Ga op pad met onze City Walks!

De laatste Caravaggio?

Sinds vorige week is het Rembrandthuis in Amsterdam het toneel van een wereldprimeur. Terwijl ik door de straatjes van Napels struin, waar Caravaggio ooit zelf heeft gelopen, is in Amsterdam zijn De liggende Johannes de Doper te bewonderen. Althans, volgens sommige kenners. Anderen bestrijden ten zeerste of dit doek door Caravaggio zelf is gemaakt. Wie er gelijk heeft? Geen idee – zo goed ben ik niet thuis in de kunstwereld.

Uiteraard kwam ik wel even terug uit Napels om  een kijkje te nemen in het Rembrandthuis, waar De liggende Johannes de Doper tot en met 13 februari 2011 te zien is. Het schilderij is afkomstig uit een buitenlandse particuliere collectie en wordt, sinds de ontdekking ervan in 1976, door een groeiend aantal experts als een authentieke Caravaggio geaccepteerd. Zij beschouwen dit schilderij bovendien als het allerlaatste werk van deze beroemde Italiaanse meester. Volgens hen heeft Caravaggio het in 1610 voltooid – reden te meer om dit kunstwerk nog in 2010 aan het grote publiek te tonen, precies 400 jaar na het ontstaan ervan.

Maar waarom in Amsterdam, vraag je je wellicht af? Dat is niet helemaal toevallig. Zeker niet nu het schilderij onderdak heeft gevonden op een symbolische plek: het atelier van Rembrandt. Rembrandt wordt vaak beschreven als de ware artistieke erfgenaam van Caravaggio. De krachtige verbeelding van sterke emoties, dramatisch licht en opzienbarend realisme van beide kunstenaars maakt hen tot de twee grote genieën van de barokke schilderkunst.

Dat Rembrandt waarschijnlijk nooit een authentiek werk van Caravaggio heeft gezien, betekent niet dat hij ermee onbekend was. Rembrandt kende namelijk het werk van de zogenaamde ‘Utrechtse Caravaggisten’, een groep Utrechtse kunstenaars die aan het begin van de zeventiende eeuw in Rome verbleven en sterk beïnvloed werden door de stijl van schilderen van Caravaggio. Hun realistische schilderijen en de bijzondere behandeling van het licht (chiaroscuro oftewel clair-obscur) ontleenden ze aan het werk van Caravaggio. Dit zien we eveneens terug bij de meeste schilderijen van Rembrandt.

Bij de tentoonstelling verschijnt een rijk geïllustreerde catalogus, De laatste Caravaggio, onder redactie van Bert Treffers & Guus van den Hout (uitgeverij Waanders, Zwolle).

Dr. Bert Treffers, kunsthistoricus en emeritus staflid van het Koninklijk Nederlands Instituut in Rome, gaat in het boek in op wie Caravaggio was. Hij nuanceert de mythevorming rondom deze controversiële kunstenaar. Ook gaat hij in op de iconografische betekenis van dit laatste werk van Caravaggio en werpt hij een nieuw licht op de betekenis ervan.

Dr. Maurizio Marini, vooraanstaand kunsthistoricus en specialist op het gebied van de Italiaanse kunst ten tijde van de barok, publiceert al sinds 1974 over Caravaggio. In zijn artikel gaat hij in op de geschiedenis van het schilderij, van het ontstaan ervan in 1610 tot nu.

Dr. Claudio Strinati was een van de verantwoordelijken voor de grote overzichtstentoonstelling van Caravaggio, die eerder dit jaar in Rome te zien was. Vanwege zijn werk als voormalig soprintendente per i Beni Aristici e Storici di Roma en zijn huidige baan als beleidsadviseur bij het Italiaanse Ministerie van Cultuur werkte hij als eindredacteur mee aan de catalogus.

Dr. Vincenzo Pacelli, professor aan de Universiteit van Napels en auteur van het boek L’ultimo Caravaggio, schrijft over de periode waarin Caravaggio in Napels actief was, tussen 1606 en 1610. In dat laatste jaar zou hij dus De liggende Johannes de Doper hebben geschilderd, als laatste exponent van een veranderende stijlopvatting.

Tenslotte gaan Giantomassi Carlo en Donatella Zari, Italiaanse restauratoren met een grote naam in hun vakgebied, in op fysieke aspecten en vragen rondom de conditie van het schilderij. Zij waren ook verantwoordelijk voor de recente restauratie van twee belangrijke late werken van Caravaggio, de Heilige Ursula in Napels en de Heilige Johannes in de Galleria Borghese in Rome.

Of het nu een echte Caravaggio is of niet – alleen de discussie die rondom dit doek is opgelaaid maakt een bezoek aan het Rembrandthuis al meer dan de moeite waard. En ik heb nog meer leuke Italiaanse uitjes in Nederland voor jullie in petto – daarover later deze week meer!

Ontdek onze droomplekken in Italië!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *