Ga op pad met onze City Walks!

Op bezoek bij de enige echte Da Vinci

We beginnen het nieuwe jaar in Turijn, waar Leonardo da Vinci nog tot eind deze maand in de schijnwerpers staat met een grote tentoonstelling rondom zijn enige echte zelfportret.

Het schitterende middelpunt van de tentoonstelling Leonardo. Il genio, il mito is zoals gezegd zijn zelfportret, maar de expositie herbergt bijvoorbeeld ook Da Vinci’s Codex over de vlucht van de vogels. Ook zijn schetsen van het menselijk lichaam, het gezicht en allerlei machines te zien, die goed laten zien hoe meesterlijk Da Vinci wat hij zag aan het papier kon toevertrouwen.

Naast schetsen en tekeningen van de meester zelf zijn er ook kunstwerken te zien van kunstenaars die zich door hem hebben laten inspireren, onder wie Warhol en Duchamp. Een klein voorproefje van de tentoonstelling:

Vlak voor ik naar Turijn afreisde, kreeg ik van een oud-collega het boek Het oor van Vincent, met allerlei merkwaardige feiten uit de kunstgeschiedenis. Toen ik vertelde van mijn bezoek aan Da Vinci himself, in de vorm van zijn enige echte zelfportret, bladerde de collega geroutineerd door het boek en sloeg het open bij… juist, het zelfportret van Da Vinci. ‘Leesvoer voor onderweg,’ zo glimlachte hij, en ik stopte het boek inderdaad in mijn tas.

Eenmaal in het vliegtuig sloeg ik het boek open bij Da Vinci’s zelfportret en bestudeerde tot ver boven Frankrijk de weinige lijntjes waarmee de kunstenaar zichzelf aan het papier toevertrouwde. In enkele duidelijke lijnen staren zijn ogen je vanaf het papier aan en lijkt de mistroostige mond elk moment iets afkeurends te kunnen mompelen. Gelukkig ziet hij er niet bepaald uit…

Is dat het lot van meervoudige getalenteerden, zoals de titel van het hoofdstuk dat door het zelfportret wordt ingeluid klinkt? Het begin van het stuk van Antoon Erftemeijer doet positiever vermoeden:

‘Enorm zijn de gaven die men van de hemellichamen ziet neerdalen in de lichamen der mensen, vaak op natuurlijke, soms op bovennatuurlijke wijze; men kan zien hoe in één enkel lichaam een overvloed aan schoonheid, gratie en talent bijeenkomt, zodat van een dergelijk man alle handelingen, op welk gebied dan ook, zo goddelijk zijn dat hij alle andere mensen voorbijstreeft en duidelijk laat zien waar het om gaat: om een gave Gods, niet verworven door menselijke kunst.’

Aldus begint Vasari zijn beschrijving van leven en werk van de uiterst veelzijdige Leonardo da Vinci (1452-1519). Om vervolgens een lange opsomming te geven van Leonardo’s vele talenten – waarbij hij wel de kanttekening maakt dat de man op bepaalde terreinen heel ver had kunnen komen ‘ware hij niet zo veranderlijk, zo wispelturig geweest’. Bijvoorbeeld op kunstgebied was hij iemand die weliswaar ‘aan vele dingen begon maar nooit iets afmaakte’.

Hoe gevarieerd ook de huidige waarde is van zijn intellectuele, wetenschappelijke en artistieke nalatenschap, Leonardo geldt nog steeds als het prototype van het altijd weer inspirerende mensensoort van de homo universalis. Zijn nagelaten werk, alsook Vasari’s biografische aantekeningen over Leonardo, laten zien dat deze wonderlijke man zich niet alleen met schilder- en beeldhouwkunst bezighield, in praktische en in theoretische zin, maar ook met muziek, met het ontwerpen van feestcreaties (zoals een mechanische leeuw die een paar passen kon zetten en vervolgens zijn borst opende waaruit dan lelies tevoorschijn kwamen), zeer uiteenlopende wetenschappelijke onderzoekingen, technische ontwerpen en veel meer.

Verscheidene van zijn ontwerpen, bijvoorbeeld voor een parachute, een tank en een duikerspak, zijn recent uitgevoerd en bleken toen niet goed te functioneren – er is wel verondersteld dat er met opzet fouten in de ontwerpen zijn opgenomen opdat niemand de uitvindingen zou kunnen uitvoeren – , maar dat doet weinig af aan het feit dat Leonardo alles bij elkaar genomen een ongewoon begaafde, vindingrijke en veelzijdige geest was.’

Met deze vindingrijke geest heb ik dus kennis mogen maken in Turijn. Als je komende weken nog in de buurt bent, is Da Vinci’s tentoonstelling zeker een aanrader. Wie geen reisje Turijn in het vooruitzicht heeft, niet getreurd: dankzij het boek van Antoon Erftemeijer kun je toch bijzonder goed kennismaken met Da Vinci – en al met zijn collega-kunstenaars uit vijfentwintig eeuwen westerse kunstgeschiedenis.

Het oor van Vincent
Antoon Erftemeijer
ISBN 9789023013341
€ 32,50
uitgeverij Becht

Op Ciao tutti houdt de grote kunstenaar ons nog wel even bezig, waarna hij het stokje overdraagt aan een andere grote geest, Galileo Galilei.

Ontdek onze droomplekken in Italië!

Een reactie

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *