Ga op pad met onze City Walks!

Kerststal tot kunst verheven

Gisteren schreef ik over de grote Napolitaanse kerststal van het Catharijneconvent in Utrecht en over de geschiedenis van de traditie om ook gewone stervelingen te laten figureren in een kerststal. In eerste instantie was zo’n uitgebreide kerststal echter alleen weggelegd voor de rijke bovenlaag; kerken en kloosters konden zich zo’n uitgave eenvoudigweg niet veroorloven. De beelden werden dan ook meestal gemaakt door echte kunstenaars, zo vertelt het boekje De Napolitaanse kerststal, dat ter gelegenheid van de tentoonstelling is uitgegeven:

‘Rond de presepe ontwikkelt zich een ware industrie. Een legertje gespecialiseerde kunstenaars en vaklieden fabriceert de gewenste beeldjes of pastori (letterlijk: herdertjes), zoals de beeldjes van de Napolitaanse kerststal genoemd worden.

Het onderscheidende en kenmerkende van de Napolitaanse kerststalfiguren is de manier waarop ze gemaakt worden. Het hoofdje wordt in klei gemodelleerd en gebakken. Het lichaam wordt gevormd door een metalen kern en omwikkeld met een stoffen modellering. Hierdoor krijgen de beeldjes een grote bewegingsvrijheid en zijn ze uitstekend geschikt een passende rol te spelen in een theatrale opstelling. De ledematen zijn uit hout gesneden en de handen kenmerken zich door fijn gevormde gespreide vingers. Tenslotte worden de pastori met textiel aangekleed.

Tegelijkertijd, en dat is essentieel, wordt het formaat gestandaardiseerd. De meeste beeldjes zijn 35 tot 40 cm hoog. Waar je ook gaat winkelen in Napels, door deze onderlinge afspraak past alles goed bij elkaar, tot op de dag van vandaag. Bij het ene atelier kies je de kop, bij het andere de houten ledematen. Er zijn overigens wel wat afwijkende maten, want om de perspectiefwerking te versterken zijn zowel kleinere als grotere beelden gemaakt.

Beeldhouwers van naam, zoals Giuseppe Sanmartino, Antonio Vaccaro en Francesco Celebrano leveren alleen op bestelling. Zij boetseren gezichten en lichamen van herders, dronkaards en landlopers. Trots signeren zij op de achterkant van de buste.

Deze beeldjes staan natuurlijk vooraan in de kerststal. Voor de achtergrond kiest men pastori van mindere kwaliteit die in serie leverbaar zijn. Deze worden zelden gesigneerd en vormen het merendeel van de bewaard gebleven productie.

Andere kunstenaars specialiseren zich in exotische dieren, een populair onderdeel van de entourage van de drie koningen. Zij vinden hun modellen in de koninklijke dierentuin en weten deze anatomisch perfect uit te beelden.’

In De Napolitaanse kerststal lees je vervolgens nog veel meer over de onderdelen van de kerststal, over de verschillende stoffen en attributen, over de enscenering en over de betekenis van de figuren die in de Napolitaanse kerststal te zien zijn. Na het lezen van dit boekje weet je bijvoorbeeld waarom de os en de ezel altijd in de kerststal staan, en waarom Jozef negen van de tien keer een baard draagt. Een prachtig boekje over de mooiste Italiaanse kersttraditie!

Ontdek onze droomplekken in Italië!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *