Kunst uit Italië

Kerststal van zand

De pastamaker van Varese maakt elk jaar een kerststal van pasta, in Napels bedenken ze elk jaar weer nieuwe beroemdheden, zoals dit jaar een zwangere Kate, en in Jesolo (vlak bij Venetië) bouwen ze elk jaar een kerststal van zand. Van meer dan 1500 ton zand, om precies te zijn. Sinds 8 december wordt het Piazza Marconi in Jesolo weer bevolkt door engelen, kamelen, herders, Maria’s en andere kerststalfiguren van zand. De zandsculpturen worden gemaakt door artiesten van over de hele wereld, onder wie ook een aantal Nederlanders. Van speciaal zand maken zij naar een idee van artistiek leider Richard …

Lees meer »

Tiepolo en Veronese: kleuren van verleiding

Het is een unieke kans: voor het eerst kun je de twee delen van Giambattista Tiepolo’s Mosè salvato delle acque, die al sinds de jaren twintig van de negentiende eeuw van elkaar gescheiden zijn, herenigd zien. De originele compositie van het schilderij, zoals gedocumenteerd in een kopie van zoon Giandomenico Tiepolo, plaatst de Mozes (normaal gesproken in bezit van de Scottish National Gallery) naast De Hellebaardier (l’Alabardiere), een werk uit de Agnelli-collectie uit Turijn. De twee delen van het doek, die zolang elk hun eigen weg hebben gevolgd, laten nu lichte verschillen in kleuren zien. Giambattista Tiepolo (1696-1770), de kunstschilder …

Lees meer »

De engelen van Tiepolo

‘Er waren in de schilderkunst maar zelden zulke aantrekkelijke engelen te zien geweest als die van Tiepolo,’ zo schrijft Roberto Calasso in Het roze van Tiepolo. Toch was niet van meet af aan duidelijk dat Tiepolo zijn talent in hogere sferen moest zoeken. Pas toen hij in het bisschoppelijk paleis van Udine een prachtige engel schilderde, die Sara de geboorte van Isaak komt aankondigen, werd duidelijk dat Tiepolo meer in zijn mars had dan tot dan toe werd gedacht. ‘Na een aantal pogingen in verschillende richtingen ontdekt de jonge Tiepolo bij de fresco’s voor het bisschoppelijk paleis te Udine wat …

Lees meer »

Kunstzinnige variaties op Michelangelo’s schepping

De schepping van Adam, door Michelangelo treffend geschilderd als twee handen die elkaar net niet raken, is een van de beroemdste symbolen uit de schilderkunst ter wereld geworden. Parodieën op Michelangelo’s meesterwerk zijn er dan ook volop, van God die Adam een kopje koffie inschenkt tot een geniale reclame voor plastische chirurgie naast een liftknopje:

Lees meer »

Toren van Pisa in paperclips

Nou, vooruit, eigenlijk kan ik toch niet om die scheve toren heen als ik in Pisa ben. Maar dan post ik wel een originele versie van deze klokkentoren, want van de echte toren is foto’s maken zelfs nu nog onmogelijk, met al die toeristen die zich in alle mogelijke poses wringen om de toren om te duwen, tegen te houden of anderszins om de toren grappig maar verre van origineel in beeld te brengen. Nee, dan Vittorio Martini. Die maakt in de serie Vertical Masters een Toren van Pisa die helemaal bestaat uit paperclips. Net zo scheef als de echte …

Lees meer »

De gouden boekjes van Lucrezia en Maddalena

Vanmiddag bladeren we nog even verder, door de prachtig versierde miniatuur-boekjes van Lucrezia en Maddalena, dochters van Lorenzo Il Magnifico. Eerst wat pagina’s uit Lucrezia’s gouden boekje: Ook de pagina’s van het miniatuur-manuscript van Maddalena bevatten ontelbaar veel pareltjes. Een kleine greep: Deze meesterwerken uit de renaissance zijn nu voor het eerst bijeengebracht, in de Biblioteca Medicea Laurenziana in Florence, tijdens de expositie Magnifici tre. I libri gioiello di Lorenzo de’ Medici – alleen nog deze week (tot 20 oktober) te zien.

Lees meer »

Magnifici Tre – schitterende manuscripten in miniatuur

Minstens zo mooi als de beroemdste schilderijen en minstens zo kostbaar als de duurste juwelen: de manuscripten in miniatuur die Lorenzo de’ Medici, ook wel Il Magnifico genoemd, eind vijftiende eeuw liet vervaardigen voor zijn drie dochters, Luisa, Lucrezia en Maddalena, zijn spectaculair. Deze meesterwerken uit de renaissance worden nu voor het eerst gezamenlijk tentoongesteld in de Biblioteca Medicea Laurenziana in Florence. De expositie Magnifici tre. I libri gioiello di Lorenzo de’ Medici is nog tot 20 oktober te zien. De ‘gouden boekjes’ staan vol prachtige schilderingen, de een nog mooier dan de andere. Deze kleurrijke miniaturen dienen als illustratie …

Lees meer »

Dynamiek van Boccioni

Na de aangelijnde hond van vanochtend zien we nu een aantal geslaagdere weergaves van beweging, allemaal van de hand van Umberto Boccioni: Boccioni, die tot de futuristen behoorde, is vooral bekend vanwege zijn beeld Unieke vormen van continuïteit in de ruimte, dat ook staat afgebeeld op de Italiaanse 20 eurocent. Minder bekend bij het grote publiek is zijn grote fascinatie voor snelheid en dynamiek, die op bovenstaande doeken prachtig tot uiting komt. Hij slaagde er keer op keer in om beweging en dynamiek op een plat vlak weer te geven, iets waar hij zichzelf steeds in bleef uitdagen. Hij maakte …

Lees meer »

Dynamiek van een aangelijnde hond

Nog een klein stukje over de Italiaanse futuristen, omdat ik in het boek van Wil Gompertz waarover ik gisteren al schreef zo’n grappig, gek schilderij vond, met de bizarre titel Dynamiek van een aangelijnde hond: Gompertz schrijft hierover: ‘De futuristen vonden dat hun schilderijen niet ‘gevangen waren’ in het moment, zoals de statische binnenwereld die Braque en Picasso zo sober nastreefden. Het futurisme nam echter wel het idee over om een voorwerp van verschillende kanten te bekijken, en was eigenlijk een kubisme met vaart. Dat werkte sommige keren beter dan andere. Giacomo Balla’s lieve maar enigszins belachelijke Dynamiek van een …

Lees meer »

Marinetti’s manifest

Waarom is moderne kunst wat het is, waarom wordt een onopgemaakt bed als kunst tentoongesteld? Waarom is een uitvergroot roze opblaasbaar varken zo verrekte veel geld waard? Elke museumbezoeker vraagt het zich wel eens af: is dit kunst? Is dit echt zo veel waard? In Dat kan mijn kleine zusje ook prikt de vermaarde Engelse kunstkenner Will Gompertz het pretentieuze kunstgebazel door en geeft hij op heldere en enthousiaste wijze antwoord op de belangrijkste vragen die elke kunstbeschouwer zich wel eens stelt. Een bezoek aan een museum of galerie zal na lezing van dit boek niet meer zo intimiderend zijn, …

Lees meer »

Picasso’s Italiaanse portret

Zoals beloofd vanmiddag het sluitstuk van de tentoonstelling Raffaello verso Picasso, met een prachtig Italiaans portret dat is ontsproten aan de creativiteit van de Spaanse schilder Picasso. Wie zijn L’Italienne (‘De Italiaanse’) ziet, wordt direct geraakt door de enorme creativiteit die hieruit spreekt. De kunstenaar weet als geen ander gebruik te maken van kleur en vorm om een gevoel over te brengen. Uit dit werk blijkt hoe veelzijdig Picasso was – net als de Italiaanse vrouw. Zie je in eerste instantie namelijk alleen een Italiaanse dame met een boodschappenmand, die een hand naar haar mond brengt – van verrukking? van verrassing? van ontzetting? – …

Lees meer »

Rafaëls grote liefde als inspiratiebron

Veel schilders hebben zich laten inspireren door het verhaal van Rafaëls grote liefde voor Margherita, de bakkersdochter die hij zo prachtig op doek vastlegde. Onder hen de Franse schilder Jean Auguste Dominique Ingres en de Spaanse kunstenaar Picasso, die zelfs een hele reeks etsen aan het paar wijdde. Ingres maakte (rond 1814) een groot schilderij van de schilder, met op zijn schoot het onderwerp van zijn schilderij, zijn geliefde Margherita, die het model zitten even onderbreekt voor de liefkozingen van haar minnaar. Rafaël kijkt Margherita echter niet aan; terwijl hij haar met beide armen omvat, is zijn blik afgedwaald naar …

Lees meer »

A Secret Tour

Verdwijnen in een stad, dat zouden we soms allemaal wel willen, zeker in Rome. Eind augustus schreef ik al over de Chinese kunstenaar Liu Bolin, die dit verlangen vaak zeer letterlijk neemt en helemaal opgaat in zijn omgeving. Ik liet jullie toen foto’s zien van hoe Bolin zichzelf liet verdwijnen in onder andere het Teatro della Scala in Milaan en in de Venetiaanse Rialtobrug. Bolin draagt echter meer plekken in Italië een warm hart toe. Hij verdween ook in Verona, Rome en Pompeii, om maar eens drie prachtplekken te noemen. In het Museo Hans Christian Andersen in Rome kun je …

Lees meer »

Cinecittà Luce – prachtig licht op een lang vervlogen Italië

Cinecittà Luce is het grootste filmarchief van Italië. Het instituut is een samenwerking tussen Cinecittà Holding en het Istituto Luce, dat in 1924 door Mussolini werd opgericht en dat in eerste instantie vooral dienst deed om fascistische propaganda te verspreiden. Niet verwonderlijk dus dat een derde van het gearchiveerde materiaal afkomstig is uit de periode waarin Mussolini aan de macht was, waarbij de focus dan ook nog eens op zijn succesverhalen ligt. Toch is er veel meer bewaard gebleven: het filmarchief herbergt meer dan 100.000 films en drie miljoen foto’s. Om deze historie voor een groter publiek zichtbaar te maken, …

Lees meer »

De lange neus van Pinokkio

De populaire kinderboekenheld met de lange neus speelt niet alleen de hoofdrol in een nieuwe film, zoals we vanochtend zagen, hij is ook in Genua te bewonderen. In het Museo Luzzati wordt Pinokkio nog tot en met 13 januari 2013 geëerd met een bijzondere expositie, met meer dan tweehonderd kunstwerken waarin hij op verschillende manieren de hoofdrol speelt. Er zijn onder meer illustraties en schetsen van kunstenaar Lele Luzzati, naar wie het museum is vernoemd, te zien, maar ook werken van Andrea Rauch (die ook een prachtig prentenboek over Pinokkio maakte), Jim Dine en Flavio Costantini. Een kleine impressie: Nog …

Lees meer »

Eén grote illusie

Wees gerust, het gaat niet meer over vriendschap vandaag. Ondanks het feit dat Het Goede Doel ooit zong dat vriendschap een illusie is, bewijzen de Italianen die ik onderweg ontmoet meestal het tegendeel. Een kopje koffie, een gedeelde interesse in een schilderij, tentoonstelling of authentiek recept is genoeg om een hechte vriendschap op te bouwen en keer op keer warm onthaald te worden. Het stukje van vanochtend gaat dan ook niet over een illusie in de vriendschap, maar over de leuke, interactieve tentoonstelling die tot en met half september te zien is in het Museo Galileo Galilei in Florence. Echt een aanrader voor iedereen …

Lees meer »

Fugit Amor – De broosheid van de liefde

We keren nog even terug naar het beeld van Dante met een beeld van Auguste Rodin. Vreemd? Niet als je weet dat Rodin met zijn Fugit Amor vorm heeft gegeven aan een episode uit La Divina Commedia. Dankzij het prachtige kijkboek Eros in de kunst ontdekte ik dit – en ik laat jullie graag meegenieten van deze vondst. ‘Het marmeren beeldhouwwerk verbeeldt een episode uit het tragische liefdesverhaal van Paolo en Francesca, die in Dantes meesterwerk (in de Hel, vers V) wegens overspel waren veroordeeld om voor eeuwig door een storm te worden meegesleurd. Rodin geeft het moment weer waarop …

Lees meer »

Anatomische lessen van Da Vinci

Ook Da Vinci is vereeuwigd in de Galerij der Groten langs de Galleria degli Uffizi. Hij kijkt serieus op de bezoekers neer, met in zijn hand een schetsblok. Schetsen was namelijk iets wat Da Vinci ongeveer de hele dag door moet hebben gedaan. Alles wat zijn hoofd zag en bedacht, probeerden zijn handen op papier te krijgen. Veel van Leonardo’s schetsen zijn bewaard gebleven. Ik stond meerdere keren bijna met mijn neus boven op een van zijn aantekenboeken, om zijn tekeningen, schetsen en vaak in spiegelschrift geschreven priegelige handschrift te combineren tot een van zijn grootse gedachten. Leonardo tekende van …

Lees meer »

De eerste Italiaanse prenten van Escher

Zoals beloofd toen we met Escher door het zuiden van Italië reisden, verkennen we ook nog een stukje Toscane aan de hand van de kunstenaar. We nemen zijn voor zover bekend eerste in Italië gemaakte prent als uitgangspunt, die het onderwerp van de afgelopen dagen, de skyline van San Gimignano, prachtig in beeld brengt. Mickey Piller vertelt op de website van Escher in het Paleis hoe deze prent tot stand is gekomen: ‘Het is 1922, je reist niet met het vliegtuig; er zijn nog geen vierbaans autowegen. Sterker nog: een uitstapje naar Zandvoort was voor het merendeel van de Nederlanders …

Lees meer »