Ga op pad met onze City Walks!

Sprekende beelden – Pasquino

Gisteren werd me ingefluisterd dat ik nog maar wat langer in Rome moest blijven om nog meer wonderlijke plekken van de stad te ontdekken. Uiteraard gaf ik graag gehoor aan deze stem, maar wie fluisterde me deze boodschap in? Dat vroeg ik me ook af, terwijl ik een beetje vertwijfeld om me heen keek. Ik had toch duidelijk een Italiaanse stem gehoord…

Een Romein die druk gebarend in zijn telefonino sprak, wees in de richting van een beetje onooglijk beeld waar ik zojuist langs was gewandeld. ‘C’era lui,’ zei hij. Ik keek hem niet begrijpend aan. Wat bedoelde hij? Sinds wanneer spreken beelden tegen mensen die in gedachten langs hen heen lopen?

De Romein beëindigde zijn telefoongesprek en wenkte me een beetje dichterbij. Hij wees naar de met papiertjes en aanplakbiljetten beplakte zuil van het beeld. ‘Dit is een van de zes sprekende beelden die Rome rijk is,’ zo vertelde hij. ‘Pasquino, aangenaam.’

Pasquino-Rome

Pasquino bleek de aanvoerder te zijn van het zogenaamde Congresso degli Arguti, de Club van de Goedgebekten, oftewel een groepje van zes standbeelden die op hun sokkel briefjes en pamfletten met politieke commentaren, scheldwoorden en kritieken op de paus, de politici of andere hoge figuren droegen. De beelden uitten zo hun ongenoegen over hun stad, vaak ook in dialoog met elkaar. Zo ontwikkelde zich vooral tussen deze Pasquino en Marforio een levendige discussie over de komst van Napoleon (waarover later deze week meer).

Pasquino staarde mij vanaf zijn sokkel aan en leek mijn gezelschap, de praatgrage Romein, geringschattend op te nemen. Die vertelde ondertussen in hoog tempo door over de geschiedenis van Pasquino. Waarschijnlijk was Pasquino een kleermaker van stand, die vlak bij de plek woonde waar nu het beeld staat dat naar hem is genoemd. Hij kreeg vaak opdracht om kleding te maken voor de leden van het pauselijk hof, en soms zelfs voor de paus zelf. Dat weerhield hem er echter niet van al zijn commentaren op het pauselijk beleid altijd en overal luid en duidelijk te verkondigen, hetgeen zijn buurtgenoten wel eens tot wanhoop dreef.

Rome-Pasquino

Toen Pasquino rond 1500 stierf, wilden zijn buurtgenoten het huis dan ook zo snel mogelijk afbreken, zodat zijn stem voor altijd en eeuwig tot zwijgen zou worden gebracht. Tijdens het kort en klein slaan van de hele inboedel stuitten Pasquino’s buren echter op een oud beeld, dat de woede van de buurt wist te overleven. In plaats van het te vernietigen zetten Pasquino’s buren het op de plek waar zijn huis had gestaan, als nagedachtenis aan deze spotgrage kleermaker (al was Pasquino volgens andere bronnen een schoenmaker, een kapper of een herbergier).

Al snel verhuisde het beeld naar een plek verderop, waar het volgens kardinaal Oliviero Carafa beter tot zijn recht kwam. Hier nam Pasquino zijn oude gewoonte met het grootste gemak weer op. Zijn kritieken waren niet van de lucht. Zo meldde hij toen paus Leo X in 1521 stierf:

In doodsnood heeft Leo de Tiende
om de heilige sacramenten verzocht.
Die waren helaas nergens meer te vinden:
hij had ze namelijk al eerder verkocht.

Ook de befaamde uitspraak ‘Quod non fecerunt barbari, fecerunt Barberini’ (Wat de barbaren niet deden, dat deden de Barberini wel) is een van Pasquino’s commentaren. Alle pogingen hem de mond te snoeren, liepen op niets uit.

Paus Adrianus VI leed erg onder Pasquino’s commentaren en opperde hem in de Tiber te gooien, waarop Pasquino antwoordde: ‘Net als de kikkers zal Pasquino in het water nog luider kwaken.’ Na het overlijden van paus Leo XII werden zelfs wachten bij het beeld opgesteld, om te voorkomen dat Pasquino de spot zou drijven met de overleden paus. Het bleef even stil, maar zodra Pasquino weer mocht doen en laten wat hij wilde, kon hij het niet nalaten ‘te bedanken voor de bewezen militaire eer.’

Na 1870, met de opheffing van de Kerkelijke Staat, was Pasquino opmerkelijk stil, maar met de groeiende politieke onrust in het land wist hij zijn stem steeds meer te verheffen. Inmiddels is Pasquino een meer dan volleerd satirisch politiek dichter, en komen de politici er zeer bekaaid vanaf.

Na al die eeuwen laat Pasquino nog steeds niet met zich spotten, zo blijkt. Ik zal zijn raad om nog even te blijven daarom zeker opvolgen, ook omdat ik nu wel erg nieuwsgierig ben naar al die andere sprekende beelden in Rome. De komende dagen zullen ze via Ciao tutti tot jullie spreken!

Ontdek onze droomplekken in Italië!

Een reactie

  1. Heerlijk om op deze manier opgefrist te worden w.b.t. de geschiedenis van Rome.Grazie!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *