Ga op pad met onze City Walks!

Naar San Michele met Otto Holzhaus

Naast het schrijven van de dagelijkse stukjes op Ciao tutti ben ik op dit moment druk bezig met het promotieplan voor Vroeg of laat komt het goed, een bundel met reisverhalen van Otto Holzhaus die in mei gaat verschijnen:

Otto Holzhaus en zijn vrouw hebben zich jarenlang met grenzeloze nieuwsgierigheid in ongewisse avonturen gestort, in Kameroen en Laos, in Venezuela en Vietnam en overal daartussen. Hun niet zelden bizarre belevenissen stonden geregeld op de Achterpagina van NRC Handelsblad – het nationale erepodium voor kortestukjesschrijvers. Nu zijn deze stukjes (samen met een aantal nieuwe reisverhalen) voor het eerst verzameld, met als resultaat een boek dat je op het puntje van je stoel laat zitten – zowel van spanning als van spontaan opkomende reislust. Zoals Youp van ’t Hek terecht opmerkt op het omslag: ‘Reishonger. Knagende reishonger. Dat krijg je van deze stuk voor stuk sterke verhaaltjes.’

Hoewel het nog even duurt voordat Vroeg of laat komt het goed in de winkel ligt, mag ik jullie vandaag alvast een voorproefje geven. Otto Holzhaus neemt ons mee naar San Michele, het begrafeniseiland voor de Venetiaanse kust:

‘Mijn oude vriend Fré Kroese, die in Venetië woont, beweert dat Nobelprijswinnaar Joseph Brodsky begraven ligt op het evangelische kerkhof van San Michele. Het lijkt me sterk. De Russische dichter stierf in New York en was bovendien joods. ‘Ik zal het je laten zien,’ zegt Fré en we nemen de watertram naar het dodeneiland.

Doodgaan in Venetië betekent een uitvaart over het water naar San Michele. Rond dit eiland ligt een hoge zeewering, want in de lagune kan het lelijk spoken. Om op het evangelische kerkhof te komen moeten we de uitgestrekte roomse begraafplaats met plastic bloemen, stenen engelen en vergeelde portretten oversteken.

Het gedeelte waar de niet-katholieke Venetianen ter aarde besteld worden, is omgeven door oude cipressen. Dat Brodsky hier ligt – Fré heeft gelijk – laat zich wat het decor betreft verklaren. Je waant je op de joodse begraafplaats, het bekende schilderij van Jacob van Ruysdael. De zerken zijn gebroken en in de grafkuil gevallen. Het lijkt wel of er een aardbeving is geweest. Mocht er ooit een generale repetitie van de Dag des Oordeels plaatsvinden, dan is dit de ideale plek.

Het graf van Brodsky is bij wijze van uitzondering goed verzorgd. We zien nog een ander graf, dat weliswaar veel ouder is, maar er eveneens verzorgd uitziet. ‘E.H. Douwes Dekker’ staat op de steen. Multatuli! Maar die is toch gecremeerd in Duitsland? ‘Son souvenir vit dans le coeur de ceux qui l’ont aimée’, lezen we.

Fré vertelt dat er af en toe een dame bij dit graf in de weer is. Hij komt regelmatig op San Michele voor de rust en de sfeer, samen met zijn Duitse vriendin Sibylle, die lid is van de lutherse gemeente in Venetië. Sibylle wil zich ervoor inzetten dat op de evangelische begraafplaats, anders dan bij de roomse graven, échte bloemen zullen bloeien. Ze ziet een zee van tulpen uit Holland voor zich. Het lijkt ons geen goed idee. Tulpen en Ruysdael, dat vloekt.

Fré heeft de mysterieuze dame bij het graf van Douwes Dekker nooit aangesproken. Als hij het wel had gedaan, zo ontdekken we bij terugkomst in Nederland, had het in het Nederlands gekund.

Thuis bellen we met het Multatuli Museum. Conservator Jos van Waterschoot heeft zijn antwoord paraat. ‘U hebt aan het graf van Tine gestaan,’ zegt hij. ‘Everdina Huberta Barones van Wijnbergen, de eerste echtgenote van Multatuli.’

Ook al wisten we, net als bij Brodsky, niet waar Tine begraven was; wat eraan voorafging weten we wél. Na een menage à trois, haar opgedrongen door de man die vond dat hij veel geleden had, vluchtte Tine met haar kinderen naar Padua. Vijf jaar later, in 1874, het jaartal op de steen, overleed ze. Ze was straatarm. Vrienden gingen met de hoed rond voor haar begrafenis.

Wij zijn niet de eersten die haar graf ontdekken. Niemand minder dan W.F. Hermans was ons voor. Omdat hij aan zag komen dat het zwaar verwaarloosde graf geruimd zou worden, wat een nationaal schandaal zou zijn, luidde hij in 1984 de noodklok in NRC Handelsblad. Ida Bunte uit Oegstgeest gaf er gehoor aan. Elk jaar reist ze af naar Venetië om het graf van Tine schoon te maken en er bloemen op te leggen. We achterhalen haar adres en brengen haar in contact met onze vrienden in de dogenstad. Sibylle is vereerd dat de Ehefrau van de beroemde Nederlandse schrijver op háár kerkhof rust. We vragen ons af hoe het met haar tulpenplan staat.

Tien jaar later zijn we weer in Venetië. Het Multatuli Genootschap trok 2000 euro uit om het graf te restaureren. Ida Bunte en Fré Kroese staan elk jaar zij aan zij de steen schoon te boenen. Beiden zijn door het genootschap gehuldigd.

We bezoeken San Michele en lopen meteen door naar de evangelische begraafplaats. Het is er nog een en al Ruysdael. Geen tulpen.’

Nog meer reisavonturen kun je binnenkort lezen in

Vroeg of laat komt het goed
Otto Holzhaus
ISBN 9789064105111
€ 10,00
uitgeverij Hollandia
verkrijgbaar vanaf 15 mei 2011

Ontdek onze droomplekken in Italië!

Een reactie

  1. Minimaal twee keer per jaar ga ik naar Venezia en altijd ga ik naar San Michele. Ik bezoek het graf van Brodsky en er tegenover de graven van de Russische componist Igor en Eva Stravinsky die naast elkaar liggen. Daar naast is een plek vrij en ik heb mij laten vertellen dat die plek is gereserveerd door een oude contessa die nog in Venezia woont en ooit iets met Stravinsky gehad zou hebben.Er liggen nog meer bekende mensen begraven de Amerikaanse dichter en musicus Ezra Pound, de Italiaanse componist Luigi Nono, balletimpressario Sergei Diaghilev op wiens graf balletschoentjes en altijd verse bloemen liggen en juwelenontwerper Jean Schlumberger. Ook deze beroemdheden werden met een speciale zwarte rouwgondel van de wal in het Veneziaanse Canneregio naar hun laatste rustplaats op San Michele gebracht dat in de 19e eeuw korte tijd een gevangenis was. Ik vind het heerlijk om daar de tijd in stille door te brengen en m,ij af te vragen hoe de levens van al die mensen waren.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *