Ga op pad met onze City Walks!

Fonteinen van bloed – fragment uit ‘De Bello Civili’

Ter ere van de Boekenweek lezen we vandaag een stuk uit Lucanus’ Burgeroorlog. Caesar bij de rivier de Rubicon, Pompeius vermoord op een Egyptisch strand, de woestijnmars van Cato in Libië: drie van de vele dramatische hoogtepunten in het historische epos Burgeroorlog (De Bello Civili) van de jonge, briljante Romeinse dichter Lucanus. Dit oorlogsdrama voert je over de toentertijd bekende delen van de aarde en maakt je getuige van een wereldoorlog tussen de twee beroemdste generaals en politici van Rome: Caesar en Pompeius. Begin dit jaar verscheen voor het eerst in Nederland een volledige metrische vertaling van dit epos.

Lucanus-burgeroorlog

Onder het regime van keizer Nero werd de jonge dichter Lucanus (39-65 n.Chr.), net als zijn oom, de filosoof Seneca, gedwongen zichzelf te doden, mede vanwege zijn klachten over het verlies van de republikeinse vrijheid. In het voorwoord beschrijft Piet Gerbrandy dit als volgt:

‘Direct daarna beveelt Nero de moord op Annaeus Lucanus. Wanneer deze bij het voortvloeien van zijn bloed zijn voeten en handen koud voelt worden en de levensadem geleidelijk uit zijn ledematen voelt wijken, terwijl zijn borst nog gloeit en bij vol bewustzijn is, herinnert hij zich een passage uit een door hem geschreven gedicht waarin hij had verteld hoe een gewonde soldaat in een vergelijkbaar doodsbeeld was omgekomen, en hij haalde de desbetreffende verzen aan en dat waren zijn laatste woorden.

Zo beschrijft Tacitus (Annales XV.70.1) de gedwongen zelfmoord van de vijfentwintigjarige Marcus Annaeus Lucanus, die betrokken zou zijn geweest bij de samenzwering van Piso in het jaar 65. Kort tevoren had ook Lucanus’ oom Seneca zich de aderen geopend, niet lang erna zou Petronius hetzelfde doen. Van Nero kan veel vervelends gezegd worden, maar niet dat hij geen stempel heeft gedrukt op de Latijnse literatuur.

De regels die de stervende Lucanus citeerde, waren misschien deze, uit het relaas over de zeeslag bij Marseille, waar een zekere Lycidas door zijn kameraden uit het water wordt gevist, maar terwijl hij nog in de lucht hangt doormidden wordt gehouwen (Bellum civile III.638-646):

Hij scheurt in tweeën; zijn bloed spuit niet op als bij een verwonding,
maar sijpelt langzaam overal uit zijn geknapte aderen.
Zijn levensgeest die naar verschillende lichaamsdelen uiteenvloog,
werd onderschept door het water. Geen ziel van een dode ging ooit langs
zo’n wijde weg teloor. Het benedendeel van zijn lichaam
heeft de leden zonder vitale delen doen sterven,
maar waar de longen zwellen en de organen verhit zijn,
daar is de dood blijven steken en met dit gedeelte heeft hij
lang gestreden tot hij met moeite het geheel overmeestert.

Fonteinen van bloed, een stinkende brij van dampende darmen, ogen die uit hun kassen hangen, nabestaanden die uit een kluwen van lauwe kadavers de ledematen van hun dierbaren bijeenscharrelen, een vlootbemanning die in een euforische orgie van bloed en staal collectief zelfmoord pleegt – je kunt het zo gruwelijk niet bedenken of Lucanus heeft het in geuren en kleuren bezongen. Zijn specialiteit is wat de retorici evidentianoemen (aanschouwelijkheid), zijn doel het oproepen van pathos. Hoewel Lucanus’ epos onevenwichtig is en onder zijn ambities bezwijkt, kan geen lezer ongevoelig blijven voor het vuur, de walging en de beeldende kracht die van de pagina’s spatten. Bij Lucanus loopt alles uit de hand, zowel de plot als de taal, maar omdat hij een instortende wereld beschrijft, een morele, politieke en militaire chaos, sluiten vorm en inhoud perfect bij elkaar aan.’

Lees meer in

Lucanus

Burgeroorlog
Marcus Annaeus Lucanus
vertaald door Piet Schrijvers
ISBN 97890 25370077
€ 29,95
Athenaeum-Polak & Van Gennep

Bestel Burgeroorlog via deze link bij bol.com

Ontdek onze droomplekken in Italië!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *