Ga op pad met onze City Walks!

Maestro van Wittel – Hollandse meester van het Italiaanse stadsgezicht

Kunsthal KAdE en Museum Flehite laten je in 2019 kennismaken met een in Italië zeer beroemde Nederlandse meester die in zijn thuisland vrij onbekend bleef: Caspar Adriaensz. van Wittel.

Piazza Navona | Caspar van Wittel | 1699
© Carmen Thyssen-Bornemisza Collection
bruikleen Museo Nacional Thyssen-Bornemisza, Madrid

Van Wittel werd in 1653 geboren in Amersfoort. In 1673 vertrok hij naar Italië. Hij schilderde de mooiste stukjes Rome, Napels en Venetië, met schitterend oog voor detail. De Italianen liepen met hem weg, ook grote schilders als Canaletto lieten zich door hem beïnvloeden. Hij kreeg er de naam Gaspare Vanvitelli, hetgeen paste bij zijn besluit om in Italië te blijven. Hij zou nooit meer naar zijn geboortestad terugkeren.

Portret van Caspar van Wittel | Luigi Vanvitelli | ca. 1725
Courtesy Accademia Nazionale di San Luca, Rome

Met de tentoonstelling ‘Maestro Van Wittel – Hollandse meester van het Italiaanse stadsgezicht’ die van 26 januari tot en met 5 mei 2019 te zien is, eren Kunsthal KAdE en Museum Flehite in Amersfoort deze Nederlands/Italiaanse meester.

Je bewondert circa vijfenveertig schilderijen en gouaches en circa dertig tekeningen van Van Wittel uit Italiaanse, Engelse, Spaanse, Duitse en Franse collecties. Daarnaast zijn er circa dertig schilderijen en tekeningen van Hollandse en Italiaanse meesters te zien.

De expositie plaatst Van Wittels omvangrijke oeuvre daarmee op prachtige wijze in de context van zijn Nederlandse leerperiode en zijn invloed op de latere Italiaanse vedutisten.

Gezicht op Rome met de Engelenburcht | Caspar van Wittel | datering onbekend
Musée des Beaux-Arts, Rouen

Hollandse start in Amersfoort
Caspar van Wittel was een leerling van Matthias Withoos, die op zijn beurt was opgeleid op de schilderschool van Jacob van Campen in Amersfoort. Het topstuk van Withoos is zijn Gezicht op Amersfoort, een opdracht die hij in 1671 kreeg van het toenmalige stadsbestuur. Hij schilderde het in de tijd dat Van Wittel bij hem in opleiding was, zodat het mogelijk is dat de jonge leerling – hij was toen zestien, zeventien jaar oud – eraan meewerkte.

Samen met Withoos trok Van Wittel in 1672 naar Hoorn. Daar kwam hij in de buurt van de schilders Jan van der Heyden en Gerrit Berckheyde te wonen, die in Amsterdam en Haarlem een ‘zuivere’ registratie van het stadsbeeld
ontwikkelden. Deze ‘Hollandse’ manier van schilderen klinkt door in al het werk van Van Wittel.

Stadsgezicht op Amersfoort | Caspar van Wittel | ca. 1712
Museum Flehite, Amersfoort

Italiaanse stadsgezichten
In gezelschap van een andere jonge schilder, Jacob van Staverden, reisde Van Wittel in 1673 naar Rome. Daar kwam hij terecht in de Nederlandse ‘schildersbent’ van de Bentvueghels, een groep die al decennialang een kunstenaarskolonie in de Eeuwige Stad vormt. Hij leerde daar het werk van Lieven Cruyl en Abraham Genoels kennen, die topografische tekeningen van de stad maakten. Ook kwam hij in contact met Cornelis Meyer, een werktuigbouwkundige die een opdracht bij de paus probeerde te bemachtigen om waterwerken langs de Tiber te realiseren.

Meyer vroeg de jonge Van Wittel om hem te assisteren bij de illustraties voor het manuscript. Een van de motieven die Van Wittel tekende is het Piazza del Popolo, het plein dat hij, als reiziger vanuit het noorden, als eerste aanschouwde. Uiteindelijk zou hij dit pleinzicht zo’n vijftien keer in zijn carrière schilderen, steeds vanuit
dezelfde hoek.

Gezicht op Rome met Piazza del Popolo | Caspar van Wittel | 1718
Intesa Sanpaolo Collection Gallerie di Palazzo Zevallos Stigliano, Napels

Vanaf dat moment begon Van Wittel ook andere plekken in Rome vast te leggen, met een onovertroffen precisie: de Tiber met zijn bruggen en de Engelenburcht op de oever, het Piazza Navona, het Colosseum, het Sint-Pietersplein, de Quirinaal, de Villa Borghese, maar ook minder bekende kerken, straten en pleinen. Ook veel van deze composities herhaalde hij vaak diverse malen, werkend vanuit één basistekening.

Piazza San Pietro | Caspar van Wittel | 1715
Holkham Hall, Norfolk
Veduta met de Engelenburcht vanuit het zuiden | Caspar van Wittel | 1706
Biblioteca Nazionale Centrale, Rome

Vanuit Rome reisde Van Wittel later ook naar Napels, naar Tivoli, naar Florence en naar Venetië. In de lagunestad legde hij het zicht op de San Marco en het Dogenpaleis vanaf het water vast. Hij schilderde de majestueuze kerk La Salute, aan het begin van het Canal Grande. Inmiddels is dat standaard repertoire op Instagram, maar Van Wittel schilderde het voor het eerst.

Gezicht op Venetië vanaf het eiland San Giorgio | Caspar van Wittel | ca. 1697
privécollectie
Veduta van het Piazzetta di San Marco | Caspar van Wittel | datering onbekend

Biblioteca Nazionale Centrale, Rome
Venetië, gezicht op de Salute en Canal Grande | 10 Caspar van Wittel | 17e eeuw
Biblioteca Nazionale Centrale, Rome
Piazza San Marco | Caspar van Wittel | ca. 1700
Casa Medinaceli, Sevilla

Venetiaanse inspiratie
Rond 1719 was de jonge Venetiaanse schilder Antonio Canal in Rome om daar samen met zijn vader een aantal decorstukken te schilderen. Het is zeer waarschijnlijk dat hij in die periode Van Wittel heeft ontmoet en een aantal van diens Venetiaanse vedute heeft gezien.

Geïnspireerd door deze stadsgezichten legt Canal, die al snel Canaletto werd genoemd, zich helemaal toe op dit onderwerp. Canaletto werd samen met zijn neef, Bernardo Bellotto, dé schilder van Venetiaanse stadsgezichten, die gretig werden afgenomen door de toenemende stroom reizigers. Ook daarin wees Van Wittel overigens de weg, want die had toen al diverse reizigers van dit soort ‘ansichten’ voorzien.

Van Wittel ontwikkelde vanaf zijn aankomst in Rome een uitgebreid netwerk van opdrachtgevers: adellijke Romeinse families als Sacchetti en Colonna, in wiens palazzi hij soms ook woonde, maar ook de Spaanse edelman Medinaceli. Deze Medinaceli verbleef in Rome als ambassadeur, maar werd in 1696 onderkoning van Napels. Hij bestelde in totaal 35 schilderijen bij Van Wittel, voornamelijk landschappen op en om Napels.

De Darsena Napels | Caspar van Wittel | ca. 1700-1718
© Carmen Thyssen-Bornemisza Collection
bruikleen Museo Nacional Thyssen-Bornemisza, Madrid
Napels, Riviera di Chiaia | Caspar van Wittel | 1710-20
Courtesy Lampronti Gallery

Wilschut treedt in Van Wittels voetsporen
In het kader van de tentoonstelling is de Rotterdamse fotograaf Hans Wilschut gevraagd om in het spoor van Caspar van Wittel een aantal van de plekken in Rome, Napels, Venetië en Amersfoort te fotograferen die Van Wittel veelvuldig vastlegde. Sommige van die plekken zijn in essentie hetzelfde gebleven, een aantal is volledig getransformeerd.

Zoals Van Wittel graag het toentertijd hedendaagse stadsgewoel in zijn stadsgezichten opnam, zal Wilschut de mens van nu in de iconische settings laten zien. Hans Wilschut maakt ook onderdeel uit van de tentoonstelling met stadsbeelden van hedendaagse vedutisten die van 9 februari tot en met 19 mei in Museum Flehite te zien is. De overige deelnemende kunstenaars worden in de loop van de winter bekend.

Praktische informatie
De tentoonstelling over Van Wittel is te zien van 26 januari tot en met 5 mei 2019 in Kunsthal KAdE (Eemplein 77, wijk Eemkwartier) in Amersfoort. Voor de tentoonstelling geldt een toeslag van € 3,- boven op de standaard  entreeprijs van € 12,- (Museumkaarthouders en kinderen tot 18 jaar gratis). Kunsthal KAdE is geopend van dinsdag tot en met zondag van 11.00 tot 17.00 uur.

Kunsthistorica Mariska Doesburg geeft twee keer een lezing over Van Wittel tijdens de tentoonstellingsduur, op zondagochtend 24 februari en op zaterdagochtend 20 april. Meer details vind je via deze link.

2x per week Italiaanse inspiratie

Meld je aan voor de Ciao tutti nieuwsbrief - en ontvang de digitale editie van onze City Walk Klassiek Rome als cadeautje:

Ontdek onze droomplekken in Italië!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *