Ga op pad met onze City Walks!

Franciscus – van Assisi naar het Catharijneconvent Utrecht

Franciscus-Assisi-Giotto

Volgens de beschrijving van Thomas van Celano, waarop bovenstaande afbeelding van Giotto voor de prachtig gedetailleerde frescocyclus in de Basilica di San Francesco in Assisi is gebaseerd, was Franciscus ‘tamelijk klein van gestalte, met een vrij klein, rond hoofd. De vorm van zijn gelaat kon je langwerpig ovaal noemen, hij had een glad laag voorhoofd, nogal kleine zwarte heldere ogen, donker haar, rechte wenkbrauwen, een goedgevormde dunne rechte neus, kleine rechtopstaande oren en vlakke slapen.

Zijn manier van spreken was innemend, levendig en indringend, hij had een flinke stem, prettig om te horen, helder en welluidend, een gaaf gebit met regelmatige, witte tanden, smalle dunne lippen, een zwarte, niet volle baard, een dunne hals, rechte schouders, korte armen, fijne handen met lange vingers en nagels, dunne benen, kleine voeten en een tere huid.

Hij was erg mager en ruig gekleed; hij sliep heel weinig maar werkte heel veel. In zijn oneindige nederigheid toonde hij zich goedhartig en had begrip voor een ieder, en schikte hij zich op toepasselijke en wijze manier naar een ieders gewoonten. Werkelijk de meest heilige onder de heiligen en onder de zondaars als hun gelijke.’

Deze ‘meest heilige onder de heiligen’ was een bijzondere natuurliefhebber, een mysticus, een man met overweldigend charisma, een wonderdoener, een gevierd prediker voor wie zelfs de vogels uit de bomen kwamen, een man met een enorm inlevingsvermogen in anderen. De vele gestalten van Franciscus spraken tot de verbeelding van grote kunstenaars, zowel in Italië als ver daarbuiten.

Franciscus-tentoonstelling-Catharijneconvent-Utrecht

Sinds dit weekend is het Museum Catharijneconvent in Utrecht voor even het thuis van Franciscus. Een aantal prachtige kunstwerken met Franciscus in de hoofdrol is hier  bijeengebracht voor de tentoonstelling ‘Franciscus’. Volgens Henk van Os, gastconservator van de tentoonstelling, heeft ‘geen enkele heilige zo’n rage in de beeldende kunst doen ontstaan. Het gaat om kunstwerken die je nooit meer kunt vergeten en die je leven en werk beslissend beïnvloeden.’

We mochten de tentoonstelling tijdens de persopening afgelopen vrijdag al bewonderen. Het is een schitterend geheel geworden, met een prachtig Italiaans tintje. Zo opent de tentoonstelling met een levensecht processiebeeld van Franciscus uit het zuiden van Italië, dat wordt omringd door tal van woorden waarmee Franciscus geassocieerd wordt. Het beeld staat stil, maar je voelt bijna de verering waarmee het tijdens ontelbaar veel processies moet zijn omringd.

Diözesanmuseum FRANZISKUS – Licht aus AssisiFranciscus, toegeschreven aan Giacomo Colombo, 1700, Erzbischöfliches Diözesanmuseum und Domschatzkamer, Paderborn (foto: Ansgar Hoffmann)

Vervolgens ontdek je de eerste geschreven bronnen over Franciscus, met onder meer een letterlijk en figuurlijk schitterend miniatuur van de vogelprediking uit een psalmboek (uit 1230), geflankeerd door een schilderij van Fra Angelico van Franciscus bij de sultan (1428).

psalmboek-Franciscus-Catharijneconvent-UtrechtFranciscus preekt voor de vogels, miniatuur in een psalter, maker onbekend, ca. 1230-1240, Badische Landesbibliothek, Karlsruhe
Franciscus voor de sultan, Fra Angelico, 1428-1429, Lindenau-Museum, Altenburg, Duitsland, foto Bernd SinterhaufFranciscus voor de sultan, Fra Angelico, 1428-1429, Lindenau-Museum, Altenburg, Duitsland (foto: Bernd Sinterhauf)

Elke zaal brengt prachtige pareltjes, met kunstwerken van onder anderen de Italiaanse kunstenaars Taddeo di Bartolo, Ludovico Carracci en Bernardo Strozzi. Ook Nederlandse kunstenaars als Rembrandt en Escher zorgen voor verstilling en een mystieke sfeer. Tot slot maak je kennis met moderne kunstenaars die zich lieten inspireren door Franciscus, zoals Mari Andriessen, die een beeld van Franciscus maakte voor de Amsterdamse Obrechtkerk (1944), en Roberto Rossellini met zijn film The Flowers of St. Francis (1950).

Franciscus, biddend bij een boom (B 107)Franciscus, Rembrandt, Teylers Museum, Haarlem

Samen geven al deze werken een uniek en indrukwekkend overzicht van de verbeelding van Franciscus door de eeuwen heen. Uniek, aangezien verschillende grote musea (waaronder het Rijksmuseum in Amsterdam en het Museo Francescano in Rome) zelfs werken uit hun vaste collectie in bruikleen gaven, tot groot geluk van conservator Inge Schriemer, die drie jaar lang aan het samenstellen van deze expositie werkte. Indrukwekkend, omdat al deze werken samen een buitengewoon goed beeld geven van Franciscus – bijna net zo mooi als in de Basilica di San Francesco in Assisi.

Visioen van Franciscus, Ludovico Carracci, 1583-1585, Rijksmuseum, Amsterdam

Een klein voorproefje van al het moois dat er te zien is:

Plaque quadrilobée de reliquaire : saint François d'Assise recevant les stigmatesAchterzijde van een reliekhouder met stigmatisatie van Franciscus, Limoges, ca. 1250-1270, Musée National du Moyen Âge-thermes de Cluny
tentoonstelling-Franciscus-Catharijneconvent-Utrecht (5)Franciscus, Andrea di Vanni d Andrea Salvani, 1335-1336, Lindenau-Museum, Altenburg, Duitsland.
Franciscus mediteert, Bernardo Strozzi, ca. 1610-1615, Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam, foto Studio TrompFranciscus mediteert, Bernardo Strozzi, ca. 1610-1615, Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam (foto: Studio Tromp)
Franciscus ontvangt de stigmata, Peter Paul Rubens (ontwerper),1620, Teylers Museum, HaarlemFranciscus ontvangt de stigmata, Peter Paul Rubens (ontwerper),1620, Teylers Museum, Haarlem
tentoonstelling-Franciscus-Catharijneconvent-Utrecht (1) tentoonstelling-Franciscus-Catharijneconvent-Utrecht (2)Franciscus tussen de vogels, Francesco Coppola Castaldo, 1878, Museum voor Religieuze Kunst Uden (foto: Niels den Haan)
Opnamedatum: 2012-08-24
Franciscus van Assisi, Annibale Carracci, 1585, Rijksmuseum, Amsterdam
tentoonstelling-Franciscus-Catharijneconvent-Utrecht (4)

Praktische info
De tentoonstelling ‘Franciscus’ is tot en met 5 juni 2016 te zien in Museum Catharijneconvent(Lange Nieuwstraat 38, Utrecht). Het museum is op dinsdag tot en met vrijdag geopend van 10.00 tot 17.00 uur; op zaterdag en zondag van 11.00 tot 17.00 uur. Kijk voor informatie over toegangsprijzen en speciale lezingen en activiteiten rondom de tentoonstelling op Catharijneconvent.nl.

Ontdek onze droomplekken in Italië!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *