eveneens gebruikt voor mousserende wijn. Van Bombino Nero wordt vaak rosé gemaakt.
Nog wat meer moeite moet je doen voor Impigno, Francavidda, Maresco en Notardomenico. Deze namen zul je eerder tegenkomen bij een regionale producent of gespecialiseerde wijnwinkel dan bij een doorsnee supermarkt.
Vraag bij een bezoek aan een cantina gerust welke fles bijna nooit buiten Puglia wordt verkocht. De wijnmaker vindt het meestal alleen maar leuk dat je niet automatisch om Primitivo vraagt.
Calabrië – wijn zoeken in de teen van de laars
Calabrië behoort nog altijd tot de minder bezochte wijnregio’s van Italië. Des te leuker is het om hier een fles te vinden die buiten de eigen regio nauwelijks te koop is.
Kijk uit naar Magliocco Dolce en Magliocco Canino, twee blauwe druiven die ondanks hun vergelijkbare naam niet zomaar als dezelfde druif mogen worden beschouwd.
Bij de witte wijnen kun je namen als Pecorello, Mantonico Bianco en Guardavalle tegenkomen. Ook Guarnaccia Bianca en Guarnaccia Nera zijn interessant, maar controleer bij deze druiven extra goed om welk ras het precies gaat. Italiaanse druivennamen en lokale synoniemen kunnen behoorlijk ingewikkeld zijn.
Lazio – een lokale fles tijdens je verblijf in Rome
Ook vanuit Rome hoef je niet ver te reizen om lokale wijn te vinden. In Lazio groeien verschillende druiven die buiten de regio nauwelijks bekend zijn.
Bellone is een witte druif die vooral ten zuiden van Rome wordt aangeplant. Voor rood kun je zoeken naar Cesanese, een van de belangrijkste lokale blauwe druiven van Lazio.
Als je graag iets zeldzamers mee naar huis neemt, kun je uitkijken naar Nero Buono, Lecinaro of de witte Ottonese.
Sardinië – een eiland vol eigen druiven
Het voelt op veel plekken bijna als een apart land, Sardinië, en dat geldt ook voor de wijn. Naast Vermentino en Cannonau groeien er druiven die sterk met het eiland zijn verbonden.
Zoek bij de witte wijnen naar Nuragus, Nasco, Semidano of Torbato. Nasco wordt ook gebruikt voor zoete wijn, terwijl Torbato vooral rond Alghero voorkomt.
Bij rood kun je Cagnulari, Nieddera en Pascale di Cagliari tegenkomen. Rond Oristano is Vernaccia di Oristano een bijzondere vondst. Laat je bij deze wijn wel goed adviseren, want hij heeft een uitgesproken stijl die sterk afwijkt van een frisse, jonge witte wijn.
Sicilië – kijk eens verder dan Nero d’Avola
Op Sicilië zijn Nero d’Avola, Grillo, Catarratto en de druiven van de Etna inmiddels behoorlijk bekend. Maar het eiland telt nog veel meer lokale rassen.
Rond de Etna kun je met wat geluk Minnella Bianca vinden. Ook Minnella Nera, Damaschino, Lucignola, Recunu en Vitrarolo staan op de zoeklijst.
Dit zijn geen druiven die je in iedere supermarkt zult aantreffen. Vraag bij een gespecialiseerde enoteca, een kleine producent of een regionale coöperatie naar wijnen van oude, lokale rassen. Soms is er maar één producent die zo’n druif afzonderlijk bottelt.
foto: Pietradolce
Eerst een foto maken mag ook
Zie je een interessante fles, dan hoef je hem niet meteen te kopen. Maak een duidelijke foto van het etiket aan voor- en achterzijde en controleer op de pagina Wijn op reis of de druif nog wordt gezocht.
Staat de naam niet op de lijst? Ook dan kan het een goede vondst zijn. De lijst is uitgebreid, maar Italië heeft zo veel lokale druiven en synoniemen dat er altijd een naam kan opduiken die nog niet is opgenomen.
Als de wijn geschikt is voor het project, kun je hem mee naar huis nemen. Koen proeft er met een Coravin een klein glas uit voor de aflevering. Als dank krijg je een fles uit de 365-serie retour én een cadeaubon van tien euro.
Via 365 druiven in 365 dagen zie je welke rassen al zijn geproefd en welke druiven nog worden gezocht.
Ga je mee op druivenjacht?
Misschien ligt de volgende druif voor de serie wel gewoon voor je neus, ergens tussen de Primitivo en de prosecco. Loop dus tijdens je volgende bezoek aan een Italiaanse supermarkt of enoteca niet meteen naar de bekende etiketten, maar vraag naar een vitigno autoctono, bestudeer de kleine lettertjes op het etiket en stuur bij twijfel een foto naar Koen ter controle.
Buona caccia al vino e salute!
