Ga op pad met onze City Walks!

Raphael: The Drawings – Rafaël schittert in Oxford

Ongelofelijk blij werden we toen we begin dit jaar lazen dat er in Oxford een once in a lifetime-tentoonstelling zou worden georganiseerd met honderdtwintig tekeningen van Rafaël. Als kunstliefhebbers willen we deze expositie natuurlijk zien – en uiteraard delen we een voorproefje van deze spraakmakende tentoonstelling in het Ashmolean Museum in Oxford ook met jullie.

Het Ashmolean Museum in Oxford is het eerste universiteitsmuseum ter wereld. Naast tekeningen van Michelangelo en Leonardo da Vinci bewonder je er ook schilderijen van middeleeuwse Italiaanse meesters als Paolo Uccello en Piero di Cosimo.

Maar we komen nu voor Rafaël. De meerderheid van de tekeningen van zijn hand die het Ashmolean Museum in de collectie heeft, komt van de Britse portretschilder Thomas Lawrence (1769-1830). Hij had maar liefst vijftig tekeningen van Rafaël in zijn bezit, die in 1845 door het Ashmolean werden verworven.

© The Royal Collection Trust

De tentoonstelling Raphael: The Drawings laat al deze tekeningen zien, aangevuld met bruiklenen uit internationale collecties, waaronder het Albertina Museum in Wenen. Ook het Teylers Museum uit Haarlem leende een prachtige tekening uit van een putto met een ring van de Florentijnse familie De’ Medici.

© Teylers Museum, Haarlem

De andere tekeningen komen uit vermaarde internationale collecties. Uniek is bijvoorbeeld Hoofd van een muze uit een privécollectie, een tekening die alle records brak toen hij in 2009 door Christies werd geveild.

© privécollectie

De tentoonstelling onderzoekt de rol die Rafaël toekende aan het tekenen, als voorbereiding voor zijn latere schilderijen en fresco’s. De tekeningen zijn aparte belevingen en werelden op zich, waar je Rafaëls geest en gedachten op het papier ziet verkennen.

© Albertina Museum, Wenen

Vaak verfijnde Rafaël door middel van zijn tekeningen de uiteindelijke schilderijen. Een goed voorbeeld daarvan is zijn genuanceerde portret van een Jonge apostel: op papier pakt de compositie van Rafaël een stuk gewaagder uit dan de uiteindelijk versie op doek.

© British Museum, Londen

’De gulheid van de uitleners en de donateurs hebben ons in staat gesteld een once in a lifetime-gelegenheid te creëren – het ervaren van het visuele en de emotionele kracht van Rafaëls meesterlijke hand, en hoe wij Rafaëls genie kunnen begrijpen,’ aldus Xa Sturgis, de directeur van het Ashmolean Museum.

De laatste keer dat Rafaëls tekeningen in Brits bezit op zo’n grote schaal werden geëxposeerd, was in 1983 in het British Museum in Londen. Reden genoeg om naar Oxford af te reizen!

© Ashmolean Museum, Oxford

De presentatie neemt je mee van Rafaëls vroege carrière in Umbrië naar zijn Florentijnse periode en uiteindelijk naar zijn hoogtijdagen in Rome, waar hij onder andere werkte aan de fresco’s in zijn stanze (kamers) in de Vaticaanse Musea (zoals de Stanza della Segnatura).

De uitdagingen en mogelijkheden die Rafaël kreeg voorgeschoteld door de belangrijke opdrachten in Florence en Rome, dwongen hem ertoe om door middel van zijn tekeningen nieuwe manieren van visuele communicatie op te roepen, om verhalende voorstellingen met een enorme zeggingskracht te creëren.

© Gabinetto dei Disegni e delle Stampe, Gallerie degli Uffizi, Florence

Rafaël gebruikte daarbij niet alleen krijt, maar ook houtskool, aardekrijt, inkt en de graveerstift. In zijn tekeningen zie je dat de jonge kunstenaar uit Urbino zich ontwikkelt, waarbij je zijn gedachtegangen bijna exact kunt nagaan door de lijnen op het papier te volgen.

Op het hoogtepunt van zijn carrière in Rome kreeg Rafaël niet alleen opdrachten van de paus, maar ook van de Romeinse adel, bijvoorbeeld voor het decoreren van Villa Farnesina. Tegelijkertijd werd de kunstenaar benoemd tot pauselijk architect en conservator oudheden van het Vaticaan.

© Ashmolean Museum, Oxford

In de periode maakte Rafaël in veel tekeningen als studiemateriaal. Meestal verkocht hij deze tekeningen ook. Hij bood ze bijvoorbeeld aan diverse gefortuneerde opdrachtgevers aan, onder wie ook hertog Alfonse d’Este. Zijn tekeningen werden meer en meer op zichzelf staande kunstwerken.

Rafaël koos er zelfs voor om zijn studie Drie staande mannen (circa 1515) aan de Duitse kunstenaar Albrecht Dürer aan te bieden. Op die manier liet hij de Duitse kunstenaar zien waar hij toe in staat was, hoe enorm vrij zijn hand was en hoe moeiteloos hij tot composities kwam.

© Albertina Museum, Wenen

Een ander hoogtepunt is de sublieme Studie van hoofden en handen van twee apostelen die rond 1519-1520 werd gemaakt.

© Ashmolean Museum, Oxford

Deze tekening hangt nauw samen met het Transfiguratie-altaarstuk, een van de mooiste werken die Rafaël ooit heeft gemaakt. Deze overdadige studie in zwart krijt laat de ware meester aan het werk zien.

Door de combinatie van de bewegende handen en de sprekende gezichten lijkt het net alsof de apostelen echt tot leven komen en tegen ons lijken te praten. Wederom laat Rafaël zijn heilige hoofdrolspelers tot leven komen, even lijkt het alsof zij zijn aangeraakt door goddelijk licht.

In sommige gevallen is de tekening misschien nog wel mooier dan het uiteindelijke eindproduct, het schilderij. Een goed voorbeeld hiervan is de Studie voor de Madonna van Franciscus I, opgezet in rood krijt. De gedurfde, scherpe rode lijnen haalden het eindontwerp niet, maar door deze gedurfde tekening te maken, verkende Rafaël zijn onderwerp en de betekenis ervan.

© Gabinetto dei Disegni e delle Stampe, Gallerie degli Uffizi, Florence

Raphael: The Drawings is nog tot en met 3 september 2017 te zien in het Ashmolean Museum of Art and Archaeology in Oxford. Het museum is geopend van dinsdag tot en met zondag van 10.00 tot 17.00 uur. Meer informatie vind je op Ashmolean.org.

© Albertina Museum, Wenen

Ontdek onze droomplekken in Italië!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *