Ga op pad met onze City Walks!

KijkWijzer: Rome zien en begrijpen

Hoe kunnen de brokstukken van het Forum Romanum iets van hun oude luister onthullen? Waarin schuilt de genialiteit van Rafaël en Caravaggio? Talloze periodes, stijlen en materialen hebben Rome vormgegeven. Het bezoeken van de bezienswaardigheden is als het bladeren door de eindeloze bladzijden van de kunstgeschiedenis: al gauw zijn de indrukken overweldigend.

KijkWijzer in Rome biedt de uitdaging om de Eeuwige Stad te zien en te begrijpen met zo min mogelijk inspanning. In plaats van de reiziger op te zadelen met veel leeswerk voor en tijdens het bezoek aan Rome, stimuleert dit boek tot actief kijken en zo belangrijke stukjes informatie in de bezienswaardigheden zelf te ontdekken. Zoals Goethe tijdens zijn verblijf in Rome schreef: ‘Man kann sich nur in Rom auf Rom vorbereiten.’

KijkWijzer in Rome benadert bouwkunst, schilderkunst en beeldhouwkunst door vragen te stellen. Door de antwoorden te achterhalen, begrijp je wat er te zien is. Deze aanpak maakt het mogelijk om op de puinhopen van het Forum Romanum een denkbeeldige reconstructie te maken van het antieke stadshart.

De vragen helpen ook te begrijpen wat er zo geniaal is aan de schilderkunst van onder anderen Caravaggio en laten zien hoe Bernini dode steen heeft weten om te vormen tot levendig bewegende figuren. Dankzij deze unieke benadering helpt KijkWijzer je bovendien alles te onthouden wat je hebt gezien, zodat je eigen verovering van Rome blijvend zal zijn.

Een kort fragment, om te laten zien hoe de KijkWijzer je aan het denken zet, zelfs als doorgewinterde Rome-kenner! De Rome-beleving start aan de voet van de twee grote trappen naar het Capitool:

‘Het Capitool is de meest centrale heuvel van Rome en heeft twee toppen. In de Oudheid stond op de linkertop een Tempel van Juno. Op de rechtertop stond het belangrijkste heiligdom van Rome, de Tempel van Jupiter. De linkertrap leidt naar de linkertop, waar nu de Santa Maria in Aracoeli staat. De rechtertrap, Cordonata geheten, leidt naar het door Michelangelo ontworpen plein dat tussen de twee toppen in ligt.

Beklim de Cordonata en ga aan het begin van het plein staan.

Voor het eerst sinds de Oudheid ging één architect bepalen hoe een plein eruit moest zien. Hij moest een harmonieus geheel tot stand brengen zonder de bestaande gebouwen af te breken. Er stonden twee middeleeuwse bouwwerken waaraan continu was verbouwd, recht voor je en rechts. Het plein was niet geplaveid en er leidde geen trap naar toe. De huidige gevels moet je wegdenken. Links kon je doorkijken naar de Mariakerk, die nu aan het zicht onttrokken is.

De eerste verbetering die Paulus III in 1538 liet aanbrengen, was de verplaatsing van het ruiterstandbeeld van het Lateraan naar de huidige plaats, die beschouwd werd als het middelpunt van de stad. Kort daarna stelde de paus Michelangelo aan om het plein opnieuw in te richten.

Michelangelo begon met de vervaardiging van een nieuwe sokkel voor het ruiterstandbeeld. Sinds 1997 staat er een kopie van het beeld. Het origineel bevindt zich in het museum. Het is het best bewaarde antieke ruiterstandbeeld. Tot aan de Renaissance werd namelijk gedacht dat de ruiter Constantijn was die een zegenend gebaar maakt. Uit munten bleek dat de bebaarde ruiter echter niemand anders kon zijn dan Marcus Aurelius. Het standbeeld zou het voorbeeld worden voor vele latere ruiterstandbeelden.

Vraag: Met de plaatsing van het standbeeld werd de nadruk gelegd op de in de Middeleeuwen veranderde oriëntatie van het plein. In de Romeinse tijd had het Capitool uitgekeken op het toenmalige stadshart, het Forum Romanum, en waren er alleen aan die kant toegangen. Het Forum ligt voorbij wat nu de achterkant is van het Palazzo Senatorio. Waar is het Capitool nu op gericht?

Vraag: Hoe wordt deze oriëntatie door het standbeeld benadrukt?’

De antwoorden vind je onderaan het artikel. KijkWijzer neemt je mee langs het Palazzo Nuovo, naar de dubbele trap voor het Palazzo Senatorio. ‘Tegen de trap zie je twee antieke beelden van riviergoden. Deze beelden stonden eerst voor het Palazzo dei Conservatori. Michelangelo ontwierp de dubbele trap, waartegen de beelden als in een timpaan symmetrisch konden worden opgesteld. Het centrale beeld, een antiek beeld van Minerva omgewerkt tot de godin Roma, werd later neergezet. De hoorn des overvloeds die de riviergoden vasthouden, geeft aan dat de rivieren rijke watervoorzieningen zijn.

Vraag: Het rechterbeeld stelde eens de Tigris voor en was herkenbaar gemaakt door een tijger. Dit beest is echter omgewerkt tot een ander bekend symbool. Welke rivier is nu afgebeeld en waaraan kun je dat zien?

Vraag: Welke rivier wordt door het linkerbeeld voorgesteld en waaraan kun je dat zien?’

Aan de hand van nog veel meer informatie, uitleg en vragen wandel je langs alle belangrijke plekken, monumenten en kerken in Rome. Je ziet niet alleen veel meer dan anders, je onthoudt inderdaad ook makkelijker wat er allemaal te zien is en welke geschiedenis achter alle plekken schuilgaat. Achterin vind je bovendien een lijst met kunsthistorische begrippen en hun betekenis, een overzicht van alle belangrijke keizers, kunstenaars en pausen, plus een overzichtskaart. De ideale metgezel voor een reis naar Rome, voor toeristen maar zeker ook voor groepen scholieren of studenten.

KijkWijzer in Rome
Alexander & Adelheid Smarius
ISBN 9789006480160
€ 21,80
uitgeverij ThiemeMeulenhoff

Antwoorden:
*op het Marsveld (en, verderop, de Sint Pieter): het Tweede Rome
*het beeld kijkt en ‘wijst’ naar het Marsveld
*de Tiber / beeld van een wolvin met de tweeling Romulus en Remus
*de Nijl / beeld van een sfinx

Ontdek onze droomplekken in Italië!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *