Ga op pad met onze City Walks!

Jeff Koons in Florence

Wie de komende tijd over het Piazza della Signoria in Florence wandelt, zal direct iets opmerken. De kunstwerken van de godenzonen van de renaissance, Michelangelo en Donatello, hebben bijzonder gezelschap gekregen. Jeff Koons gaat voor en in Palazzo Vecchio een gewaagde dialoog aan met de beroemde kunstenaars. Als toeschouwer ben je nog tot en met 28 december 2015 getuige van een ontmoeting tussen twee culturen, twee kunststromingen, drie titanen.

Jeff-Koons-Florence-Palazzo-Vecchio (10)

Twee kunstwerken van de Amerikaanse kunstenaar Jeff Koons (1955) – Pluto en Proserpina en Gazing Ball – werden eind september respectievelijk voor en in het Palazzo Vecchio geïnstalleerd. De tentoonstelling Jeff Koons in Florence verkent de grens tussen en de relatie met de spraakmakende beeldhouwwerken van de Amerikaanse kunstenaar en de wereldberoemde meesterwerken van de Florentijnse renaissance.

Pluto en Proserpina neemt het op tegen (een kopie van) David van Michelangelo, terwijl Gazing Ball concurreert met het originele bronzen beeld van Donatello, Judith en Holofernes, in de Sala dei Gigli van het Palazzo Vecchio.

Jeff-Koons-Florence-Palazzo-Vecchio (1)

Koons versus Michelangelo
Voor het Palazzo Vecchio werd voor het eerst in vijfhonderd jaar weer een standbeeld van monumentaal formaat geplaatst. Het beeld Pluto en Proserpina, bijna drie meter hoog, gaat de dialoog aan met de marmeren kopie van Michelangelo’s David, samen met de Geboorte van Venus van Sandro Botticelli in de Galleria degli Uffizi het ultieme symbool van de Florentijnse renaissance.

Koons’ Pluto en Proserpina (2010-2013) maakt deel uit van zijn Antiquity-serie. Het beeld is gemaakt van roestvrij staal en voorzien van een transparante coating. En ja, de bloeiende plantjes eromheen horen er gewoon bij en worden om de zoveel tijd vervangen. Het is dus geen eerbetoon van de Florentijnen die het beeld sieren met bosjes bloemen.

Jeff-Koons-Florence-Palazzo-Vecchio (2) Jeff-Koons-Florence-Palazzo-Vecchio (11) Jeff-Koons-Florence-Palazzo-Vecchio (12)

De twee figuren van Pluto en Proserpina houden elkaar vast in een dramatische maar tegelijkertijd ook sensuele omhelzing. Ze stralen letterlijk in het daglicht en ’s avonds worden ze verlicht, waardoor het paar een sterk contrast vormt met de marmeren en bronzen beelden op het plein.

De vormen van de god van de onderwereld en zijn toekomstige echtgenote – in het Grieks gaan zij als Hades en Persephone door het leven – lijken bijna met elkaar te versmelten en verliezen daardoor ook een klein stukje van hun mythische proporties en betekenis.

Koons heeft zich voor dit werk onmiskenbaar laten inspireren door de Roof van Proserpina van Gian Lorenzo Bernini (1598-1680). Bernini maakte dit marmeren beeld voor kardinaal Scipione Borghese, toen hij slechts 23 jaar oud was, tussen 1621 en 1622. Het is een van de topstukken in de collectie van Galleria Borghese in Rome.

Pluto-Proserpina-Bernini-Galleria-Borghese-Rome

De mythe van de roof van Proserpina
Proserpina, de dochter van Ceres, godin van het graan, plukte in een wei bloemen met haar vriendinnen. Ze werd opgemerkt door Pluto, de god van de onderwereld. Pluto werd direct verliefd en sleurde Proserpina op zijn wagen. Hij creëerde een kloof in de aarde en reed omlaag, naar het dodenrijk van de schimmen. Onderweg hield hij de heftig tegenstribbelende Prosperina tegen. Zij hief wanhopig haar armen ten hemel, maar de redding was te laat. Dit dramatische moment verbeeldden zowel Bernini als Koons in hun spectaculaire sculpturen.

De mythe van de roof van Proserpina, die onder andere door Ovidius wordt beschreven in zijn Metamorfosen, vertelt ook hoe Ceres de aarde rond bleef zwerven, op zoek naar haar dochter, en hoe Proserpina iedere lente voor drie maanden terugkeerde naar de aarde. Haar moeder was dan zo gelukkig, dat de gewassen weer begonnen te groeien en bloeien, maar na Proserpina’s vertrek gleed ze weer af in diepe rouw.

Pluto-Proserpina-Bernini-Galleria-Borghese-Rome-detailfoto: Alvesgaspar | Wikimedia Commons

Koons versus Donatello
In de Sala dei Gigli, op de tweede verdieping van het Palazzo Vecchio, zie je het gipsen beeld Gazing Ball (Barberini Faun) dat Koons in 2013 bedacht en dat deel uitmaakt van een gelijknamige serie. Deze Gazing Ball-collectie bestaat uit gipsen beelden die geïnspireerd zijn op beroemde sculpturen uit de klassieke oudheid.

Jeff-Koons-Florence-Palazzo-Vecchio (7)

De beelden zijn gecombineerd met attributen die we tegenkomen in het stedelijke landschap, allemaal gemaakt van glas en voorzien van een stralend blauwe coating. In dit geval is het een blauwe bol, waar je oog direct naartoe trekt. Je blik weet zich er amper nog van los te maken en je raakt al snel betoverd door de sferische kleur van de bol.

Koons zegt zelf over de sferische bol: ‘De bol kun je zien als een symbool of een archetype van de perfectie van het universum: van de Ene, het Oneindige, en het Eeuwige’. […] ‘De bol is geplaatst op de knie van de slapende faun, waarin je een constante reflectie ziet van de wereld, die altijd verandert en voortdurend in beweging is.’

Jeff-Koons-Florence-Palazzo-Vecchio (5) Jeff-Koons-Florence-Palazzo-Vecchio (8)

De Barberini Faun, een bekende sculptuur uit de klassieke oudheid, heeft model gestaan voor deze gipsen interpretatie van Koons. Het origineel maakte lange tijd deel uit van de kunstverzameling van kardinaal Francesco Barberini in Rome, maar is nu al twee eeuwen lang te zien in de Glyptothek in München.

faun-Glyptothek-Munchenfoto: Marcus Cyron | Wikimedia Commonsfaun-Glyptothek-Munchen-detailfoto: Mayrus | Wikimedia Commons

Het marmeren beeld van de faun werd gemaakt in de keizertijd, maar is op zijn beurt waarschijnlijk weer geïnspireerd op een origineel hellenistisch beeld van brons.

Renaissance versus moderne kunst
Het blijft een gewaagde combinatie, zowel voor als binnen het Palazzo Vecchio. Het goudgroene roestvrijstalen beeld van Koons gaat een haast lijfelijke strijd aan met de David van Michelangelo en het gipsen beeld gaat de confrontatie aan met het originele bronzen beeld Judith en Holofernes van Donatello, omringd door de fresco’s van Domenico Ghirlandaio.

Een directe ontmoeting tussen de Florentijnse renaissance en de moderne kunst, die veel bewondering oproept, maar ook veel afkeuring. Voor de opening kregen de genodigden een uitnodiging in het Engels, wat bij veel gegadigden een enorme afkeur opriep. Velen vinden de culturele ‘provocatie’ van Koons in Florence dan ook helemaal niets. ‘Als het niet zo belachelijk was, dan zou je ervan doodgaan,’ zo gaf een bezoeker als commentaar in La Republicca Firenze.

Jeff-Koons-Florence-Palazzo-Vecchio (6)

Maar er zijn ook positieve geluiden te horen. ‘Zelfs al zou ik het niet mooi vinden, dan vind ik dat Florence meer open zou moeten staan voor nieuwe culturele ervaringen. Florence moet geen ingeslapen museumstad worden, maar een levendige en innovatieve stad. Onze voorvaderen stonden meer open voor nieuwe ontwikkelingen dan de Florentijnen van vandaag,’ aldus een andere bezoeker.

Wij houden wel van deze strijd der titanen – zeker omdat de beelden van Koons er slechts tijdelijk staan. Hebben jullie de moderne kunstwerken van Koons al bewonderd?

Ontdek onze droomplekken in Italië!

Een reactie

  1. Leuk artikel,gaat ff dieper door commentaren bezoekers in florence

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *