Ga op pad met onze City Walks!

Het dagelijks leven in Pompeii

Pompeii was de afgelopen weken een aantal keren in het nieuws. Eerst stortte een deel van het Huis van de Gladiatoren in, waarbij een aantal authentieke fresco’s verloren ging. Al gauw bleek dat ook een aantal andere muren niet bestand was tegen de zware regenval die de streek rondom Napels ten deel viel; in drie dagen tijd stortten zowel een tuinmuur als een scheidingsmuur in. In Italië werd direct hevige verontwaardigd gereageerd. De oppositie in de Italiaanse Kamer kondigde een motie van wantrouwen aan tegen Sandro Bondi, de Italiaanse minister van Cultuur.

In Pompeii zelf is er weinig te merken van al deze commotie. Er zijn wat stukken afgezet, maar verder duidt weinig op een zorgwekkende toestand. De zwerfhonden die tussen de ruïnes leven begroeten me net zo vrolijk als altijd, de Japanse toeristen rennen nog steeds van fotografisch hoogtepunt naar fotografisch hoogtepunt en ook de gidsen leggen hun normale routes af; ze slaan alleen het Huis van de Gladiatoren over.

Van een van de Britse gidsen begreep ik dat iedereen vanaf vanavond wekelijks een kijkje kan nemen in Pompeii, gewoon vanuit je luie stoel. Op de dinsdagavond zendt de BBC vanaf vandaag namelijk een documentairereeks uit, Pompeii – Life and death in a Roman town genaamd. De documentaireserie is gebaseerd op het twee jaar geleden verschenen boek van Mary Beard, in het Nederlands vertaald als Pompeii – Het dagelijks leven in een Romeinse stad.

Pompeii blijft de belangrijkste bron voor onze kennis van de dagelijkse praktijk in het Romeinse rijk. In haar boek reconstrueert Mary Beard aan de hand van de archeologische resten het leven dat de inwoners van Pompeii leidden. Wat zeggen die over het leven toen, over seks en politiek, voedsel en religie, slavernij en geletterdheid?

Pompeii – Het dagelijks leven in een Romeinse stad staat vol verrassende details: het systeem van eenrichtingsverkeer dat de stad moet hebben gekend, de verfpotten die door schilders zijn achtergelaten, de 153 wastafeltjes met daarop de boekhouding van de plaatselijke bankier en veilingmeester, een ivoren beeldje van een Indiase godin en een tafel die eigendom was van een van Caesars moordenaars.

Lees over Lucius Caecilius Jucundus, bankier, over Eumachia, de priesteres die een van de grootste gebouwen van Pompeii financierde, over Celadus, stergladiator, de ‘man die meisjesharten breekt’, en over tientallen anderen. Pompeii toont ons de ware, complete stad.

Een klein stukje als opwarmertje voor vanavond:

‘In een rustig achterafstraatje in Pompeii, niet ver van de noordelijke stadsmuren en maar een paar minuten lopen van de Herculaneumpoort, staat een klein en onooglijk huis dat nu bekendstaat als het Huis van de Etruskische Zuil. Van de buitenkant is er niets bijzonders aan te zien, en ook vroeger al lag het ver uit de loop. Toch verbergt het, zoals de huidige naam aangeeft, een raadselachtig fenomeen. Want als het ware ingemetseld in de muur tussen twee van de voornaamste kamers staat een antieke zuil, waarvan de stijl doet denken aan de architectuur van de Etrusken.

Gedurende de zesde en de vijfde eeuw voor Christus, nog voor de opkomst van Rome, waren zij een machtig volk in Italië met een invloed en nederzettingen die zich tot ver buiten hun eigen grondgebied in Noord-Italie uitstrekten, tot aan de streek rond Pompeii. De zuil dateert vrijwel zeker uit de zesde eeuw voor Christus, enkele honderden jaren voordat het huis is gebouwd.

Door voorzichtig onder het huis te graven is er nieuw licht op dit mysterie geworpen. Het blijkt dat de zuil op zijn oorspronkelijke plek staat en dat het huis eromheen is gebouwd. Als onderdeel van een zesde-eeuws religieus heiligdom functioneerde hij niet als steunpilaar, maar stond hij vrij, misschien naast een altaar, en droeg hij ooit een standbeeld (een fenomeen dat we ook in andere heiligdommen in Italië tegenkomen).

In de omgeving zijn zesde-eeuwse Grieks aardewerken objecten gevonden, die vermoedelijk werden gebruikt bij offergaven en wijdingen, evenals sporen (in de vorm van zaden en pollen) van een aanzienlijk aantal beukenbomen. Het is onwaarschijnlijk dat ze een natuurlijk bos vormden, op grond van de redenering dat beukenbomen van nature niet op laaggelegen grond in het zuiden van Italië groeien.

Men heeft wel gespeculeerd dat dit eerbiedwaardige oude heiligdom oorspronkelijk omringd werd door een typisch element uit de begintijd van de Italiaanse religie: een heilig bos, waar in dit geval speciaal beuken waren neergezet. Ter bevestiging (een tamelijk zwakke bevestiging als je het mij vraagt) vraagt men ons de vergelijking te maken met een soortgelijk antiek heiligdom van de god Jupiter in Rome, dat midden in zijn eigen heilige beukenbos ligt: de ‘Fagutal’ zoals het werd genoemd, naar fagus, dat beukenboom betekent. […]

Het verhaaltje van de zuil is maar een klein voorbeeld van een groter punt dat ik hier wil maken: Pompeii was tegen de tijd dat het definitief werd verwoest een oude stad, en dat was te zien ook. Hoewel de ruïnes in de meeste moderne ogen een homogeen Romeins geheel lijken, zonder herkenbare verschillen in ouderdom of stijl, zijn ze dat absoluut niet.

Om te beginnen was Pompeii in 79 na Christus strikt genomen nog geen tweehonderd jaar een ‘Romeinse’ stad. Net als de meeste antieke en moderne steden was het een hier en daar rommelig amalgaam van splinternieuwe gebouwen, eerbiedwaardige oudheden en knap restauratiewerk, maar ook van pittoreske ouderwetsheid en stilletjes vergane glorie.’

Door dit oude Pompeii wandel je voortaan elke dinsdagavond aan de hand van Mary Beard. Kijken hoor!

Pompeii – Life and death in a Roman town
BBC 2, elke dinsdag vanaf 14 december om 22.00 uur

Ontdek onze droomplekken in Italië!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *