Home » Reizen door Italië » Rome » Eterna Bellezza – Canova’s marmeren beelden schitteren in het Palazzo Braschi in Rome
Ga op pad met de Ciao tutti City Walks!

Eterna Bellezza – Canova’s marmeren beelden schitteren in het Palazzo Braschi in Rome

Tot 15 maart 2020 is in Palazzo Braschi, aan het prachtige Piazza Navona in hartje Rome, de tentoonstelling Eterna Bellezza te zien, met schitterende marmeren sculpturen van Antonio Canova. Er zijn meer dan honderdzeventig kunstwerken te zien: beelden, schetsen en bas-reliëfs, zowel van Canova zelf als van kunstenaars die zich door hem lieten inspireren.

De werken zijn deels afkomstig uit Rome, met name uit de Vaticaanse Musea en de Capitolijnse Musea, deels uit andere vooraanstaande musea in Italië en daarbuiten, zoals het Museo Archeologico Nazionale in Napels, het Museo Correr in Venetië, het Museo Canova in Possagno en de Hermitage in Sint-Petersburg.

Voor even zijn al deze Canova’s in Rome, waar ze in de unieke setting van het Palazzo Braschi schitteren als nooit tevoren. Jesper nam er namens Ciao tutti een kijkje en maakte spectaculaire foto’s van Canova’s meesterwerken.

Jesper: ‘De schoonheid van een stad is vaak af te meten aan haar pleinen. Dat geldt zeker voor Rome, met haar magnifieke piazza’s, omringd door grootse gebouwen. De grandeur straalt er vanaf, met name in de vroege ochtend, als de pleinen nog leeg zijn en de gebouwen langszij grootser lijken dan ooit.

Piazza Navona is een van de mooiste pleinen van Rome, dankzij haar bijzondere ellipsvorm, de klaterende fonteinen, de hoog oprijzende gebouwen die het plein lijken te omarmen. Geen wonder dat dit plein een prominente rol speelde in Sorrentino’s film La Grande Bellezza.

Als ik in alle vroegte over dit plein loop, voel ik me net hoofdrolspeler Jep Gambardella, die ‘s nachts over het plein stiefelt, omringd door de grootse schoonheid.

Dit keer steek ik het plein wat later op de ochtend nog een keer over, van mijn kantoor bij de Trevifontein op weg naar Palazzo Braschi, in een van de uiterste hoeken van het plein. Hier huist tot half maart 2020 de tentoonstelling Eterna Bellezza, met de mooiste kunstwerken van de Italiaanse beeldhouwer Antonio Canova, die een deel van zijn leven in Rome woonde en werkte.

Bijna twee eeuwen na Canova’s dood, in 1822, is hij terug in Rome – en hoe! Zijn beelden schitteren als nooit tevoren, in deze expositie die met recht de titel Eterna Bellezza, Eeuwige Schoonheid, heeft gekregen. Als je langs Canova’s beelden wandelt, zul je ontroerd raken door hun tedere gezichtsuitdrukkingen, hun rake houdingen, hun weergaloze verschijning die de eeuwigheid weet te trotseren.

Antonio Canova werd op 1 november 1757 geboren in Possagno, in de regio Veneto, in een welgestelde familie van beeldhouwers. Zijn vader Pietro werkte ook als architect, maar hij was het gelukkigst als hij met hamer en beitel een stuk steen mocht bewerken.

Helaas overlijdt Pietro als Antonio pas vier jaar is. Nonno Pasino, Pietro’s vader, neemt de kleine jongen onder zijn vleugels. Het schijnt een strenge man te zijn geweest, die het uiterste van de jonge Antonio vroeg.

Antonio kon al snel buitengewoon goed overweg met verschillende soorten steen. Hij wist er, tot verbazing van zijn opa, keer op keer een prachtig beeld uit te slaan.

Het verhaal wil dat Antonio zijn talent toonde tijdens een diner met een aantal rijke Venetianen. Hij zou uit een groot stuk boter de leeuw van San Marco hebben gevormd, met uitgestrekte vleugels. Hij zou dat zo snel en kundig hebben gedaan, met zoveel oog voor detail, dat iedereen met grote ogen naar hem, een genie in de dop, opkeek.

De leeuw van boter is helaas al lang gesmolten, maar Canova’s reputatie was gevestigd. Op slechts elfjarige leeftijd treedt hij in dienst bij een kleine bottega, werkplaats, in Venetië. In deze lagunestad maakt hij zijn eerste eigen werken, maar algauw blijkt Venetië te klein voor hem.

Antonio Canova

Als hij tweeëntwintig is, vertrekt hij naar Rome, waar zijn reputatie hem al vooruit is gesneld. Alle welgestelde Romeinen weten al van de komst van een ‘giovane estremamente talentuoso’, een extreem getalenteerde jongeman.

Eenmaal in Rome weet Canova niet wat hem overkomt. Hij is overdonderd door zoveel schoonheid. Hij schrijft: ‘la città sembra un museo a cielo aperto, fatto di statue, di colossi, di templi, di archi di trionfi’ (de stad lijkt een openluchtmuseum, met standbeelden, kolossen, tempels, triomfbogen).

Hij vindt al snel een meester, Giovanni Falier, bij wie hij alle vrijheid krijgt om zijn talent te vergroten. Er wachtte hem een bijzondere carrière, waarin hij ontelbaar veel beelden tot leven wist te wekken.

De tentoonstelling brengt een aantal van zijn mooiste werken samen, die zijn glansrijke loopbaan weerspiegelen. Ze zijn allemaal perfect gemodelleerd, waarbij ze bijna echt lijken in plaats van gehouwen uit marmer. In het intieme licht van de expositiezalen krijg je geen genoeg van zijn elegante meisjes en sprekende koppen.

Niet alleen Canova toont zich hier een ware meester, de bijzondere verlichting is eveneens meesterlijk. De geraffineerd geplaatste spots zetten bepaalde delen van de beelden prachtig in het licht, terwijl andere juist in het duister worden gehuld. Een beetje alsof Caravaggio zijn chiaroscuro, een spel van schaduw en licht, heeft mogen loslaten op Canova’s creaties.

Bijzonder is dat je één beeld zelf kunt verlichten, met een elektrische kaars. Het kaarslicht moet je een beetje een idee geven van hoe Canova zijn eigen creaties gezien moet hebben. Bovendien kun je hiermee je eigen accenten leggen: welk deel van het beeld wil je wat gedetailleerder bekijken?

Zo’n ‘kaarsje’ is de perfecte manier om een kunstwerk met andere ogen te bekijken. Het idee is simpel, het effect is groots.

Het mooie van deze tentoonstelling is dat je heel dicht bij de kunstwerken kunt komen (uiteraard zonder ze aan te raken!). Je kunt ze als het ware in de ogen kijken en het gladde marmer bewonderen, dat soms meer weg heeft van huid dan van steen. Het lijkt alsof Canova zijn werken net als in Venetië uit boter sneed, zo soepel glijdt je blik langs armen, ellebogen, billen, dijen en ruggen.

Kijk kunsthistoricus Johann Joachim Winckelmann in de ogen, voel de machtige uitstraling die paus Clemens XIII zelfs in marmer nog heeft (met dank aan onder meer zijn prominente neus en flinke wangen), leef mee met de boetvaardige Maria Magdalena en huiver bij de dramatische blik van Medusa’s hoofd, in handen van de triomferende Perseus.

Lieflijker zijn de beelden die pure romantiek uitstralen, zoals Amor en Psyche, met een tere vlinder in handen, als symbool van de breekbaarheid én de kracht van de liefde.

Net zo teder is Canova’s danseres, met haar handen in haar zij, die langzaam ronddraait, zodat je haar van alle kanten kunt bekijken.

De tentoonstelling eindigt met een kleine fototentoonstelling, met foto’s van de Napolitaanse fotograaf Mimmo Jodice, die de werken van Canova prachtig, bijna poëtisch heeft vast weten te leggen met zijn camera.

Canova reisde veelvuldig, maar keerde altijd weer terug naar Rome, de stad die hij voorgoed in zijn hart had gesloten. In september 1822 besloot hij terug te keren naar zijn geboortedorp Possagno, om tot rust te komen. Zijn geliefde Rome zou hij nooit weerzien, hij stierf onverwacht op 13 oktober 1822, op slechts 64-jarige leeftijd, in Venetië.

Zijn lichaam werd begraven in een eerder door hem zelf ontworpen tempel in Possagno, waarvoor hij zich liet inspireren door het Pantheon. Zijn hart kreeg echter een andere rustplaats: dat werd begraven in de Santa Maria Gloriosa dei Frari in Venetië, op de plek die eigenlijk was bedoeld als graf voor Titiaan.

Had hij deze expositie kunnen zien, met zijn werken zo sprookjesachtig mooi uitgelicht, dan zou zijn liefde voor Rome waarschijnlijk nog groter zijn geweest dan ze al was. Eterna Bellezza is een schitterend eerbetoon van Canova’s geliefde stad aan de grootste marmermeester die Italië na Michelangelo heeft gekend.

Praktische informatie
Eterna Bellezza is nog tot 15 maart 2020 te bezoeken in het Palazzo Braschi in Rome. De expositie is dagelijks geopend van 10.00 tot 19.00 uur (de kassa sluit om 18.00 uur). In november kun je er op zaterdag en zondag tot 22.00 uur terecht (de kassa sluit dan om 21.00 uur). Op 24 en 31 december is de expositie te zien van 10.00 tot 14.00 uur, op 25 december en 1 januari is Palazzo Braschi gesloten. Een kaartje kost € 13,- en een audioguide is beschikbaar voor € 4,-.

Op de koffie bij Canova
Genoten van deze tentoonstelling? Ga dan ook op de koffie bij Canova, in zijn voormalige atelier aan de Via del Babuino. In deze blog lees je er meer over!

2x per week Italiaanse inspiratie

Meld je aan voor de Ciao tutti nieuwsbrief - en ontvang de digitale editie van onze City Walk Klassiek Rome als cadeautje:

Ontdek de mooiste vakantieadressen in Italië

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *