Ga op pad met onze City Walks!

From Vivaldi with Love

From-Vivaldi-with-Love-Amsterdam

Vernieuwing, verjonging, experimenteren en nieuwe avonturen. Dat was wat in 2005 in Gent twintig jonge musici voor ogen stond met het nieuwe barokensemble B’Rock. Hun Vivaldi bevat vele aangename verrassingen. Vivaldi’s concerten voor fluit en viool zijn kleurrijk en levendig; titels als L’amoroso (De geliefde) en La Notte (De nacht) spreken boekdelen. Op woensdag 12 februari brengt B’Rock in het Muziekgebouw aan ’t IJ (in Amsterdam) met From Vivaldi with Love een ode aan de maestro dei concerti – en wij mogen een duoticket weggeven!

From-Vivaldi-with-Love (2)

From Vivaldi with Love
Omstreeks het einde van de zeventiende eeuw was het concerto grosso, een instrumentaal genre waarbij het volledige orkest en een kleinere solistengroep elkaar continu afwisselen, dominant geworden in het westerse muzieklandschap. Een generatie jongere componisten beschouwde het concerto grosso echter niet langer als de beste manier om hun compositorische kwaliteiten mee tentoon te stellen. Onder invloed van de opkomende opera in het algemeen en van de virtuoze aria’s in het bijzonder ontwikkelde zich onder een aantal jonge componisten een sterke drang om de speelmogelijkheden van de verschillende instrumenten van het orkest te verkennen. In een poging om de karakteristieken van deze instrumenten individueel te kunnen belichten, ontstond aan het begin van de achttiende eeuw het soloconcerto.

Centraal in deze ontwikkeling stond de Italiaanse priester-componist Antonio Vivaldi (1678 – 1741). Hoewel hij niet de enige componist was die soloconcerti schreef, werkte hij het genre verder uit tot het de plaats van het concerto grosso overnam en het Westerse muzieklandschap domineerde. Hieraan zou Vivaldi later zijn internationale roem danken.

From-Vivaldi-with-Love (4)

Als concertmeester in het orkest van het Venetiaanse meisjesweeshuis Ospedale della Pièta was Vivaldi verantwoordelijk voor de muzikale vorming van de daar residerende kinderen. Voor hen schreef hij het overgrote merendeel van zijn concerti en cantates. Onder impuls van Vivaldi werd het orkest algauw één van de meest toonaangevende muziekensembles van West-Europa. Omdat het verschijnen van vrouwen op een publiek podium op dat moment echter nog een groot taboe was, traden de meisjes op achter een doek. Samen met het succes van het orkest namen ook de giften van rijke mecenassen snel toe. Hierdoor konden de weesmeisjes een steeds hoger technisch niveau bereiken en konden meer verschillende instrumenten worden aangekocht, wat de maestro dei concerti dan weer toeliet om naar hartenlust te experimenteren met klankkleur, speeltechniek en virtuositeit.

In totaal componeerde Vivaldi iets meer dan vijfhonderd concerti, die onderling een verrassend grote diversiteit vertonen. Deze verscheidenheid manifesteert zich zowel op vlak van de instrumentatie als op vlak van de motivisch-thematische inhoud; een domein waarbinnen Vivaldi steeds uitzonderlijk inventief bewees te zijn. Over het algemeen hield de componist zich voor zijn concerti meestal aan de traditionele drieledige opbouw. In dergelijk formeel schema zijn de eerste en de derde beweging telkens snel en uiterst virtuoos en worden zij gecontrasteerd met een langzame en eerder lyrische tweede beweging. Vivaldi’s bezigheid op het domein van de opera zorgde bovendien voor een interessante kruisbestuiving met zijn soloconcerti, waarbinnen de rol van de solist te vergelijken valt met die van de operazanger die met gebruik van zijn virtuositeit de dialoog probeert aan te gaan met het orkest.
|
Onder deze talrijke concerti bevinden zich ook een vijftiental soloconcerti voor fluit. De bekendste hiervan zijn de zes concerti van Vivaldi’s Opus 10, een bundel die in 1728 werd gepubliceerd door de Amsterdamse uitgeverij Le Cène. Het Opus 10 omvat wellicht de eerste concerti ooit gecomponeerd voor fluit. De zes stukken werden bovendien lang voor hun publicatie geschreven; sommige auteurs dateren het ontstaan van deze fluitconcerti reeds omstreeks 1710. De eerste drie van deze zes concerti zijn programmatisch: zij beelden pittoreske beelden uit de natuur uit: La tempestà di mare(de zeestorm), La notte (de nacht) en Il gardellino (de goudvink).

From-Vivaldi-with-Love (1)

In zijn Concerto voor fluit in G mineur, Opus 10, Nr. 2: La notte biedt Vivaldi de luisteraar in zeven korte bewegingen een fantasierijke muzikale indruk van een bewogen nacht. Het openende largo fungeert als een verdoken ouverture, die wordt gedomineerd door gepunteerde ritmes en lange, verontrustende trillers in de fluitpartij. Het daarop volgende presto kreeg van Vivaldi de descriptieve titel Fantasmi of ‘fantasmen’ mee. De spoken uit de titel worden aanwezig gesteld via een motief van stijgende triolen. Een kort largo leidt vervolgens naar een rustig andante, waarna in de vijfde beweging het leidmotief van de geesten opnieuw te horen is. Ook de zesde beweging kreeg een descriptieve titel: in Il sonnotreedt de slaap eindelijk in werking. Een aantal scherpe dissonanten verraden echter een zekere rusteloosheid, terwijl de fluit bovenop de wankele harmonie een melodie speelt die doet denken aan een thema uit Vivaldi’s L’autunno of De Herfst uit Le quattro stagioni of De Vier Jaargetijden (1723). Al gauw volgt de ochtend, die in het slotdeel wordt verklankt.

In Il gardellino stelt Vivaldi dan weer zijn grondige kennis over de speelmogelijkheden van de fluit tentoon. De talrijke trillers, sprongen, herhaalde noten, gepunte ritmes en overvloedig versierde passages evoceren de zang van een goudvink. Solist van dienst is de Zwitserse fluitist Maurice Steger, die bekend staat voor zijn heldere en uiterst beheerste speelstijl.

In contrapunt met deze werken selecteerde B’Rock een aantal composities van bekende tijdgenoten en voorgangers van Vivaldi, zoals onder meer Arcangelo Corelli (1653-1713), die door zijn standaardisatie van het genre de geschiedenisboeken inging als ‘de vader van het concerto grosso’. Zijn Ground upon the Sarabande theme of the 7th Sonata (jaar onbekend) is echter geen concerto, maar een steeds intensifiërende reeks variaties op het Sarabandethema uit zijn zevende concerto.

Hoewel dit programma slechts een kleine greep is uit Vivaldi’s enorm uitgebreide oeuvre, representeren deze werken zijn typisch jubelante en gelukzalige stijl. Meer nog, ze betuigen hoe sterk de componist gepassioneerd was door zijn vak. Verschillende bronnen tonen bijvoorbeeld aan dat Vivaldi van zijn priesterambt ontzegd werd doordat hij tijdens de mis vaak gewoon een nieuw muzikaal idee begon uit te werken. Andere auteurs claimen dat de componist zodanig snel componeerde, dat de scribent hem niet kon bijhouden. In ieder geval staat het vast dat zijn muziek met een onvermurwbare liefde geschreven werd. From Vivaldi with love…

viool-liefde

Ontdek onze droomplekken in Italië!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *